رەسەيدىڭ «التىن قالام يەلەرى» قازاقستان كوشباسشىسى تۋرالى
ماسكەۋدە «جاسامپاز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ: رەسەيدەن كوزقاراس» («سوزيداتەل. نۋرسۋلتان نازارباەۆ: ۆزگلياد يز روسسي») كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنىڭ باستاماسى بويىنشا جارىق كورگەن جاڭا 400 بەتتىك جيناققا تۇسىنىك بەرە كەلىپ, قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات ءتاجين:
– مەنى رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك, عىلىمي جانە مادەني ەليتاسى وكىلدەرىنىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسۋلەرى تۋرالى العان وزدەرىنىڭ اسەرلەرىن جازىپ بەرۋ تۋرالى ۇسىنىسقا كەلىسىم بەرىپ قانا قويماي, سونداي-اق, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي كوشباسشىلىعى فەنومەنىن وي ەلەگىنەن وتكىزۋدەگى كوپقىرلىلىعى تاڭ-تاماشا قالدىردى, – دەپ اتاپ ءوتتى.
مارات ءتاجيننىڭ پىكىرىنشە, ن.ءا.نازارباەۆ كوشباسشىلىعىنىڭ فاكتورى ستاندارتتى پوليتولوگيالىق ۇلگى شەڭبەرىنە تولىقتاي سايكەس كەلمەيدى, ال مۇنىڭ ءوزىن بىرەگەي تاريحي فەنومەن دەپ قابىلداعان ءجون. مۇندا تۇلعالىق كەسكىن-كەلبەتكە, كوشباسشىلىق ستيل مەن وزگەرمەلى تاريحي جاعدايلارعا دا ورىن بار.
– قازاقستان پرەزيدەنتىنە تاۋەلسىزدىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ العاشقى كۇردەلى كەزەڭىنەن سوڭ باسقارۋدىڭ وزىندىك ءستيلىن وزگەرتىپ قانا قويماي, جاڭا ساپالاردى قاجەتسىنگەن وزگە دەڭگەيدەگى سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلۋگە تۋرا كەلدى, – دەدى مارات ءتاجين. – ءسويتىپ, باسقا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پايدا بولدى. ەگەر ءبىرىنشى كەزەڭدە بۇل بۇرىنعى ەكونوميكالىق جۇيەدەگى باسقارۋدىڭ ۇلكەن تاجىريبەسى بار بەدەلدى وڭىرلىك ساياساتكەر بولسا, ەكىنشى كەزەڭدە – تاۋەلسىزدىك العان, بىراق ەندى عانا ب ۇلىڭعىر بولاشاقتىڭ درامالىق جولىنا اياق باسقان قوعامنىڭ كوشباسشىسى ەدى.
ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىنىڭ جاڭا ساياسي قىرلارى بۇكىل الەمنىڭ ساياساتكەرلەرى مەن ەكونوميستەرى الدىندا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىندا داعدارىستى قۇبىلىستارمەن بايلانىستى ەجەلگى «نە ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن ساۋال تۇرعان شاقتا, ياعني سوڭعى ونجىلدىق بەدەرىندە انىق كورىندى.
– ن.ءا.نازارباەۆ وسى داعدارىستىڭ باستاۋلارىنا تەرەڭ تەوريالىق كوزقاراس ۇسىنعان قازىرگى الەمدەگى ساۋساقپەن سانارلىق ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى بولدى. بىراق, ءىس مۇنىمەن شەكتەلگەن جوق – قازاقستان قاتال دا شەشىمدى ءىس-ارەكەت ءستيلىنىڭ ارقاسىندا داعدارىستان الەمنىڭ كوپتەگەن ەكونوميكالارىنا قاراعاندا از شىعىنمەن شىعا الدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ديپلومات.
مارات ءتاجيننىڭ پىكىرىنشە, داعدارىستان كەيىنگى كەڭىستىك ساياسي كوشباسشىلاردان جاڭا كوزقاراس تالاپ ەتەدى. وسىلايشا تاريح تاعى دا باعامداۋ كريتەريلەرىن وزگەرتەدى. الدىڭعى كەزەككە اسا ماڭىزدى ءۇش ەرەكشەلىك شىعادى.
