ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان استانا كۇننەن-كۇنگە كوركەيىپ, ساۋلەت ونەرىنىڭ قايتالانباس قازاقستاندىق ۇلگىلەرىن بار الەمگە پاش ەتۋدە. قازىر استانادا قۇرىلىس سالاسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمىن قامتيتىن ەلىمىزدىڭ جاڭا قۇرىلىس كلاستەرى قالىپتاستى. ەلوردادا تۇرعىن ءۇي قورى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن وسۋدە. سوڭعى جىلدارى استانادا جىلىنا 1 ميلليون 300 مىڭ شارشى مەترگە جۋىق تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ كەلەدى. ازاماتتاردى قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدە استانا قالاسىندا كەڭ ءورىس العان پاتەرلەردى مەملەكەتتىك جالعا بەرۋ ءۇردىسى دە استانالىقتاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋدىڭ ۇتىمدى تەتىگى بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى استانالىقتارعا مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان پاتەر بەرۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالارىن ورىنداۋ ماسەلەلەرىن ءبىلۋ ماقساتىندا «استانا قالاسىنىڭ تۇرعىن ءۇي باسقارماسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ باسشىسى رۋسلان احمەتوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– رۋسلان امانجول ۇلى, ادامنىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ ساپاسىن ايقىندايتىن نەگىزگى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى – قولايلى باسپانا ەكەنى بەلگىلى. ادام ومىرىنە ەرەكشە اسەر ەتەتىن وسى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى زور سالاسى وزدەرىڭىزگە تاپسىرىلعان ەكەن. جالپى, «استانا قالاسىنىڭ تۇرعىن ءۇي باسقارماسى» مم-ءنىڭ (باسقارما) مىندەتتەرى مەن اتقارىپ وتىرعان جۇمىسىنا قىسقاشا توقتالىپ وتسەڭىز.
– مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىنىڭ وزىق كورسەتكىشى – تۇرعىن ءۇي جايلىلىعىنىڭ دەڭگەيى» دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. وسىعان وراي, ەلىمىزدىڭ باس قالاسىندا ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا, اپاتتى جانە ەسكىرگەن ۇيلەردىڭ ورنىنا قولايلى جاڭا پاتەرلەر سالۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلگەن. ەلوردانىڭ قارقىندى دامۋى قالامىزدا وسكەلەڭ تالاپقا ساي تۇرعىن ءۇي رىنوگىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. باسپانا ماسەلەسى ادام ومىرىنە ەرەكشە ىقپالى بار تۇرمىستىق احۋال ەكەنى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى ءبىزدىڭ باسقارما وزىنە جۇكتەلگەن مىندەت جۇگىنىڭ قانشالىقتى جاۋاپتى ەكەندىگىن جەتە سەزىنە وتىرىپ, ساپالى جۇمىس اتقارۋعا كۇش سالادى.
«استانا قالاسىنىڭ تۇرعىن ءۇي باسقارماسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى – جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ, ياعني مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان پاتەرلەر بەرۋ, مەملەكەتتىك قاجەتتىلىك ءۇشىن جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرىن بۇزۋ, سونداي-اق, اپاتتى جانە ەسكىرگەن ۇيلەردى بۇزۋ جونىندەگى جەكەلەگەن قىزمەتتەردى ىسكە اسىراتىن قالا اكىمدىگىنىڭ ۋاكىلەتتى اتقارۋشى ورگانى بولىپ تابىلادى. باسقارما ءوزىنىڭ ەرەجەسىنە سايكەس كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان بەلگىلەنگەن كەزەك بويىنشا ازاماتتارعا پاتەرلەر بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن ءبىرگە, وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى اياسىندا «قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناق بانكى» اق جەلىسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي», «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق تۇرعىن ءۇيى», «سامۇرىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى» اق جەلىسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي» باعىتتارى جونىنەن كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان پاتەرگە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ ەسەبىندە تۇرعانداردان پاتەر كەزەگىنە تۇرۋ ءۇشىن قۇجاتتار قابىلداۋدى جۇزەگە اسىرامىز.
