ماعجان كوكتەمى

ءىىى رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى ەرەسەكتەر مەن بالالار اراسىندا جەكەلەگەن اتالىمدار بويىنشا ۇيىمداستىرىلىپ, اقىن اتىن اسپانعا ورلەتتى قىزىل يمپەريانىڭ شەكسىز بيلىگى مەن وزبىر ساياساتى تۇسىندا جازىقسىز جاپا شەگىپ, ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن الاشتىڭ ارداقتى ازاماتتارىنىڭ ءبىرى, بولمىسى بولەك, رۋحى اسقاق ماعجان جۇماباەۆ ەكەنى تالاسسىز. ۇلتى ءۇشىن تەپەرىش كورىپ, تاريحتان ەسىمى قاساقانا سىزىلىپ تاستالسا دا, حالقىنىڭ جۇرەگىنەن ماڭگىلىك ورىن العان ءبىرتۋما اقىنىن حالقى ۇمىتپادى. قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتسە دە, پەشەنەسىنە سىيماي كەتكەن تابيعي تالانتتىڭ تاڭعى شىقتاي ءمولدىر شىعارمالارى سىرشىل سەزىمنىڭ تۇڭعيىعىنا باتىراتىن نازىك سەزىمگە, سىرلى اۋەزگە تولى. زامانىنان اسىپ تۋعان تۇلعا تۋعان ەلدى, كىندىك قانى تامعان قاسيەتتى جەردى, انانىڭ سۇتىمەن بويعا دارىعان ءتىلدى سۇيىسپەنشىلىكپەن جىرلاپ ءوتتى. ەلدىك مۇراتتى جىر­لارىنىڭ التىن ارقاۋى ەتىپ, ازاتتىق تاڭىنىڭ ارايلاپ اتارىنا پەرىشتەدەي پەيىلمەن سەندى. كەۋدەسىندە بۇلقىنعان اسقاق ماحابباتتى «ماعان اتاق ۇلتىم ءۇشىن ولگەنىم, نە كورسەم دە الاش ءۇشىن كورگەنىم» دەگەن ولەڭ جولدارىمەن جالپاق جۇرتقا جاريا ەتتى. بۇگىندە اقىننىڭ جىرلارى الەم حالىقتارىنىڭ بىرنەشە تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, پوەزياسىن ءپىر تۇتقان كوزى قاراقتى, جىرعا اۋەس وقىرمانداردىڭ قاتارى كۇن سايىن قالىڭداپ كەلەدى. «ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان» دارا اقىن­نىڭ تۋعان كۇنى قارساڭىندا (25 ماۋسىم) كىندىك كەسكەن قا­سيەتتى قىزىلجار ولكەسى تالاي يگى شارانىڭ ۇيىتقىسى بولۋدى ءداستۇر ەتكەن. سولاردىڭ كوركەم مىسالى – ەكى جىلدا ءبىر رەت وتكى­زىلەتىن «ماعجان كوكتەمى» ءىىى رەسپۋبليكالىق ونەر فەستيۆالى. ولەڭدى مۋزىكاعا اينالدىرعان, دىبىستان سۋرەت سالعان, سوزگە جان بىتىرگەن كىل دارىندى ونەرپازدار ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنان جينالىپ, باس قوستى. ماعجانعا ارنالعان جازبا اقىندار ءمۇشايراسىنا, ولەڭدەرىن مانەرلەپ وقۋ سايىسىنا, ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر كونكۋرسىنا قاتىسۋعا الپىستان استام ۇمىتكەر نيەت بىلدىرسە, اقتىق سىنعا وننان وزعان جۇيرىكتەر عانا جولداما الدى. تالانتتىلار مەن تالاپكەرلەردىڭ سانىنا قاراپ ايتۋلى ونەر سايىسىنىڭ باۋەلى بايتەرەكتەي تامىرىن تەرەڭگە جايعانىنا ىشتەي شۇكىرشىلىك ەتەسىڭ. الداسپان شايىردىڭ ارتىنا قالدىرعان مول مۇراسىن دامىلسىز ناسيحاتتاپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جادىندا ماڭگى ساقتاپ, جاڭعىرتۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان بۇل جولعى ءباسى بيىك دودا دا شىنايى ولەڭگە شولدەگەن جۇرتشىلىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. فەستيۆالعا قاتىسۋشىلار ال­عاشقى كۇنى اقىننىڭ تۋعان جەرى – سارىتومار اۋىلىندا بولىپ, ەسكەرتكىشكە گۇل شوقتارىن قويدى. مۇراجايىن ارالاپ, «ماعجان اللەيا­سىنا» اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزدى. فەستيۆالدىڭ ەكىنشى كۇنى اقىن­نىڭ پەتروپاۆلداعى تەمىرجول ۆوكزالى الدىنداعى ەسكەرتكىشىنە تاعزىم ەتۋدەن باستالدى. وندا قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, اقىن عالىم جاي­لىباي دارحان تۇلعانىڭ ءمولدىر ليريكاسى جايلى ءسوز ساباقتادى. س. مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترىندا اقىننىڭ ارپالىسقا, سوقتىقپالى سوقپاققا تولى ءومىر جولى, بىرەگەي تۋىندىلارى تەرەڭ قامتىلعان دەرەكتى فيلم كورسەتىلگەننەن كەيىن «مارعاسقا ماعجان» اتتى تەاترلاندىرىلعان قويىلىم ۇسى­نىلدى. سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ قازاق پوەزياسىنىڭ جارىق جۇلدىزى م.جۇماباەۆقا ارنالعان ءداستۇرلى «ماعجان كوكتەمى» بايقاۋىنىڭ بۇل جولى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى مەرەكەسىنە ارنالىپ وتىرعاندىعىن, اقىن جىرلارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ۇرپاققا اماناتتاۋ ماقساتىندا وڭىرىمىزدە ءتۇرلى يگى ىستەردىڭ اتقارىلىپ جات­قانىن جەتكىزدى. ونىڭ ەسى­مىمەن الاڭ, كوشە, مۇراجاي اتالادى. ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەر بوي تۇزەدى. «ماعجان» ادەبي-كوركەم, قوعام­دىق-ساياسي جۋرنالى جارىق كورەدى. ساحناعا الدىمەن ءار ءوڭىردىڭ ۇكىلەپ جىبەرگەن ۇمىتكەرلەرى كوتە­رىلىپ, اقىنعا ارنالعان جىرلارىن جارىسا وقىدى. جەتىسۋلىق گۇلباقىت قاسەنوۆا «جىرىڭدى وقىپ, جانىم تالاي تولقىدى, كىرپىگىمنەن مارجان ءۇزدىم سول ءتۇنى... باسىلمادى جىر-تامىردىڭ سولقىلى, سەن نە دەيسىڭ, ەركە ەسىل­دىڭ تولقىنى؟» دەپ اعىنان اق­تارىلسا, شىمكەنتتىك ءبىرجان بايتۋوۆ «ۇزبەدىڭ ءۇمىت ەرتەڭگى كۇن­نەن, قاجىدىڭ, بىراق توزبادىڭ, قۇنارلى, ءنارلى, كوركەم جىرىڭمەن, جۇرەكتىڭ قىلىن قوزعادىڭ», دەگەن تاماشا جىر شۋماقتارىن تىڭداۋشىلارىنا ۇسىندى. بۇل اتالىمدا استانالىق تانىمال اقىن سەرىك تۇرعىنبەك ۇلىنىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى. اقىننىڭ ولەڭدەرىن مانەرلەپ وقۋ اتالىمىندا كوركەمدىگى كەلىستى «باتىر بايان» پوەماسىن, «مەشىت پەن اباقتى», «ءسۇي, جان ساۋلەم» ولەڭ­دەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ وقىعان قارا ءسوزدىڭ شەبەرلەرى كورەرمەندەردىڭ جىلى قوشەمەتىنە بولەندى. قاتارلاستارىنان پاۆ­لودارلىق ستۋدەنت باحاتحان وراز­بەكتىڭ اتى وزدى. ماعجان ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر سايىسىندا كومەيلەرىنە بۇلبۇل ۇيا سالعان قاراعاندىلىق مارعۇلان تۇياقوۆ, قوستانايلىق دانيار ساعىنتاەۆ, پەتروپاۆلدىق ءبىرجان ەسجانوۆ سىندى انشىلەر ساحنانىڭ سانىنە اينالىپ, قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى. قوستانايلىق سازگەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن قايراتكەرى قاليبەك دەربىس­ا­لين­­­نىڭ ءانى ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلدى. *** وسى كۇنى سارىتومار اۋىلىندا ەلىمىزدىڭ جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ, گيمنازيا, ليتسەيلەردىڭ 5-11 سىنىپ وقۋشىلارى اراسىندا وتكەن ماعجان وقۋلارى دا قورىتىندىلاندى. «ولەڭ – مەنىڭ شولپانىم, ايىم, كۇنىم» اتتى اقىن شىعار­مالارىن جاتقا وقۋ اتالىمىن­دا باس جۇلدەنى نۇرسىيلا مەيىرىم­حانوۆا (قوستاناي), ءى ورىندى ەلدانا كادەنوۆا (وقو) يە­لەندى. «تولقىنمەن تولقىن سىر­­لاسىپ...» اتتى ماعجاننىڭ شىعار­ماشىلىعى بويىنشا زەرتتەۋ جانە شىعارماشىلىق جۇمىستار سايىسىندا ءى ورىنعا يساتاي بەيبارىس پەن رينات نۇرۆاكيلوۆ (استانا) كوتەرىلدى. «اقىن دا ءبىر بالا عوي ايعا ۇمتىلعان» جاس دارىندار دوداسىندا م.جۇماباەۆ اۋدانىنىڭ ارنايى جۇلدەسى ەلامان تولەۋتايعا (پاۆلودار) بۇيىردى. ءى ورىندى قۇرماش داۋلەت (سقو) ەنشىلەدى. فەستيۆالدىڭ جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرىنە, قاتىسۋ­شى­لارعا ءتۇرلى ماراپاتتار كورسەتىلدى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». نۇرگۇل وقاشەۆا, جۋرناليست. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. سۋرەتتى تۇسىرگەن امانگەلدى بەكمۇراتوۆ.