بىرىنشىدەن, ساياسي كوشباسشىلاردان تالاپ ەتىلەتىن ينتەللەكتۋالدىق ولشەم كۇرت جوعارىلايدى. ەكىنشىدەن, ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جاساپ, جۇزەگە اسىرۋدىڭ, جاھاندىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە ماجبۇرلەي وتىرىپ, ساياسي جانە ەكونوميكالىق ەليتانىڭ باسقارۋشىلىق جىكتەرى ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى «قىسىم الاڭىن» قۇرۋدىڭ قولدان كەلۋى. ۇشىنشىدەن, ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىنە قاراماستان, شىنايى كوشباسشىلىق تاياۋداعى ونجىلدىقتاردا قوعامداعى ساياسي, ەكونوميكالىق, ەتنوستىق جانە ءدىني ۇدەرىستەر اراسىندا اسا نازىك تەپە-تەڭدىك بولۋىن تالاپ ەتەدى. جانە وسى ۇدەرىستەر كوپ جاعدايدا ءبىر-بىرىنە اشىقتان-اشىق قاراما-قايشى كەلىپ جاتادى.
– جالپىلاما ايتقاندا, كوشباسشىدان بۇگىندە ءۇش اسا ماڭىزدى پارامەترلەر – ينتەللەكت, يننوۆاتسياشىلدىق, تەڭگەرىمدىلىك تالاپ ەتىلەدى. ءدال وسى قاسيەتتەردى قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ بويىنان قينالماي تاباسىز, – دەپ مالىمدەدى قازاقستان ەلشىسى.
ال ەندى كىتاپقا قاتىستى ايتاتىن بولساق, ءوزىنىڭ العىسوزىندە رەسەي فەدەراتسياسى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى كوميتەت توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۆيتالي يگناتەنكو بىلاي دەپ جازادى:
«بۇل كىتاپ – ۇلان-عايىر, قۋاتتى ەل تۋرالى, عارىشتى باعىندىرۋدىڭ باستالۋى تۋرالى, ۇلتتىق ديپلوماتيانىڭ پايدا بولۋى تۋرالى جانە يادرولىق سىناقتاردان, ياعني اجال سەپكىش تاجال قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى, عاجايىپ قالا استانا – بولاشاقتىڭ مەگاپوليسى تۋرالى, سونداي-اق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىك سەكىلدى كۇردەلى قۇرىلىم تۋرالى... جانە باستىسى – مىڭجىلدىقتار توعىسىندا ءوسىپ-وركەندەگەن جانە كوپۇلتتى زاماناۋي قازاقستان سەكىلدى وسىنشالىقتى عاجايىپ حالىقارالىق قۇبىلىستى جاساۋ قولىنان كەلگەن ادام تۋرالى».
بۇل كوپ جاعدايدا ءۇش بولىكتى كومپوزيتسيادان تۇراتىن ەرەكشە باسىلىم بولىپ تابىلادى. بىرىنشىسىنە جەتەكشى رەسەيلىك پۋبليتسيستەردىڭ, شولۋشىلاردىڭ, حالىقارالىق جۋرناليستەردىڭ وچەركتەرى ەنگەن. وندا اۆتورلار وزدەرىنىڭ ورتاق كەيىپكەرلەرى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەكە باسىنىڭ قىرلارى مەن قىزمەت سالالارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ءسوز قوزعايدى.
جيناققا ەنگەن پۋبليتسيستەردىڭ اراسىندا شىعارماشىل وداقتاردىڭ, ءىرى باسپالاردىڭ باسشىلارى, جوعارى ناگرادالار مەن بەدەلدى سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتتارى – ۆسەۆولود بوگدانوۆ, ۆلاديمير گۋبارەۆ, رافاەل گۋسەينوۆ, ۆالەري سيمونوۆ, يۋري باتۋرين, كيريلل پريۆالوۆ, لەونيد ملەچين, نيكولاي دولگوپولوۆ بار.
ولاردىڭ بارلىعىن وراسان زور جۋرناليستىك تاجىريبەمەن قاتار, جوعارى, جۋرناليستيكاداعى اسا قۇرمەتتى «رەسەيدىڭ التىن قالام يەسى» اتاعى بىرىكتىرەدى. سونىمەن قاتار, كىتاپتا ۇسىنىلعان وچەركتەر قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تۇلعاسىنا ءار اۆتوردىڭ ىزگىلىكتى نيەتىمەن, وراسان زور قۇرمەتىمەن ەرەكشەلەنەدى. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تىكەلەي تانىس بولسا, كەلەسى بىرەۋلەرى ەلباسىمەن ءار جىلدارى ءتۇرلى جاعدايلاردا كەزدەسكەندەر بولىپ تابىلادى. ەندى بىرەۋلەرىنە ودان سۇحبات الۋدىڭ ءساتى تۇسسە, تاعى بىرەۋلەرى قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ تاماشا ءومىربايانى مەن كوپ قىرلى قىزمەتىن كاسىبي تۇرعىدان قىزىعۋشىلىقپەن باقىلاعاندار.
رەسەي جۋرناليستەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى ۆسەۆولود بوگدانوۆ ءوزىنىڭ وچەركىندە وسى شىعارماشىلىق جوبانى ۇسىنا وتىرىپ, ءوزىنىڭ وداقتاعى, «التىن قالامداعى» ارىپتەستەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى وزدەرىنىڭ سوزدەرىن ايتۋ جونىندەگى ۇسىنىسقا ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن جانە قۇلشىنىسپەن ءۇن قاتقاندارىن اتاپ ءوتتى: «بۇل وچەركتەر ءبىر-بىرىنەن كوشىرىپ العانداي ءبىرىن ءبىرى قايتالايتىن دۇنيەلەر ەمەس جانە قازاق حالقىنىڭ كورنەكتى پەرزەنتىنىڭ ءومىر جولىن, ونىڭ قازاقستان تاريحىنداعى ءرولىن وزدەرىنشە سارالايدى... ءبىزدىڭ كىتابىمىز – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا, ونىڭ ساياساتىنا, ەلى مەن حالقىنا ماسكەۋدەن كوزقاراس...», – دەدى ول.
اۆتورلاردىڭ ءبىرى, رەسەي جۋرناليستەر وداعىنىڭ حاتشىسى رافاەل گۋسەينوۆ ءوزىنىڭ «پرەزيدەنت» دەگەن وچەركىندە قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ جارقىن ساياسي قادامدارى مەن شەشىمدەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارادى. اۆتوردىڭ پىكىرىنشە, كسرو ىدىراعان كەزدە جاڭا ءومىر شىندىعىنا ۇيلەسىمدىلىكپەن كىرىگىپ, جاڭا, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدا تاماشا تابىستارعا قول جەتكىزە ءبىلۋى, سەمەي پوليگونىن جابۋى مەن بايقوڭىر كوسمودرومىن قازاقستاننىڭ مەنشىگىندە ساقتاپ قالۋى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ باستاماسى, ەلدى تۇراقسىزداندىرۋ ارەكەتىنىڭ الدىن الۋى سياقتى باتىل ءىس-ارەكەتتەرى كىم-كىمدى دە تاڭداندىرماي قويمايدى.
كيريلل پريۆالوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتىنە دەن قويادى. ونىڭ حاريزماسى مەن الەمدىك قوعامداستىققا تانىمالدىعى, دەپ اتاپ وتەدى اۆتور, سول شاقتا ەندى عانا پايدا بولعان قازاقستان ديپلوماتياسىنا قاجەتتى حالىقارالىق بايلانىستار ورناتۋعا, ال پەرسپەكتيۆادا ۇزاق مەرزىمدى ۇلتتىق سىرتقى ساياسات قالىپتاستىرۋ مەن ورنىقتىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى مىندەتتەرىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇگىندە ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتى ءتيىمدى حالىقارالىق برەند بولدى دەپ ماقتانا الاتىن ەلدەر سونشالىقتى كوپ ەمەس ەكەنى انىق, دەپ وي تۇيەدى ك.پريۆالوۆ.
لەونيد ملەچين «رەفورماتور» وچەركىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق كسر مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىنا تاعايىندالعان ساتىنەن باستاپ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باسشىسى رەتىندە ساياساتكەر بولىپ قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنىڭ ءبارىن ساراپتامادان وتكىزەدى. جۋرناليست ەگەر سول شەشۋشى جىلدارى گورباچەۆ نازارباەۆتى كسرو-نىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى نەمەسە وداقتىق ۇكىمەتتىڭ باسشىسى ەتىپ تاعايىنداعاندا شىن مانىندە نە بولار ەدى دەگەن سۇراقتى كولدەنەڭ تارتادى. بۇل ۇلكەن دە ءبىرتۇتاس ەلدى ساقتاۋدىڭ ءمۇمكىندىگى بولۋى ىقتيمال ەدى عوي, دەيدى اۆتور.
ۆلاديمير گۋبارەۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ انتيادرولىق باستاماشىلىعىنا «پوليگون» اتتى ماقالاسىن ارنادى. «ول – ۇلكەن مەملەكەتتەر باسشىلارى اراسىندا بارلىعى دا شاقىرعان, بىراق ەشكىم دە وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارماعان ءىستى جۇزەگە اسىرعان جالعىز كوشباسشى. شەشىم قابىلداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق جانە وسى جايىنداعى بولاشاق تۋرالى تولعانىستى ول ءوزىنىڭ اينالاسىنداعىلارمەن عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن وزىمەن جۇرگىزدى. ءداستۇرلى شەكتەلۋشىلىكتى سىندىرۋعا, ەشكىم دە وتە المايتىنداي كورىنەتىن سونشاما بيىك كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە تۋرا كەلدى», دەپ جازادى اۆتور.
كوسەمسوزشى جانە عارىشكەر يۋري باتۋرين نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «عارىشتىق» قىزمەتىنىڭ ءارتۇرلى قىرلارىن اتتاپ وتە العان جوق. ونىڭ سوزىنشە, قازاقستان كوشباسشىسى ءوز ەلى ءومىرىنىڭ ءتۇرلى قىرلارىمەن اينالىسادى, بىراق اعىمدىق ساياسي تاجىريبە بارىسىندا ءالى دە سانالى تۇردە كوزگە تۇسە قويماعان ونىڭ «كوسميزمى» باسقا ەلدەردەگى – «سوتسياليزم» نەمەسە «نارىق» سەكىلدى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ كوپ ولشەمدى قيسىنى ءۇشىن ارقاۋلىق تۇسىنىك بولىپ شىقتى.
جازۋشى, «روسسيسكايا گازەتا» باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى نيكولاي دولگوپولوۆ «وداقتاس» اتتى وچەركىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى رەسەيدىڭ باستى دوسى دەپ اتايدى. ونىڭ پىكىرى بويىنشا, ەۋرازيالىق وداق بولاشاققا جاسالعان ۇلكەن سەرپىلىس بولدى. «ال ونى كورە, تۇيسىنە ءبىلۋ كوپ ەشكىمگە بەرىلمەگەن ەدى. تەك قانا اسا زور دارىنعا يە تاڭداۋلىلارعا عانا. مۇنداي كورە ءبىلۋ قاسيەتى نازارباەۆتا بار. مەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ويلاستىرعان جانە ۇسىنعان بارلىق ءىستى جاڭا جول توسەۋ دەپ اتاعان بولار ەدىم», دەيدى ول.
«ترۋد» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, قازاقستان تۇلەگى ۆالەري سيمونوۆ «جەرلەس» دەگەن ماقالاسىندا نازارباەۆتى ەلدىڭ جاڭا ەلورداسى استانانىڭ نەگىزىن قالاۋشى اكە, ەلدەگى ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ كەپىلى جانە جالپىعا ورتاق تاريحي جادىنىڭ ساقتاۋشىسى رەتىندە كورسەتەدى. ونىڭ ءسوزى بويىنشا, قازاقستان استاناسىن اۋىستىرۋ تاريحى – كوشباسشىنىڭ ىشكى سەنىمى عاجايىپتى تۋدىرا الاتىندىعىنىڭ تاعى ءبىر جارقىن مىسالى.
كىتاپقا رەسەيدىڭ اسا ءىرى ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى تۋرالى تۇسىنىكتەمەلەرى, جەكە باعالارى بەرىلگەن.
