كەشە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي, ەلورداداعى ۇلتتىق مۇراجايدا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «ميراس» قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن «نۇر وتان» پارتياسى جانىنداعى اتالعان كەڭەستىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. ءىس-شارا بارىسىندا جۇرتشىلىق نازارىنا تاريحي جادىگەرلەر قويىلعان كورمە ۇسىنىلدى.
بۇدان كەيىن «ەلىمىزدەگى تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى» تاقىرىبىندا جيىن ۇيىمداستىرىلىپ, ونىڭ اياسىندا مادەني ەسكەرتكىشتەردى رەستاۆراتسيالاۋ, كونسەرۆاتسيالاۋ, قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ سالاسى, قورىق-مۇراجايلارىنىڭ مادەني ءتۋريزمدى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى, تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى زاڭنامالاردىڭ ورىندالۋ ماسەلەلەرى قارالدى.
«ميراس» كەڭەسى – 2010 جىلدىڭ 15 قازانىندا «نۇر وتان» پارتياسى جانىنان قۇرىلعان كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسۋ ورگانى. قوعامدىق كەڭەس قۇرامىندا قازاقستاننىڭ بەلگىلى مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى بار. كەڭەستىڭ الدىندا بىرقاتار مىندەتتەر تۇر. ولار: «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنداعى باسىم باعىتتارى مەن ولاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا شارالاردى ايقىنداۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەۋ, قازاقستاننىڭ جانە شەتەلدىڭ مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنداعى جاي-كۇيى تۋرالى جۇيەلى تۇردە اقپاراتتاندىرۋ, شىعارماشىلىق بىرلەستىكتەرمەن, مادەنيەت جانە ونەر ۇيىمدارىمەن, شىعارماشىل زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس ماسەلەلەرى بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى باعدارلامالار مەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋ پرينتسيپتەرى مەن تەتىكتەرىن ازىرلەۋ, سونداي-اق, مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنا قاتىستى جانە قوعام ءۇشىن ماڭىزى بار باسقا دا ماسەلەلەردى تالقى تارازىسىنا سالۋ. دەمەك, بۇل كەڭەستىڭ الدىندا قىرۋار مىندەتتەر تۇرعانىن اڭعارتسا كەرەك.
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ساياسي دوكتريناسىندا «مادەنيەت پەن رۋحانيات قوعامدى بىرىكتىرەدى. مادەنيەت – ءومىردىڭ ونەردە, تاريحي مۇرادان, ءداستۇر مەن تىلدەن ءنار الاتىن اسا ماڭىزدى سالاسى. ءبىز قوعامىمىزدىڭ بىرەگەيلىگىن ايقىندايتىن مادەني جانە رۋحاني قۇندىلىقتاردى ساقتاپ, ۇلعايتا ءتۇسۋدى جاقتايمىز» دەلىنگەن. وسى ورايدا, پارتيا مادەنيەت پەن ونەرگە ايرىقشا ءمان بەرىپ, وسى سالادا ۋاكىلەتتى ورگاندار تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ساپالى جۇرگىزىلۋىن باقىلاۋدا ۇستاپ, قاداعالاۋدى قولعا العان ەكەن. كەشەگى جيىندا, اڭگىمە وزەگى, مىنە, وسىعان سايدى.
جيىندى اشقان قوعامدىق كەڭەس توراعاسى ماۋلەن ءاشىمباەۆ تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ساقتالۋى ءاردايىم ەلباسىنىڭ نازارىندا تۇرعان ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, 2007 جىلى وتكەن «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ماجىلىستە مەملەكەت باسشىسى تاريحي جادىگەرلەرگە قاتىستى ءوز الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىرىپ, بۇل تۇرعىدا تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. سول جيىندا ەلباسى: «اسىرەسە, رەستاۆراتسيالىق جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا مۇقيات بولعان ءجون. باياعىداي, بيىل قىرۋار قارجى جۇمساپ جوندەپ, جىلعا جەتپەي سىلاعى ءتۇسىپ, كىرپىشى قۇلاپ, جادىگەر-مۇرالارىمىز قوتىر تايعا ۇقساپ قالىپ جۇرمەسىن. ارحەولوگيا جۇمىسىندا دا بەيبەرەكەت قازا بەرمەي, قازىلعان سول تاريحي ورىنداردى ساقتاۋ جاعىن دا ويلاستىرعاندارىڭىز ءجون. ۇلتتىق مۇرالارىمىز قارلى بوران, جاۋىن-شاشىننىڭ استىندا شايىلىپ كەتىپ جۇرمەسىن. ەرتەڭگى كۇنى ورنىن دا تابا الماي قالىپ جۇرەرمىز», – دەگەن ەدى. پرەزيدەنتتىڭ وسى ويىن ورتاعا سالعان ماۋلەن اشىمباەۆ بىلاي دەدى: «سودان بەرى 8 جىل ۋاقىت ءوتتى. وسى جانە باسقا دا تاپسىرمالار ورىندالىپ جاتىر ما؟ قولدانىستاعى زاڭنامالار قانشالىقتى دارەجەدە ىقپالدى؟ ءتيىستى اتقارۋشى ورگاندار وسى جاعىن ءجىتى قاداعالاپ وتىر ما؟ سەبەبى, بۇل ءسوز ءالى دە ءوز ماڭىزىن جوعالتقان جوق. ءبىز تاريحي نىسانداردى قورعاۋ جاۋاپكەرشىلىگىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋىمىز كەرەك».
جيىندا ۇلتتىق مۇراجاي ديرەكتورى دارحان مىڭباي, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تاحير بالىقباەۆ, مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى مارات ءازىلحانوۆ ءسوز الىپ, تاريحي-مادەني مۇرالار, ولاردىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ باعىتىندا اتقارىلعان جۇمىستار توڭىرەگىندە ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
جيىندا, سونداي-اق, تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارىندا اتقارىلعان عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ولاردىڭ ەسەپتىلىگى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ, زەرتتەۋ جانە ناسيحاتتاۋ, ونىڭ ىشىندە قايتا قالپىنا كەلتىرۋ سەكىلدى كۇردەلى تۇستارعا دا قاتىستى بىرقاتار سىني پىكىرلەر ايتىلدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا نارىقتىق جاعدايعا وراي, رەستاۆراتسيا سالاسىندا ليتسەنزيا العان مەكەمە كوپ. وكىنىشكە قاراي, قاجەتتى عىلىمي تاجىريبەلىك دەڭگەيدى تالاپ ەتەتىن بۇل سالادا ازىرگە تەك قانا ولقىلىقتاردى تىزبەلەۋگە بولادى. بۇعان «يۋنەسكو-نىڭ الەمدىك مۇرا تىزىمىنە» ەنگەن بىرەگەي تاريحي قۇرىلىس – قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ قازىرگى جاعدايى دالەل.
وتىرىس سوڭىندا مادەني ەسكەرتكىشتەردى قالپىنا كەلتىرۋ مەكەمەلەرىن ليتسەنزيالاۋدى پىسىقتاۋ, قاجەتتى ماماندار دايارلاۋ, ازاماتتاردى ەسكەرتكىشتەرگە قامقور بولۋعا ىنتالاندىرۋ جانە بۇل ۇردىستەردى زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ مەن تابيعي اپاتتاردان قۇتقارۋ شارالارىن قاراستىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ايتىلدى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
