ەرلەر اۋرۋى مەڭدەپ تۇر

بۇل كوبىنە ۋرولوگيالىق كەسەلدەرگە قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەگە الىپ كەلۋدە «ەرلەردىڭ دەنساۋلىعى» جوباسى اياسىندا «ب.جاربو­سى­نوۆ اتىنداعى ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعى» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى مىرزاكارىم الشىنباەۆ باستاعان ءبىر توپ مامان قىزىلجار وڭىرىندە ەكى كۇن بولىپ, ەر-ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەردى. بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ كومەگىنە 150 ادام جۇگىنىپ, ءتۇرلى مەديتسينالىق كەڭەستەر الدى. ەلىمىزدىڭ باس ۋرولوگى وبلىس ورتالىعىندا وتكىزگەن سەمينار-كەڭەستە باعدارلامانىڭ 10 جىل­دان بەرى جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەلىپ, ايەلدەرگە قاراعاندا, ەرلەردىڭ كوپ اۋىراتىنىن بىلاي ءتۇسىندىردى: – باستى سەبەبى, ءوز دەنساۋ­­­لى­­­­­عىنا سالعىرت, نەمقۇرايدى قاراۋ. دارىگەرگە كورىنۋگە, سكرينينگتىك تەكسە­رىلۋدەن وتۋگە ق ۇلىقتىق تا­نىتا بەرمەيدى. سونىڭ سالدا­رى­­نان ءتۇرلى اۋرۋلارعا ءجيى شالدى­­­عىپ, ەلىمىزدەگى ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاق­تىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. «كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋ­لار» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋ­تى­نىڭ ديرەكتورى ءسالىم بەركىن­باەۆ جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋ­لارى اراسىندا دا ەرلەردىڭ ۇلەسى باسىم ەكەنىن جەتكىزدى. قازاق­ستان­نىڭ الدىن الۋ مەديتسيناسى اكادە­ميا­سىنىڭ اكادەميگى ميحايل زەلتسەر ەرلەردىڭ پسيحولوگياسىن وزگەرتۋ باعى­تىندا اۋقىمدى جۇمىس­تار اتقارۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, ەر ادام دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, جۇرەگى اۋىرسا, قان قىسىمى وزگەرسە, كارديولوگقا, تەراپەۆتكە قارالىپ, ال ۋرولوگقا بارۋدى قاجەتسىن­بەي­دى. ويتكەنى, جوعارىداي سوزىل­مالى اۋرۋلاردىڭ ۋرولوگيالىق دەرتكە دە بايلانىستىلىعىن بىلە بەرمەيدى. جەر-جەرلەردە قۇرىلعان «ەرلەردىڭ دەنساۋلىق مەكتەبى» شەڭبەرىندە وتكىزىلگەن كوشپەلى سەمينارلاردا كەشەندى ەمدەلۋ, سوزىلمالى كەسەلدەردەن ساقتانۋ جولدارى كەڭىنەن اڭگىمەلەتىنى سوندىقتان. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر بو­يىنشا سوڭعى 5 جىلدا كەۋدە وبى­رىنا قاراعاندا, پروستاتيت راگى­نا شالدىعۋشىلاردىڭ سانى 2 ەسە ءوسىپ, الەۋمەتتىك دەرتكە اينالعان. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءار بەس ناۋقاستىڭ ءبىرى پروستاتيتپەن اۋىرادى. بۇل كورسەتكىش ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 54 پايىزعا جەتەعابىل. قىزىلوردا, شىعىس قازاقستان وڭىرلەرىندە دە جاعداي دابىل قاعارلىق. وبلىستا بۇل جايت كوڭىل كونشىتەرلىك بولعانىمەن, شە­شىمىن تاباتىن ماسەلەلەر جوق ەمەس. ۋرولوگيالىق كەسەلدەردىڭ جاستار اراسىندا مەڭدەپ بارا جاتقانى, 20-30 جاستاعىلاردىڭ 30 ­پايىزدايىندا ەركەكتىك اعزا­سىندا اۋىتقۋشىلىق بارى قاتتى الاڭداتادى. بىلىكتى دارىگەرلەر ەرلەر دەن­ساۋ­لىعىنا ەكولوگيانىڭ نا­شار­لاۋى, اۋىز سۋدىڭ ساپاسىز­دىعى ۇلكەن زيان تۋدىرىپ وتىر­عانىنا ناقتى مىسالدار كەلتىردى. نازىك جاندارعا قاراعاندا ەرلەر قانت ديابەتىمەن 6 ەسە كوپ اۋىرادى. اعزانىڭ بۇزىلۋى سالدارىنان ەر­لەردىڭ 50-60 پايىزىندا جۇرەك-قان تامىرلارى بەلەڭ العان. ۋرو­لوگيا عىلىمي ورتالىعى جۇرگىز­گەن سكرينينگتىك زەرتتەۋ بويىنشا (2006 ج.) ۇرپاق وربىتەتىن 24 مىڭ ەر ادامنىڭ 56 پايىزىندا اعزا­لىق اۋىتقۋشىلىق بايقالعان. جى­نىس­تىق قاتىناس ارقىلى تاراي­تىن اۋرۋلار تەكسەرىلگەندەردىڭ 42 پايى­­زىندا تىركەلگەن. 28,5 مىڭ ادام­­نىڭ اراسىنان مۇناي سالاسىندا ىستەي­تىن جۇمىسشىلاردىڭ 63 پايى­­زىندا, ءتۇرلى-ءتۇستى مەتاللۋر­گيادا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ 53 پايىزىندا بەلسىزدىك بەلگىلەرى پايدا بولعان. اڭگىمە اراسىندا «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسى بويىنشا 2016-2020 جىلدارعا ارنايى قارجى قاراستىرىلىپ, ەرلەردىڭ دەنساۋلىعى پروبلەمالارىن شەشۋگە قادام جاسالىپ وتىرعانى دا ايتىلدى. ءومىر ەسقالي,  «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.