– باسقارمانىڭ نەگىزگى ءمىندەتتەرىنىڭ ءبىرى كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان ءارتۇرلى باعدارلامالار بويىنشا ازاماتتارعا پاتەر بەرۋ بولىپ تابىلادى. وسى جاۋاپتى ءمىندەتتى قالاي جۇزەگە اسىرىپ كەلەسىزدەر؟
– پايدالانۋعا بەرىلگەن كەزەكتى تۇرعىن ۇيدەن كەزەك بويىنشا پاتەرلەر ءبولۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى مىنانداي ماڭىزدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلادى: الدىمەن تۇرعىن ءۇي كوميسسياسى قۇرىلادى, باعدارلامالارعا قاتىسۋ ءۇشىن وتىنىشتەردى قابىلداۋ پۋنكتتەرى ورنالاساتىن ورىندار انىقتالادى, ولاردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ, تۇرعىندار اراسىندا كەڭ كولەمدەگى اقپاراتتىق تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. باق-تاردا جانە ينتەرنەت رەسۋرستاردا باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ باعىتى, پاتەرلەردى ساتۋدىڭ شارتتارى, ازاماتتار ساناتى, قۇجاتتاردى قابىلداۋدىڭ باستالۋى جانە اياقتالۋى تۋرالى حابارلاندىرۋلار جاريالانىپ تۇرادى. پاتەرلەر سانىنا سايكەس ىرىكتەۋدەن وتكەن باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىن الا ءتىزىمى قالىپتاستىرىلادى. باعدارلاما باعىتتارىنا بايلانىستى جالعا بەرۋ شارتتارىن نەمەسە ساتىپ الۋ شارتتارىن جاساۋ بويىنشا, باسقا دا ماڭىزدى مىندەتتەر جۇزەگە اسىرىلادى.
ايتا كەتەتىن بولساق, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەلوردا بويىنشا كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان پاتەر الۋعا مۇقتاجدار كەزەگىندە 37 688 ادام تىركەۋدە تۇر. بۇل رەتتە پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەردەن پاتەرلەر بەرۋ ماسەلەسى تەك كەزەك رەتى كەلگەندە عانا جۇزەگە اساتىندىعىن, ءپاتەرگە مۇقتاجدار تىزىمىندە تۇرعان ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى تەڭ ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ كورسەتۋ كەرەك.
– قازىر مۇقتاج ازاماتتاردى پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ قانداي باعدارلامالار بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى؟
– ەلىمىزدە باسپاناعا مۇقتاج تۇرعىنداردىڭ نەعۇرلىم باسىم كوپشىلىگىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ۇكىمەتىمىز 2014 جىلى وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىن قابىلدادى. ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىنان تۋىنداعان ءمىندەتتەرگە بايلانىستى اتالمىش باعدارلاما ودان ءارى كەڭەيتىلدى. وسى باعدارلاما اياسىندا استانا قالاسى بويىنشا, 2014 جىلى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان 927 پاتەر بولىنسە, 2015 جىلدىڭ وتكەن بەس اي ىشىندە استانالىقتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 590 پاتەر ءبولىندى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى باعىتى بويىنشا وسى پاتەرلەردىڭ ىشىندە 1218 پاتەر ساتىلدى.
2014 جىلى استانا قالاسىندا العاش رەت جاس وتباسىلاردىڭ پاتەر الۋ مۇمكىندىگىن جاقسارتۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا ساتىپ الۋعا قۇقىعى بار پاتەرلەردى جالعا بەرۋ ءۇشىن قۇجاتتار قابىلداۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ءوتىنىش بىلدىرگەن 5439 ازاماتتاردىڭ ىشىنەن 672 جاس وتباسى تاڭداپ الىنىپ, ولاردىڭ تولەم قابىلەتى انىقتالدى. قازىرگى تاڭدا, قالا اكىمدىگى جانىنداعى تۇرعىن ءۇي كوميسسياسى وسى ىرىكتەلىپ الىنعان ازاماتتاردىڭ ىشىنەن 200 جاس وتباسىعا پاتەر كىلتىن تابىس ەتتى.
سونىمەن بىرگە, «سامۇرىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى» اق باعىتى بويىنشا تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2014 جىلى 4383 ءوتىنىش ءبىلدىرۋشى ازاماتتاردىڭ ىشىنەن پاتەرلەردى جالعا الۋعا 678 ۇمىتكەر ىرىكتەلىپ الىندى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا وتكەن تۇرعىن ءۇي كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا الداعى ۋاقىتتا مەنشىككە الۋ قۇقىعى بار جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەرگە ءوتىنىش ءبىلدىرگەن ازاماتتاردىڭ بۇل ءتىزىمى بەكىتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ىرىكتەلىپ الىنعان ازاماتتاردىڭ تولەۋ قابىلەتى انىقتالۋدا.
ۇستىمىزدەگى جىلى تۇرعىنداردى پاتەرمەن قامتۋدىڭ تاعى ءبىر باعىتى – «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق باعىتى بويىنشا تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. وسى باعدارلاما بويىنشا 2015 جىلدىڭ 1-توقسانىندا ەلوردادا 86 پاتەرلەردى ءبولۋ بەلگىلەندى. ءسويتىپ, «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق باعىتى بويىنشا تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى نەگىزىندە بيىلعى جىلدىڭ 23 اقپانىنان 1 ناۋرىزىنا دەيىن ءۇمىتكەرلەردەن ءوتىنىش قابىلداۋ ناۋقانى جۇرگىزىلدى. وسى مەرزىم ءىشىندە بۇل باعدارلاما بويىنشا ءپاتەر الۋعا نيەت بىلدىرگەن 2707 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. سونىمەن ءبىرگە, بيىلعى جىلدىڭ 25-29 مامىر ارالىعىندا قالالىق اكىمدىك وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە تاعى دا قوسىمشا 52 پاتەرگە قۇجات قابىلداۋ شاراسىن وتكىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل پاتەرلەردى الۋعا ءۇمىتكەرلەردىڭ تولەم قابىلەتى تەكسەرىلۋدە. 2015 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن وسى باعدارلاما نەگىزىندە قوسىمشا 161 پاتەر ساتىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
وسى ورايدا ەرەكشە اتاپ وتەتىن ءبىر ماسەلە, جوعارىدا ايتىلعان بارلىق باعدارلامالار بويىنشا ۇمىتكەرلەردەن قۇجات قابىلداۋ تەك قانا ەلەكتروندىق پورتال ارقىلى ءوتىنىش ءبىلدىرۋشىنىڭ ەلەكتروندىق ساندىق قول قويۋ ۇلگىسىن پايدالانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇگىنگى تاڭدا, رەسپۋبليكامىز بويىنشا قۇجاتتاردى ەلەكتروندىق ادىسپەن قابىلداۋ تەك استانا قالاسىندا عانا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە «ەلەكتروندىق اكىمدىك» e-astana.kz جۇيەسى كەڭىنەن قولدانىلادى. ازاماتتار وسى پلاتفورما بويىنشا ءوزى قالاعان باعدارلاماعا ءوتىنىش بەرەدى جانە سول ءوتىنىشىنىڭ قوزعالىسىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرادى.
– رۋسلان امانجول ۇلى, 2008-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ورىندالۋى قالاي؟ بۇل باعدارلاما تولىعىمەن قاشان اياقتالادى؟
– 2008-2010 جىلدارداعى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى ەكىنشى كەزەگىنىڭ اياسىندا پاتەر بەرۋ ءتارتىبى جينالعان باللعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. ياعني, كوپ بالل جيناعاندار ءبىرىنشى كەزەكتە, ودان كەيىنگىلەر بالل سانىنا قاراي, رەت-رەتىمەن پاتەر الۋ كەزەگىنە قويىلادى. مەردىگەرلەر تاراپىنان جىبەرىلگەن كەلەڭسىزدىكتەر سالدارىنان باعدارلامانى تولىق ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماسەلەسى كەشەۋىلدەپ قالدى. بىراق, بۇل مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا تۇرعىن ءۇي كوميسسياسىنىڭ وڭ باعاسىن العان ازاماتتار جيناعان بالل سانىنا سايكەس بارلىعى دا پاتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. قازىرگى كۇنگە دەيىن تۇرعىن ءۇي كوميسسياسىنىڭ وڭ باعاسىن العان باعدارلاماعا قاتىسۋشى 1980 ازامات پاتەرمەن قامتاماسىز ەتىلمەي وتىر. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل ازاماتتاردىڭ بارلىعى تۇرعىن ءۇي كوميسسياسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس ءتيىستى پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
– اپاتتى جانە ەسكىرگەن ءۇيلەردى بۇزۋ جانە سول ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن پاتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعدايى قالاي؟
– جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ەل ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن ءوڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى بەكىتىلدى. ونىڭ ماقساتى حالقىمىز ءۇشىن قولايلى پاتەرلەرگە قولجەتىمدىلىكتى ودان ءارى قامتاماسىز ەتەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋدىڭ پروبلەمالارىن كەشەندى شەشۋ بولىپ تابىلادى. باعدارلامانىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – اپاتتى ۇيلەردە تۇراتىن ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ. وسىعان بايلانىستى, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى ەلىمىزدە العاش رەت اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, وندا تۇراتىن ازاماتتاردى جاڭا قولايلى پاتەرلەرگە كوشىرۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى جۇزەگە اسىرا باستادى.
