قازاق حالقىنا مىڭ العىس

كورەي ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ماكسيم پاكپەن اڭگىمە بۇگىندە بەس حالىقتىق رەفورمانى تايعا تاڭبا باسقانداي بەلگىلەپ, ىسكە اسىرا باستاعان قازاقستاندىقتاردىڭ تاجىريبەسىنە تەرەڭ ۇڭىلە باستاعان وزگە ەلدەر از ەمەس. ەڭ ءبىر ارتىقشىلىعى ءوز اتاۋىنان كورىنىپ تۇرعانىنداي, ونىڭ حالىق ءۇشىن جاسالعانى. وسى رەفورمانىڭ تورتىنشىسىندە مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت رەتىندە قازاق حالقىنا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنى اتاپ كورسەتىلگەن. ويتكەنى, قازاقتار جاڭا قازاقستاننىڭ بولمىسىن قالىپتاستىرۋدا بارلىق ۇلىستاردى ۇيىستىرۋشى رولگە يە. مۇنداي مىندەت قازاقستانداعى وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتقا دەگەن شەكسىز قۇرمەتى مەن العىس سەزىمى ودان ءارى ارتا تۇسكەن جاعدايدا عانا ويداعىداي ىسكە اسپاق. باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى كورەي ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ماكسيم پاكپەن ءتىلشىمىزدىڭ ءوزارا اڭگىمەسى وسىنداي باعىتتا ءوربىدى. – ماكسيم ۆالەريەۆيچ, ءسىز وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ورال قالاسىندا «قازاق حالقىنا مىڭ العىس» اتتى مونۋمەنتتىڭ تۇرعىزىلۋىنا باستاماشى بولا ءبىلدىڭىز. وسى ءىستىڭ قالاي باستالعانىن بىلسەك پە دەپ ەدىك. – قازاق حالقىندا مەن ىستەدىم دەگەنشە, مىڭ ىستەدى دەسەڭشى دەگەن ۇعىم مەن تۇسىنىككە توركىندەس كەلەتىن ناقىل ءسوز بار ەكەن. وسى قيسىنعا سايساق, مونۋمەنتتى مەن ىستەدىم دەۋگە اۋزىم بارماس ەدى. ءيا, 2012 جىلى تاعدىردىڭ تەپەرىشى جانە سوناۋ 1937 جىلدىڭ ىزعارىمەن كورەيلەردىڭ قازاق توپىراعىنا تاباندارى تيگەندەرىنە 75 جىل تولعان ەدى. وسى داتاعا بايلانىستى قازاقستاندى مەكەندەيتىن بارلىق كورەيلەردىڭ اتىنان ايرىقشا مونۋمەنت قويۋ جونىندە ۇيعارىم جاسالدى. بۇل قادام بۇكىلقازاقستاندىق كورەيلەر مادەني ورتالىعى باسقارماسى مۇشەلەرىنىڭ ورتاق شەشىمىنە سايكەس جالپى جينالىستا قابىلداندى. وسىدان-اق بۇل توقتام قازاقستانداعى بارلىق كورەي ەتنوسىنا قاتىسى بار ەكەنىن اڭعارىپ وتىرعان شىعارسىز. – ارينە, اڭعارامىن. دەگەنمەن, گرانيتتەن سوعىلعان, بالتالاساڭ دا بۇزىلا قويمايتىن, ۇلكەن تالعاممەن ادىپتەلگەن ساۋلەت پەن قولونەر تۋىندىسىنىڭ بوي تۇزەۋىنە باستى سەبەپكەر نەدە ەكەنىن ءسال تەرەڭدەتىپ ايتىپ بەرمەس پە ەكەنسىز؟ – نەگە ايتپاسقا؟! رەپرەسسيا جىلدارى ءبىزدىڭ ۇلتتىڭ جۇزدەگەن-مىڭداعان وكىلدەرى قازاق جەرىنەن پانا تاپتى. باقىتقا كەنەلدى. ءتول تۇرعىندار باس ساۋعالاپ كەلگەن كورەيلەرمەن ءبۇتىن قۇرتتارىن ءبولىپ, جارتى قۇرتتارىن جارىپ جەدى. ەڭ باستى ايتايىن دەگەنىم, قازاقتار ولارعا وزدەرىنىڭ الاقانى مەن جۇرەگىنىڭ جىلۋىن قاتار دارىتا ءبىلدى. وسى جىلۋ 1937-ءنىڭ ىزعارىنان دىردەكتەپ كەلگەن ءبىزدىڭ اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ جۇرەكتەرىنە جەتىپ جاتتى. وسى جىلۋدى ولار وتە جاقسى سەزىندى. مونۋمەنتتە قوس الاقان جۇرەكتى كوككە قاراي ايالاي كوتەرىپ تۇرعان كەزى بەينەلەنۋىنىڭ باستى سىرى دا وسىندا. ەگەر, سول ءبىر سۇرگىندە قازاقتاردىڭ شەكتەن تىس كەڭپەيىلدىلىگى مەن تولەرانتتىلىعىنا تاپ بولماعان جاعدايدا قازاقستانعا ەرىكسىز اۋدارىلعان كورەيلەردىڭ تاعدىرى نەمەن اياقتالاتىنىن بولجاپ ايتۋدىڭ ءوزى قيىن. ءسىرا, قيىندىققا توتەپ بەرە الماي ءدام-تۇزدارى تاۋسىلار ەدى دەگەن وي دا باسىم تۇسە بەرەدى. مىنە, قازاقستاندىق كورەيلەردىڭ اتىنان «قازاق حالقىنا مىڭ العىس» اتتى مونۋمەنت ورناتىلۋىنىڭ باستى سىرى مەن ءمانىسى وسىندا. بۇگىندە ونىڭ كوشىرمەسى گراۆاريتتى ءتاسىل بويىنشا رەسپۋبليكانىڭ ۇلتتىق مۇراجايىنا قويىلعان. بۇل ەڭبەك مۇنداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى گالەرەياسىنداعى قۇندى جادىگەرلەر قاتارىن تولىقتىرىپ تۇرعانىن لايىقتى ماقتانىش ەتە الامىز. بۇعان قوسارىم, بۇگىنگى قازاقستاندىق قوعام جاعدايىندا دا مەملەكەتتىڭ بايىرعى تۇرعىندارى – قازاقتار وزگە ۇلت وكىلدەرىنە ۇدايى قامقور كوزبەن قاراپ, ولارعا قارا اعاشتاي پانا, بايتەرەكتەي سايا بولىپ كەلەدى. ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتىڭ ساقتالۋىندا دا – قازاقتار باستى ءرول اتقارادى دەگەن ويدامىن. – ءسىزدىڭ ەل-جۇرتقا تيگىزىپ جۇرگەن جەكە باسىڭىزدىڭ ونەگەسى, پايداسى مەن شاپاعاتى جانە مەتسەناتتىق قىرىڭىز جونىندە دە ەستىپ قالىپ جۇرەمىز. بۇعان نە دەيسىز؟ – ەگەر ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتى ءوزى تۋىپ-وسكەن ءوڭىر مەن تۇتاستاي مەملەكەتىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا, ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان وركەندەي تۇسۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋدى تىكەلەي پارىزى ساناسا – بۇل باعا جەتپەس ادامي قۇندىلىق. بۇل جونىندە ەلباسىمىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 17-سەسسياسىندا دا ارنايى اتاپ كورسەتكەن ەدى. ارينە, مۇنداعى نەگىزگى وي قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن رەسپۋبليكاداعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مۇشەلەرىنە قاتىستى ايتىلعانىمەن, بۇل ءبارىبىر رەسپۋبليكانىڭ ءار ازاماتىنا قاتىستى دەپ بىلەمىن. تىكەلەي ءوز باسىما قاتىستى العاندا دا ايتار ءتۇيىنىم وسى. مۇمكىندىگى تۋىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن تاپقان پايداڭ ارتىلىپ جاتسا, ەل-جۇرتقا كومەكتەسىپ تۇرعانعا نە جەتسىن! – ماكسيم ۆالەريەۆيچ, ءسىز قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك ۇعىمىن قالاي تۇسىنەر ەدىڭىز؟ – قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا سايكەس ەلدىڭ بارلىق ازاماتىنىڭ قۇقىعى تەڭ. بۇل ارادا ناسىلدىك, ەتنوستىق جانە ءدىني ەرەكشەلىكتەر ەشقانداي ءرول ويناي المايدى. وسىلايشا قۇقىقتىڭ تەڭدىگىنە كەپىلدىك ارقىلى ءبىز تۇراقتىلىق پەن كەلىسىم مودەلىن قۇرا الامىز. ەگەر ءاربىر قازاقستاندىق جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن بىرگە كوتەرۋ قاجەتتىلىگىن سەزىنە السا, مۇنىڭ ءوزى ءوزىڭىز ايتقانداي, قازاقستاندىق بىرتەكتىلىككە باستاي الاتىن جولدىڭ باسى بولا الادى دەگەن ويدامىن. مۇنداي جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى قازىرگى كۇنى قازاقستاندىقتاردىڭ بويىندا قالىپتاسىپ كەلە جاتقانى دا ايقىن بايقالادى. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ارقاۋىندا دا وسىنداي ورەلى وي, تەرەڭ پايىم, ءتۇبىرلى تۇسىنىك تۇرعانداي كورىنەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى.