جەمىسىن ەل كورەتىن جەتىستىكتەر

قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا ەسەسى كەتكەن جۇرتىنا ەلدىكتى اكەلگەن, تەڭدىكتى اپەرگەن تۇلعالار بارشىلىق. سوناۋ كونە عۇن زامانىنداعى مودەنىڭ, ودان بەرىرەكتەگى بىلگە قاعاننىڭ, جاقىنداي تۇسسەك, بيىل 550 جىلدىعى تويلانىپ جاتقان قازاق حاندىعىن قۇرعان كەرەي مەن جانىبەكتىڭ, حالقىن تار جول, تايعاق كەشۋدەن امان الىپ شىققان ابىلاي حاننىڭ, تاعى باسقالاردىڭ ءبىز ءۇشىن ورنى بولەك. بىراق, سوڭعى جۇزجىلدىقتا قازاقتىڭ جۇلدىزىن ەرەكشە جارقىراتقان ءبىر تۇلعا بار. ول – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسى قازاق دەگەن حالىقتى الەمگە تانىتىپ, وزگەمەن تەرە­زە­مىزدى تەڭ ەتتى. ءبىزدىڭ سوزىمىزگە ەلبا­سىنىڭ تۇلعالىق قاسيەتتەرى, جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتى, حالقىنىڭ وعان دەگەن سەنىمى مەن سۇيىcپەنشىلىگى دالەل. ماۋسىم ايىنىڭ سوڭعى اپتالارى قازاقستاندىقتار ءۇشىن تولايىم تابىستارعا تولى بول­دى. ءبىز دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيى­مىنا مۇشە بولىپ كىرۋ جولىن­­­داعى ۇزاققا سوزىلعان كەلىس­سوزدەردى تابىستى اياقتادىق. ءسويتىپ, الەمدىك ساۋدا-ساتتىقتا وزگە­لەرمەن تەڭ دارەجەدە بولۋ­دىڭ مۇمكىندىگىن الدىق. قازاق­ستاننىڭ بۇل جەتىستىگى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسى ەكەندىگى ءسوزسىز. مەملەكەت باسشىسى دسۇ-عا مۇشە بولىپ كىرۋ­دىڭ قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش, ۇلكەن جەڭىس ەكەن­دىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. سونىمەن بىرگە, ۇيىم مۇشە­لىگىنە بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەن ساتتە قادام باسۋدىڭ ايرىقشا سيمۆوليكا­لىق ءمانى بار ەكەن­دىگىن ايتقان-دى. راسىندا دا ەلبا­سىنىڭ ءوزى جاريالاعان بەس ينس­تيتۋتتىق رەفورمانى جۇزە­گە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادامى» بەلگىلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلا باستاعان تۇستا دسۇ-نىڭ بىزگە ەسىگىن ايقارا اشۋى ءسوزسىز ۇلكەن جەڭىس. بۇل الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ قازاقستانداعى رەفورمالاردى ءجىتى قاداعالاپ, جەتىستىكتەرىمىزدى مويىنداۋىنىڭ كورىنىسى ەكەنى داۋسىز. سونىمەن بىرگە, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قازاقستاندى بۇلاي مويىنداپ, دامىعان ەلدەردىڭ ءبىزدى تەڭ دارەجەدەگى سەرىكتەس رەتىن­دە تاني باستاۋى ەلىمىزدە جۇرگى­زىلىپ جاتقان رەفورمالارعا ولاردىڭ دا اسا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىندىعىن اڭعارتسا كەرەك. جالپى, قازاقستاننىڭ تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن تابىستارىن كورشى-قولاڭ, الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەرى مو­يىنداپ قانا قويماي, ءبىزدى ۇلگى تۇتقان كەزدەرى دە از ەمەس. ءبىر عانا قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ ۇلگىسىمەن كوپتەگەن تمد ەلدەرى ارنايى ينستيتۋت قۇردى. الەمدىك جانە ءداستۇر­لى دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ قۇرىلتاي­لارى ءدىنباسىلاردىڭ ءوزارا ديا­لوگىن نىعايتىپ, الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جولىندا بىرلەسىپ قيمىلداۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىرىپ وتىر. سول سياقتى, بەس ينستيتۋتتىق رەفورما مەن ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادامى» دا كوپكە ۇلگى بولارى ءسوزسىز. اسىرەسە, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ «بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» قالىپتاستىرۋدى كوزدەيتىن ءتورتىنشى باسىمدىعى بارشانى قىزىقتىراتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كەزدە ەلىمىزدە ۇلتارالىق جانجالدار تۋىندايتىندىعىن بولجاعان, ەل ىشىنە ىرىتكى سالىپ, ارانداتۋدى كوزدەگەن توپتار اينالامىزدا از بولعان جوق. بىراق, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە وتانداستارىمىز مۇنداي اعاتتىق جاساعان جوق. ءبىرتۇتاس حالىق رەتىندە بەرەكە-بىرلىگىن تانىتا ءبىلدى. بۇگىندە قازاقستاندىقتار «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ءتوڭى­رەگىنە تىعىز توپتاسۋدا. «ءماڭ­­گىلىك ەل» يدەياسى كونە ءداۋىر­لەر­دەن بەرى قازاق حالقىنىڭ تاري­حي جادىندا ساقتالعان, اسىل اڭ­سا­رى, ارمانى بولعاندىعى انىق. بىراق, بۇل يدەيا حالىقتىڭ ساناسىندا كومەسكىلەنىپ كەلە جاتقان بولاتىن. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سول يدەيانى قايتا جاڭعىرتىپ, ۇلتتىق يدەولوگيا دەڭگەيىنە كوتەردى. دەمەك, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى جارقىن بولاشاق ءۇشىن ايانىپ قالماس, ادال ەڭبەكتى ومىرلىك مۇرات تۇتقان, زياتكەر ءارى بەلسەندى, ءبىرتۇتاس ۇلت قالىپتاستىرۋعا زور ىقپال ەتەرى انىق. مىنە, سول سەبەپتى بەس ينس­تيتۋتتىق رەفورمانىڭ ءتور­تىنشى باسىمدىعى ءبىز ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى. ال رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەلباسى بەلگىلەگەن «100 ناقتى قادامدا» كورسەتىلگەن «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىن, قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جوباسىن, «مەنىڭ ەلىم», «نۇرلى بولاشاق» ۇلتتىق جوبالارىن ازىرلەۋ, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى يدەياسىن العا جىل­جىتۋ سىندى باستامالار ءىس جۇزىندە ازاماتتىق قوعامدى دامىتىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ بىرتەكتىلىگىن نىعايتارى انىق. سونىمەن قاتار, بۇل باستامالار ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ۇلىس وكىلدەرىنىڭ قازاق حالقىنىڭ ماڭىنا توپتاسا تۇسۋىنە اسەر ەتەتىنى دە ءسوزسىز. ءسوزدىڭ اشىعىن ايتار بولساق, تاريحتا قيلى-قيلى تاعدىرمەن قازاق جەرىنەن پانا تاپقان كوپتەگەن ۇلت پەن ۇلىستار ءبىزدىڭ حالىقتىڭ دارحان پەيىلىن, اقجارقىن مىنەزىن, قوناقجايلىلىعى مەن قايىرىمدىلىعىن سەزىنىپ, ءتۇي­سىنە بىلگەنى جاسىرىن ەمەس. كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قازاقستاندى جان-تاندەرىمەن ءسۇيۋى, قازاق حالقىنا العىس ءبىل­دىرۋى – سونىڭ ناقتى دالەلى. الايدا, قازاقستاندىقتار ازىرگە ازامات­تىق ۇلت قالىپتاستىرا قويعان جوق. دەگەنمەن, ازامات­تىق ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ العى­شارتتارى الدەقاشان جاسالىپ, بارشا وتانداستارىمىزدىڭ قازاق حال­قىنىڭ ماڭىنا توپتاسۋىنا نەگىز قالانىپ تا قويدى. ال ەلباسىنىڭ جولداۋىندا دا, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان «100 ناقتى قادامدا» دا كورسەتىلگەن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى ءبىزدىڭ بۇل بەرەكە-بىرلىگىمىزدى ودان ارمەن ارتتىرارى داۋسىز. نەگىزى, پرەزيدەنت ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورما بۇگىن­دە وتە وزەكتى بولىپ وتىر. ەگەر اتالعان 5 رەفورمانى تابىستى جۇزەگە اسىرا بىلسەك, ءبىزدىڭ الەم­نىڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنان كورىنۋىمىزگە ەشتەڭە دە كەدەرگى بولماق ەمەس. دەگەن­مەن, ەلباسى جاريالاعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ەڭ وزەكتىسى ءتورتىنشى باسىمدىق بولىپ وتىر. ويتكەنى, كاسىبي مەملەكەتتى قۇراتىن دا, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن دە, يندۋستريالاندىرۋدى جۇيەلى جالعاستىرىپ, ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزەتىن دە, بىرتەك­تىلىك پەن بىرلىكتى ساقتايتىن دا, ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپ­تاستىراتىن دا ادامدار. ياعني, حالىق. كاسىبي دەڭگەيى جوعا­رى, بىلىكتى, وتانىن جان-ءتانى­مەن سۇيەتىن مەملەكەتتىك قىزمەت­كەرلەر دە, زاڭنىڭ ۇستەم­دىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ءتاجىري­بەلى دە ادال سوتتار, زاڭ ورگان­دارى قىزمەتكەرلەرى دە, بيزنەستى دوڭگەلەتىپ, جاڭا دا, ساپالى ونىمدەر وندىرەتىن, وندىرىسكە عىلىمي جاڭالىقتى ەنگىزەتىن كاسىپكەرلەر مەن توپ-مەنەدجەرلەر دە حالىقتىڭ اراسىنان شىعادى. دەمەك, قالىڭ بۇقارانىڭ ءبىر يدەيا توڭىرەگىنە توپتاسۋى, مەملەكەتكە سەنۋى, ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ اراسىنداعى سىيلاستىقتىڭ ارتۋى ەڭ باستى قۇندىلىقتارىمىزدىڭ بىرىنەن سانالاتىنى ءسوزسىز. بىرتەكتىلىك پەن بىرلىك قازاقستانداعى تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ كەپىلى بولاتىنى دا دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن دۇنيە. ال, بەيبىتشىلىك سالتانات قۇرعان مەملەكەتتە عانا ەكونوميكانى دامىتىپ, يگى باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. ەلباسى مۇنى وتە جاقسى تۇسىنەدى. ءاۋ باس­تان ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتىن وسىناۋ باعىتتا قالىپتاستىرىپ وتىرعانى سودان. حالىقتى ءبىر يدەيانىڭ ءتوڭى­رەگىنە توپتاستىرا ءبىلۋ – ەلباسى ساياساتى جەمىستەرىنىڭ ءبىرى. ناتيجەسىن قازىر حالىق كورىپ وتىر. بۇقارانىڭ پرەزيدەنتكە رازى بولاتىنى دا, ونىڭ ساياساتىن ءبىراۋىزدان قولداپ, ەلباسىنا سەنەتىنى دە سودان. ەلباسى جاريالاعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا بارشا حالىق ايانىپ قالماق ەمەس. ويتكەنى, بۇل رەفورمالار ەلىمىزدى قۇزار شىڭدارعا باستايتىنىنا كوزىمىز جەتىپ وتىر. مۇراتباي جولداسباەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.