ءارتاراپتاندىرۋ – يندۋستريالاندىرۋ وزەگى

ەلباسى ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورما نەگىزىندە كاسىبي جانە اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپارات قالىپتاستىرۋ, ەكونوميكالىق ءوسىم ءۇشىن نەگىز بولاتىن زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, سونىمەن قاتار, يندۋستريالاندىرۋ جانە ارتاراپتاندىرۋعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ مەن  بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت پەن ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرۋشى مەملەكەت قۇرۋ قاجەتتىگى قامتىلعان بولاتىن. بۇل رەتتە ەلىمىزدە ءارتۇرلى سالا ماماندارى ءوز تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى شارالار جونىندە كەزەڭ-كەزەڭىمەن باق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ تۇرادى. وسىنىڭ اياسىندا پرە­زي­دەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋ­نيكاتسيالار قىزمەتىندە مەملە­كەتىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ بەس رەفورما ىشىنەن كورىنىس تاپقان ەكونوميكا سالاسىنداعى يندۋس­تريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ بارىسىندا قولعا الىنىپ جاتقان جۇمىستار جايىندا كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس پرە­زي­دەنت جانىنداعى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ اياسىندا جاسالۋدا, دەدى مينيستر ءوز سوزىندە. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, كولىك پەن لوگيستيكا, ينۆەستيتسيا تارتۋ, ەكسپورت, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە گەولوگيا مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىلۋى ءتيىس. ءمينيستردىڭ اتاپ وتكەنىندەي, الەمدىك ەكونوميكالىق احۋال ءبىزدىڭ ەلگە سالقىنىن تيگىزىپ وتىرعاندىعى جاسىرىن ەمەس. بۇل رەتتە مەتالل مەن مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىن تىلگە تيەك ەتكەن ءا.يسەكەشەۆ وسىعان وراي قۇرىلىمدىق رەفورمالاردىڭ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىردى. كادرلاردى دايارلاۋ, ينفراقۇرىلىمدى ودان ءارى دامىتۋ, بيزنەستى اشۋ راسىمدەرىن جەدەلدەتۋ ماسەلەلەرىنە ءمان بەرىلۋ ءتيىس ەكەندىگىن اتاپ ايتتى. بۇل ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى ەلىمىزدى دامىعان ەلدەردىڭ ستاندارتتارىنا ساي وڭىردەگى ەڭ مىقتى ەكونوميكالىق ورتالىققا اينالدىراتىندىعى, ەلگە ينۆەستورلاردىڭ كەلۋىنە جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەتىندىگى ءسوز بولدى. «اسىرەسە, بۇل جاعدايلار اۋىل ايماقتاردا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى مولىراق اشۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. رەفورما ارقىلى قازاقستاندى وڭىرلىك قارجى ورتالىعى رەتىندە ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى كولىك پەن لوگيستيكالىق دالىزگە اينالدىرۋ مىندەتى تۇر», دەدى مينيستر وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ وتاندىق ونىمدەردى جاڭا نارىقتارعا شىعارۋعا مۇمكىندىكتى ارتتىراتىندىعىن اتاپ ايتتى. سونىمەن قاتار, ءا.يسەكەشەۆ رەفورمالار اياسىنداعى ناقتى قادامدارعا توقتالا وتىرىپ, رە­فور­مالاردىڭ قانداي تاپ­سىر­­مالار جۇكتەيتىنىنە نازار اۋداردى. رەفورمالار اياسىندا ينتەگراتسيالىق ۇدەرىس­تەردىڭ تەرەڭدەي تۇسەتىندىگىن, ەكو­نوميكالىق بايلانىستىڭ ۇل­عايا­تىندىعىن, كەدەندىك ساياسات پەن ءتارتىپتىڭ وڭتايلان­دى­رىلاتىندىعىن ايتتى. ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىندا «زاكىرلىك ينۆەستورلارمەن» – حالىقارالىق ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرمەن («ەير استانا», «تەڭىزشەۆرويل», قتج لوكوموتيۆتەرىن شىعارۋ جونىندەگى زاۋىت ۇلگىسى بويىنشا) بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ بارىسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار لەگىنە توقتالعان مينيستر ينۆەستورلارمەن ەلىمىزدە جوعارى تەحنولوگيالار جانە ەكسپورتقا لايىقتالعان سەكتورلاردا تۋريزم جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ سالاسىندا بىرلەسكەن جوبالار جاسالاتىن بولادى, دەدى. ودان بولەك جەر قويماسىن پايدالانۋ سالاسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ بويىنشا  كەلىسىمشارتتاردى جاساۋدىڭ وڭايلاتىلعان ءادىسىن ەنگىزۋ تاسىلدەرى قارالۋدا ەكەندىگىن جەتكىزدى. مىسالى, «قتج» ۇك» اق پەن «ەير استانا» ۇاك ءىرى حالىقارالىق وپەراتورلار رەتىندە دامىتىلىپ, اۆتوكولىك جانە تەمىرجولداردىڭ ساپاسى جاقساراتىندىعىن كولدەنەڭ تارتتى. شەتەلدىك 18 كومپانيا قازاقستانعا قايتا ينۆەستيتسيا سالۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن جەتكىزدى. «بىزدە قىسقا مەرزىمدى ينۆەستورلار جۇمىس جاساپ جاتىر. ماقساتىمىز – سول كومپانيالاردىڭ ءبىزدىڭ ەكو­نوميكاعا قايتا ينۆەستيتسيالاۋى­نا قول جەتكىزۋ. مىسالى, ەگەر لوتتە كومپانياسى راحات كومپانياسىن ساتىپ السا, ءبىز ول ينۆەس­تورمەن جۇمىس جاساپ, تاپقان پايداسىن ءوز ەلدەرىنە الىپ كەتپەۋ ءۇشىن, ءبىزدىڭ ەلدە وزگە دە فابريكالاردى سالۋىنا جاعداي جاسايمىز», دەپ اتاپ ءوتتى ءا.يسەكەشەۆ. سونىمەن قاتار, بيىلعى جىلى تۋريزم سالاسىنىڭ وسكەندىگىنە نازار اۋدارعان مينيستر مىسال رەتىندە الاكولدە شامامەن 80-گە جۋىق شيپاجايدا جانە دەمالىس بازاسىنا جاقىن ورنالاسقان جالدامالى ۇيلەردە بوس ورىن جوق ەكەندىگىن ايتتى. كاسپي, بۋراباي مەن بالقاشتا دا ءدال وسىنداي جاعداي قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندىعىن, سالانى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن تۋريزم باعدارلاماسىن تۇزەتۋ قاجەتتىگىن, بۇل ماسەلەدە تۇركيا تاجىريبەسىنە ءمان بەرىلەتىندىگىن ايتتى. 59-قادامعا ناقتىلاي توق­تال­عان ءا.يسەكەشەۆ مويىندالعان حالىقارالىق ەنەرگوسەرۆيستىك شارتتار ارقىلى ەنەرگيا ۇنەم­دەۋ سالاسىنا ستراتەگيالىق ينۆەس­تورلار تارتۋ جونىندەگى بىرقا­تار مالىمەتتەرمەن ءبولىستى. ەنەر­گيا ۇنەمدەۋ مەن ەنەرگيا ءتيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىڭ سترا­تەگيالىق تاپسىرمالارى قا­تارىنا كىرەدى. ەلباسى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دارلاماسى اياسىندا ءىجو-ءنىڭ ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن 2020 جىلدارعا قاراي 25 پايىزعا, ال 2050 جىدارعا دەيىن 50 پايىزعا تومەندەتۋدى العا قويعان بولاتىن. اتالعان تاپسىرما ءبىزدىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىك ساياساتىنداعى باستى باعدار بولادى, دەدى ول. ءمينيستردىڭ ايتۋى بويىنشا, بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەل 850 تاۋار ءتۇرىن ەكسپورتقا شىعارۋدا. ونىڭ 160-ى بويىنشا قازاقستان «توپ-50» ەكسپورتتاۋشى مەملەكەت قاتارىنا ەندى. ناقتى ايتقاندا, ءبىزدىڭ مەملەكەت 50 ۇزدىك ەكسپورتتاۋشىلار تىزبەسىندە 49-ورىندى يەلەنگەن. قازاقستان سارى فوسفور مەن ۋران جەتكىزۋدە ءبىرىنشى ورىندا. سارى فوسفور بويىنشا قازاقستان الەمدىك ەكسپورتتىڭ 40 پايىزىنا يە بولسا, ۋران بويىنشا 46 پايىزىن يەمدەنەدى. بۇل رەتتە ەكسپورت الەۋەتىن تەك وسى اتالعان تاۋارلار بويىنشا ارتتىرىپ قويماي, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاساپ, ەلىمىزدىڭ جوعارى ساپالى تاۋار جەتكىزۋشى ەل رەتىندە ءيميدجىن كوتەرۋدى ماقسات ەتىپ قويۋ قاجەت. مينيستر باسقا دا بىرقاتار جۇمىستارعا توقتالىپ ءوتتى. ەلميرا ماتىباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان».