حالىق ەرەكشە شابىتپەن قابىلداعان قادامدار

قازاقستان حالقى پرەزيدەنت نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تارا­پىنان ۇسىنىلعان بەس ينستي­تۋت­تىق جاڭا رەفورمانى ەرەكشە شابىتپەن قابىلدادى. ءبىرىنشى. قازىرگى, كاسىبي جانە اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قالىپتاسۋى. ەكىنشى. مەنشىك قۇقىعىن كە­پىلدەندىرەتىن زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ءۇشىنشى. ارتاراپتاندىرۋعا نەگىزدەلگەن يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ. ءتورتىنشى. بولاشاقتىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتى. بەسىنشى. ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرۋگە ءتيىستى مەملەكەت. اۋەلى ەكونوميكالىق باعدار­لا­مالاردى ساپالى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن, ناقتى انىق­تالعان قازىرگى, كاسىبي جانە اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنە توقتالعىم كەلىپ وتىر. مەملەكەتتىك قىزمەت دەگەنىمىز نە؟ بۇل – مەملەكەت تاراپىنان قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە سايكەس, ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ بو­يىنشا تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردىڭ كاسىبي ورىندالۋى. ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ساپالى جۇزەگە اسىرۋ تاۋەلدى بولاتىن قازىرگى كاسىبي اۆتونومدى اپپاراتتىڭ ساپالى جۇمىسىنىڭ حالىق يگىلىگى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە جوعارى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ساياسي دەڭگەيىنىڭ تاۋەلدىلىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ۇسىنىلاتىن قىز­مەتتەردىڭ ساپاسىنا دا ارنايى توق­تالدى. ال تۇتاستاي العاندا, قازاق­ستاندا ءتيىمدى باسقارۋ بو­يىنشا بارلىق جاعدايلار جاسالعان. كونكۋرس نەگىزىندە مەملەكەتتىك قىز­مەتكە ىرىكتەۋ جاسالاتىن ا كورپۋسى مەن ب كورپۋسى انىقتالدى. وكىنىشكە قاراي, ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىك­تىلىگىن تولىق ەسكەرمەستەن قىزمەت بويىنشا توپتىق اۋىستى­رۋ­مەن وتە ءجيى بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز. مۇنداي جايتتار كورسە­تىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىنا تىكەلەي كەرى اسەر ەتەتىن تامىر-تانىستىق, سىبايلاس جەم­قورلىق ءۇشىن جاعدايلار جاسايدى. ءبىز تامىر-تانىستىق, كاسىبيلىكتىڭ بولماۋى جانە ت.ب. نەگىزگى سەبەبى بولىپ تابىلاتىن سىبايلاس جەمقورلىق قۇبىلىستارى تۋرالى جاقسى بىلەمىز. بىزگە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر تاراپىنان كەلەڭسىز قۇبىلىستاردى جويۋ بويىنشا زاڭ جوبالارىن, مىسالى, «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭ, باسقا دا زاڭنامالىق اكتىلەر قابىلداندى جانە كەلەشەكتە مەملەكەتتىك قىز­مەت تۋرالى ماقالالاردىڭ, «سى­باي­لاس جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرا­لى» زاڭنىڭ جانە باسقا زاڭناما­لىق اكتىلەردىڭ تىزبەسىن قاراپ شىعۋ قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىنىڭ بىلىمدەرىن تەكسەرۋ قاجەت. سوندىقتان بار­لىق دەڭگەيدىڭ اتتەستاتسياسىن وتكىز­گەن ءجون. مەريتوكراتيا قاعيدا­لارىن قورعاۋ جانە سىبايلاس جەم­قورلىققا جول بەرمەۋ بويىنشا ناقتى جۇمىستار جاسالۋى كەرەك. كاسىبيلىك مانساپتىق ءوسۋ­دىڭ باستاپقى كەزەڭىمەن, ياعني ونىڭ كاسىبي وسۋىمەن انىقتالۋى ءتيىس. مەري­توكراتيا قاعيدالارى نەگىزىن­دە ءوزىن ءوزى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بىردەي مۇمكىندىكتەرى پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ ەرەكشە كوڭىل بولگەن ادامنىڭ ءدىني جانە ەتنوستىق قاتىس­تىلىعىنا قاراماستان, ءاربىر ازاماتتا بولۋى قاجەت. سوندىق­تان مەريتوكراتيا تەك مەملەكەت­تىك اپپاراتتىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, بارلىق مەملەكەتتىك سەكتور­دىڭ, ونىڭ ىشىندە سوتتاردىڭ, قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, ۇلت­تىق كومپانيالاردىڭ جانە حولدينگ­تەردىڭ قاعيداسى بولۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, اتالعان سەبەپتەر تىزبەسى مەملەكەتتىك سەكتوردا تومەن ەڭبەكاقى سالدارىنان از تارتىمدى سەبەپتەردىڭ ءبىرىن قۇرايدى. بۇل جەردە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىن ناقتى مانساپتىق كەلەشەگى مەن بىلىكتىلىگى جوق ەكەنى انىق كورىنەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىم لايىق بولسا جانە تيىسىنشە جوعارى بىلىكتىلىك كورسەتسە, سوعان سايكەس ەڭبەكاقى تولەمىن الۋى قاجەت. ءبىز جاس مەملەكەتپىز, سوندىقتان ءالى دە بولسا مەملەكەتتىك قىزمەت­كەر­لەردىڭ ساپالىق انىقتاماسى بويىنشا دامىعان ەلدەردىڭ ءتاجى­­ريبەسىن زەرتتەۋىمىز كەرەك. اسىرەسە, مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەر­زىمدى باعدارلاماسى باسشىنىڭ اۋى­سىنا تاۋەلدى بولمايدى دەپ انىق جازىلعان گەرمانيا, ۇلى­بريتانيا, فرانتسيا سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىن قاراستىر­ساق, ۇتىلمايتىنىمىز ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سونداي-اق, ءبىز شەتەل­دە ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنت­تەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. بۇل قازاقستاننىڭ ودان ءارى ەكو­نوميكالىق وسۋىنە سەبىن تيگىزەتىن كادرلىق الەۋەتتىڭ ءدال كوزى بولىپ تابىلادى. نۇرلان جازىلبەكوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.