جيناققا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ, ممۋ رەكتورى ۆيكتور ءسادوۆنيچيدىڭ, ممحقي رەكتورى اناتولي توركۋنوۆتىڭ, رەجيسسەر نيكيتا ميحالكوۆتىڭ قازاقستاننىڭ كوشباسشىسىنا بەرگەن باعالارى, سونداي-اق, وسى جيناققا ارناپ جازىلعان كوپتەگەن پىكىرلەر بەرىلگەن. ولاردىڭ اۆتورلارىنىڭ قاتارىندا رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ, تمد اتقارۋشى حاتشىسى سەرگەي لەبەدەۆ, مەملەكەتتىك دۋمانىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ىستەرى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالار جانە وتانداستارمەن بايلانىس جونىندەگى كوميتەت توراعاسى لەونيد سلۋتسكي, كسرو ۇكىمەتىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى نيكولاي رىجكوۆ, تاتارستان مەن ينگۋشەتيانىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتتەرى مينتەمير شايميەۆ پەن رۋسلان اۋشەۆ, بەلگىلى ءانشى جانە ازەربايجاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى پولاد بيۋلبيۋل-وعلى, رف پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق مادەني ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ارناۋلى وكىلى ميحايل شۆىدكوي, «ەۋرازيا ىسكەرلىك كەڭەسى» ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى ولەگ سوسكوۆەتس, رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير فورتوۆ, عارىشكەر ۆالەنتينا تەرەشكوۆا, بۇكىلرەسەيلىك مەملەكەتتىك تەلەۆيزيا جانە راديو حابارلارىن تاراتۋ كەشەنىنىڭ باس ديرەكتورى ولەگ دوبرودەەۆ, «ينتەرفاكس» اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى ميحايل كوميسسار, ەكونوميستەر ابەل اگانبەگيان مەن رۋسلان گرينبەرگ, جازۋشى اناتولي كيم, پيانيست دەنيس ماتسۋەۆ پەن ءانشى الەكساندر گرادسكي, ارتىستەر ولەگ تاباكوۆ پەن گەننادي حازانوۆ جانە باسقا دا كوپتەگەن قايراتكەرلەر بار.
وزدەرىنىڭ نازارباەۆ تۋرالى اسەرلەرى مەن ەستەلىكتەرىن, باعالارىن قاعاز بەتىنە تۇسىرگەن ولاردىڭ ءاربىرىنىڭ قايتالانباس ستيلدەرى ارقىلى جازىلعان جەكە, وزىندىك ويلارى جيناقتالا كەلە «ورتاق كەيىپكەرگە» اينالعان. قورىتىندىسىندا «جاسامپاز» كىتابى قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ وزىندىك ءبىر ۇجىمدىق بەينەسىن سومداعان. ءتىپتى, ناقتىراق ايتساق, جۋرناليستيكانىڭ تانىمال جۇلدىزدارى شەبەرلىكپەن قالىپتاستىرعان جانە رەسەي قوعامىنىڭ ايتۋلى, بەدەلدى وكىلدەرىنىڭ پىكىرلەرىمەن قۋاتتالعان «موزايكالىق پاننوعا» اينالعان.
كىتاپقا نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جانە ونىڭ 75 جىلدىعىنا ارنالعان تىكەلەي قۇتتىقتاۋلار جەكە بلوكپەن ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ اۆتورلارىنىڭ قاتارىندا رەسەي پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ سپيكەرلەرى ۆالەنتينا ماتۆيەنكو مەن سەرگەي نارىشكين, قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا تورالقاسىنىڭ توراعاسى ۆيكتور حريستەنكو, ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا, تاتارستان باسشىسى رۋستام ميننيحانوۆ, باشقۇرتستان باسشىسى رۋستەم حاميتوۆ, داعىستان باسشىسى رامازان ابدۋلاتيپوۆ بار.
وتىزعا تارتا قۇتتىقتاۋلار اراسىنان كسرو-نىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ميحايل گورباچەۆتىڭ: «الداعى جىلداردا دا سەن ءوزىڭنىڭ بولاشاقتى كورە ءبىلۋ سەكىلدى قاسيەتىڭدى تانىتا بەرەسىڭ دەگەن سەنىمدەمىن. بۇل – قورىتىندىلاي كەلگەندە, ساياساتتاعى دانالىقتىڭ باستى ماسەلەسى. سەنىڭ بارلىق دوستارىڭ, رەسەيدەگى جانە باسقا دا ەلدەردەگى قازاقستاننىڭ كوپتەگەن دوستارى بۇعان شىنايى تۇردە قۋانادى. ال قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى باسقالار ءۇشىن ۇلگىگە اينالادى», دەگەن تەرەڭ سەزىمگە تولى جولداۋى دا ەرەكشەلەنىپ تۇر.
مەرەيتويعا قاتىستى قۇتتىقتاۋلارىن عارىشكەر-ۇشقىش الەكسەي لەونوۆ, سۋرەتشى زۋراب تسەرەتەلي, «لۋكويل» كونتسەرنىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆ, «ارگۋمەنتى ي فاكتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نيكولاي زياتكوۆ, رف ءسىم ديپلوماتيالىق اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ەۆگەني باجانوۆ, «روسنانو» كومپانياسىنىڭ باسشىسى اناتولي چۋبايس, رەسەي ءمۇفتيلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى راۆيل گاينۋتدين, رەسەيدىڭ اتاقتى ارتىستەرى يۋري گريگوروۆيچ, الەكساندر كالياگين, ۆالەري گەرگيەۆ, يۋري باشمەت, ۆلاديمير سپيۆاكوۆ, سەرگەي شاكۋروۆ, كومپوزيتور يگور كرۋتوي, سپورتشىلار ەلەنا يسينباەۆا مەن رينات داساەۆ تا جولداعان.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپ قىرلى قىزمەتى, قازاقستان پرەزيدەنتىنە تانىمال الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ بىرىنە اينالۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ونىڭ تۇلعاسىنىڭ اۋقىمدىلىعى تۋرالى جارقىن باعالار كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسىپ, ءسوز سويلەۋشىلەر تاراپىنان دا ايتىلدى.
قوناقتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ جوباعا تىكەلەي قاتىسۋشىلار, جيناققا پىكىر بىلدىرۋشىلەر, كىتاپتىڭ كەيىپكەرىمەن تىكەلەي تانىس جاندار بولۋى جيناقتى تالقىلاۋ كەزىندە ەرەكشە جايلى احۋال, كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي قالىپتاستىردى. سوندىقتان دا «ورىس ءباسپاسوزى» بۇكىلالەمدىك اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيتالي يگناتەنكونىڭ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا تورالقاسىنىڭ مۇشەسى ء(مينيسترى) تاتيانا ۆالوۆايانىڭ, مەملەكەتتىك دۋمانىڭ تمد ىستەرى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالار جانە وتانداستارمەن بايلانىس جونىندەگى كوميتەت توراعاسى لەونيد سلۋتسكيدىڭ, «لۋكويل» كونتسەرنىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆتىڭ, ازەربايجاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى پولاد بيۋلبيۋل-وعلىنىڭ سوزدەرى سونداي ءبىر شىنايى جانە سەزىمگە تولى بولىپ شىقتى. بالكىم, ۆيتالي يگناتەنكونىڭ مىنا ءبىر ءسوزى بارلىعىنان دا ناقتىراق جالپى مانگە يە بولىپ شىققان بولار:
«نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – بۇگىنگى الەمدىك ساياساتتىڭ ەڭ ءبىر جارقىن كوشباسشىسى. ونىڭ قازاقستان تاعدىرىنا قوسقان ۇلەسىن باقىلاۋدىڭ ءوزى وتە قيىن. ءتىپتى, قازاقستاننىڭ ەل رەتىندە, دەرجاۆا رەتىندە قالىپتاسۋى – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە جەتىستىگى دەپ ايتساق, ارتىق ەمەس», دەدى ول.
قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ رف جۋرناليستەر وداعىنىڭ جوعارى ناگراداسى «ەرەكشە ەڭبەگى ءۇشىن» بەلگىسىمەن ماراپاتتالعاندىعى جاريالانىپ, بۇل جارقىن شارا وسىلايشا ەرەكشە ەكپىنمەن اياقتالدى.
قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەن كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا تمد-نىڭ جانە بىرقاتار ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.
رەسەيدىڭ «التىن قالام يەلەرى» قازاقستان كوشباسشىسى تۋرالى
ماسكەۋدە «جاسامپاز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ: رەسەيدەن كوزقاراس» («سوزيداتەل. نۋرسۋلتان نازارباەۆ: ۆزگلياد يز روسسي») كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنىڭ باستاماسى بويىنشا جارىق كورگەن جاڭا 400 بەتتىك جيناققا تۇسىنىك بەرە كەلىپ, قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات ءتاجين:
– مەنى رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك, عىلىمي جانە مادەني ەليتاسى وكىلدەرىنىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسۋلەرى تۋرالى العان وزدەرىنىڭ اسەرلەرىن جازىپ بەرۋ تۋرالى ۇسىنىسقا كەلىسىم بەرىپ قانا قويماي, سونداي-اق, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي كوشباسشىلىعى فەنومەنىن وي ەلەگىنەن وتكىزۋدەگى كوپقىرلىلىعى تاڭ-تاماشا قالدىردى, – دەپ اتاپ ءوتتى.
مارات ءتاجيننىڭ پىكىرىنشە, ن.ءا.نازارباەۆ كوشباسشىلىعىنىڭ فاكتورى ستاندارتتى پوليتولوگيالىق ۇلگى شەڭبەرىنە تولىقتاي سايكەس كەلمەيدى, ال مۇنىڭ ءوزىن بىرەگەي تاريحي فەنومەن دەپ قابىلداعان ءجون. مۇندا تۇلعالىق كەسكىن-كەلبەتكە, كوشباسشىلىق ستيل مەن وزگەرمەلى تاريحي جاعدايلارعا دا ورىن بار.
– قازاقستان پرەزيدەنتىنە تاۋەلسىزدىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ العاشقى كۇردەلى كەزەڭىنەن سوڭ باسقارۋدىڭ وزىندىك ءستيلىن وزگەرتىپ قانا قويماي, جاڭا ساپالاردى قاجەتسىنگەن وزگە دەڭگەيدەگى سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلۋگە تۋرا كەلدى, – دەدى مارات ءتاجين. – ءسويتىپ, باسقا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پايدا بولدى. ەگەر ءبىرىنشى كەزەڭدە بۇل بۇرىنعى ەكونوميكالىق جۇيەدەگى باسقارۋدىڭ ۇلكەن تاجىريبەسى بار بەدەلدى وڭىرلىك ساياساتكەر بولسا, ەكىنشى كەزەڭدە – تاۋەلسىزدىك العان, بىراق ەندى عانا ب ۇلىڭعىر بولاشاقتىڭ درامالىق جولىنا اياق باسقان قوعامنىڭ كوشباسشىسى ەدى.
ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىنىڭ جاڭا ساياسي قىرلارى بۇكىل الەمنىڭ ساياساتكەرلەرى مەن ەكونوميستەرى الدىندا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىندا داعدارىستى قۇبىلىستارمەن بايلانىستى ەجەلگى «نە ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن ساۋال تۇرعان شاقتا, ياعني سوڭعى ونجىلدىق بەدەرىندە انىق كورىندى.
– ن.ءا.نازارباەۆ وسى داعدارىستىڭ باستاۋلارىنا تەرەڭ تەوريالىق كوزقاراس ۇسىنعان قازىرگى الەمدەگى ساۋساقپەن سانارلىق ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى بولدى. بىراق, ءىس مۇنىمەن شەكتەلگەن جوق – قازاقستان قاتال دا شەشىمدى ءىس-ارەكەت ءستيلىنىڭ ارقاسىندا داعدارىستان الەمنىڭ كوپتەگەن ەكونوميكالارىنا قاراعاندا از شىعىنمەن شىعا الدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ديپلومات.
مارات ءتاجيننىڭ پىكىرىنشە, داعدارىستان كەيىنگى كەڭىستىك ساياسي كوشباسشىلاردان جاڭا كوزقاراس تالاپ ەتەدى. وسىلايشا تاريح تاعى دا باعامداۋ كريتەريلەرىن وزگەرتەدى. الدىڭعى كەزەككە اسا ماڭىزدى ءۇش ەرەكشەلىك شىعادى.
بىرىنشىدەن, ساياسي كوشباسشىلاردان تالاپ ەتىلەتىن ينتەللەكتۋالدىق ولشەم كۇرت جوعارىلايدى. ەكىنشىدەن, ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جاساپ, جۇزەگە اسىرۋدىڭ, جاھاندىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە ماجبۇرلەي وتىرىپ, ساياسي جانە ەكونوميكالىق ەليتانىڭ باسقارۋشىلىق جىكتەرى ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى «قىسىم الاڭىن» قۇرۋدىڭ قولدان كەلۋى. ۇشىنشىدەن, ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىنە قاراماستان, شىنايى كوشباسشىلىق تاياۋداعى ونجىلدىقتاردا قوعامداعى ساياسي, ەكونوميكالىق, ەتنوستىق جانە ءدىني ۇدەرىستەر اراسىندا اسا نازىك تەپە-تەڭدىك بولۋىن تالاپ ەتەدى. جانە وسى ۇدەرىستەر كوپ جاعدايدا ءبىر-بىرىنە اشىقتان-اشىق قاراما-قايشى كەلىپ جاتادى.