اتالمىش جوبا بويىنشا, ەلوردادا 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 228 اپاتتى كوپقاباتتى ۇيلەردى بۇزۋ جوسپارلاندى. ياعني, ەلوردانىڭ 3500 وتباسى جاڭا قولايلى پاتەرلەردە تۇرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولماق. قاناتقاقتى جوبا بويىنشا 2013 جىلى استاناداعى 11 كوپقاباتتى اپاتتى تۇرعىن ۇيدە تۇراتىن 176 وتباسى جايلى پاتەرلەرگە كوشىرىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى 114 اپاتتى ءۇيدە تۇراتىن 1552 وتباسى جاڭا پاتەرلەردە قونىس تويىن تويلايتىن بولادى. قالاداعى قالعان 103 ەسكىرگەن جانە اپاتتى ۇيلەر 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تولىق جويىلىپ, بۇل ۇيلەردە تۇراتىن وتباسىلار جاڭا دا جايلى پاتەرلەرگە كوشىرىلەدى.
– ۇجىمدارىڭىز اتقارىپ جاتقان جۇمىس اۋقىمدى ەكەن. مۇنداي جاۋاپتى دا ۇلكەن جۇمىس بىلىكتى مامانداردى قاجەت ەتەتىندىگى بەلگىلى. وسى رەتتە نە ايتار ەدىڭىز؟
– ءيا, ءبىزدىڭ باسقارمانىڭ ماماندارى نەگىزىنەن بۇقارا حالىقپەن جۇمىس ىستەيدى. تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىشىن قابىلداۋ, بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس ازاماتتاردى پاتەر كەزەگىنە قويۋ ماسەلەسى ۇلكەن بىلىكتىلىكتى, بايسالدىلىق پەن توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەتىن مىندەت. بۇل ورايدا, ۇجىمىمىزدا ۇزاق جىلدار بويى مول تاجىريبە جيناقتاعان ىسكەر ماماندار بارشىلىق. ماسەلەن, «استانا قالاسىنىڭ تۇرعىن ءۇي باسقارماسى» مم-ءنىڭ ءبولىم باستىعى عاليا ەسماعانبەتوۆا تۋرالى ەرەكشە اتاپ ايتۋعا بولادى. بىلىكتى مامان سوناۋ 1999 جىلى استانا قالاسى تۇرعىن ءۇي دەپارتامەنتىنە قىزمەتكە قابىلدانىپ, سودان بەرى جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. وسى جىلدار ىشىندە ول مول تاجىريبە جيناقتاۋمەن قاتار, ۇجىمداعى جاس كادرلاردى باۋلۋ ماسەلەسىندە دە ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتۋدا. سول سياقتى, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىن پايدالانۋ جونىندەگى ءبولىمنىڭ باس مامانى ناسيما كراۆچينسكايا, پاتەرلەر بەرۋ ءۇشىن ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى سالتانات ايتماعانبەتوۆانىڭ ەڭبەگى دە ەرەكشە. ولار مەكەمەگە كەلەتىن كوپشىلىكتى قابىلداپ, اركىمنىڭ وتىنىشىنە سايكەس ماسەلەلەرىن شەشۋمەن قاتار, ۇجىمنىڭ حالىق الدىنداعى بەدەلىن كوتەرۋ ماقساتىندا دا كەشەندى جۇمىستار تىندىرۋدا.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تىلەگىنە سايكەس اتقارىپ جاتقان جاۋاپكەرشىلىگى زور جۇمىستارىڭىزعا ساتتىلىك تىلەيمىز.
اڭگىمەلەسكەن
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