– جالپىلاما ايتقاندا, كوشباسشىدان بۇگىندە ءۇش اسا ماڭىزدى پارامەترلەر – ينتەللەكت, يننوۆاتسياشىلدىق, تەڭگەرىمدىلىك تالاپ ەتىلەدى. ءدال وسى قاسيەتتەردى قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ بويىنان قينالماي تاباسىز, – دەپ مالىمدەدى قازاقستان ەلشىسى.
ال ەندى كىتاپقا قاتىستى ايتاتىن بولساق, ءوزىنىڭ العىسوزىندە رەسەي فەدەراتسياسى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى كوميتەت توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۆيتالي يگناتەنكو بىلاي دەپ جازادى:
«بۇل كىتاپ – ۇلان-عايىر, قۋاتتى ەل تۋرالى, عارىشتى باعىندىرۋدىڭ باستالۋى تۋرالى, ۇلتتىق ديپلوماتيانىڭ پايدا بولۋى تۋرالى جانە يادرولىق سىناقتاردان, ياعني اجال سەپكىش تاجال قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى, عاجايىپ قالا استانا – بولاشاقتىڭ مەگاپوليسى تۋرالى, سونداي-اق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىك سەكىلدى كۇردەلى قۇرىلىم تۋرالى... جانە باستىسى – مىڭجىلدىقتار توعىسىندا ءوسىپ-وركەندەگەن جانە كوپۇلتتى زاماناۋي قازاقستان سەكىلدى وسىنشالىقتى عاجايىپ حالىقارالىق قۇبىلىستى جاساۋ قولىنان كەلگەن ادام تۋرالى».
بۇل كوپ جاعدايدا ءۇش بولىكتى كومپوزيتسيادان تۇراتىن ەرەكشە باسىلىم بولىپ تابىلادى. بىرىنشىسىنە جەتەكشى رەسەيلىك پۋبليتسيستەردىڭ, شولۋشىلاردىڭ, حالىقارالىق جۋرناليستەردىڭ وچەركتەرى ەنگەن. وندا اۆتورلار وزدەرىنىڭ ورتاق كەيىپكەرلەرى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەكە باسىنىڭ قىرلارى مەن قىزمەت سالالارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ءسوز قوزعايدى.
جيناققا ەنگەن پۋبليتسيستەردىڭ اراسىندا شىعارماشىل وداقتاردىڭ, ءىرى باسپالاردىڭ باسشىلارى, جوعارى ناگرادالار مەن بەدەلدى سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتتارى – ۆسەۆولود بوگدانوۆ, ۆلاديمير گۋبارەۆ, رافاەل گۋسەينوۆ, ۆالەري سيمونوۆ, يۋري باتۋرين, كيريلل پريۆالوۆ, لەونيد ملەچين, نيكولاي دولگوپولوۆ بار.
ولاردىڭ بارلىعىن وراسان زور جۋرناليستىك تاجىريبەمەن قاتار, جوعارى, جۋرناليستيكاداعى اسا قۇرمەتتى «رەسەيدىڭ التىن قالام يەسى» اتاعى بىرىكتىرەدى. سونىمەن قاتار, كىتاپتا ۇسىنىلعان وچەركتەر قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تۇلعاسىنا ءار اۆتوردىڭ ىزگىلىكتى نيەتىمەن, وراسان زور قۇرمەتىمەن ەرەكشەلەنەدى. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تىكەلەي تانىس بولسا, كەلەسى بىرەۋلەرى ەلباسىمەن ءار جىلدارى ءتۇرلى جاعدايلاردا كەزدەسكەندەر بولىپ تابىلادى. ەندى بىرەۋلەرىنە ودان سۇحبات الۋدىڭ ءساتى تۇسسە, تاعى بىرەۋلەرى قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ تاماشا ءومىربايانى مەن كوپ قىرلى قىزمەتىن كاسىبي تۇرعىدان قىزىعۋشىلىقپەن باقىلاعاندار.
رەسەي جۋرناليستەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى ۆسەۆولود بوگدانوۆ ءوزىنىڭ وچەركىندە وسى شىعارماشىلىق جوبانى ۇسىنا وتىرىپ, ءوزىنىڭ وداقتاعى, «التىن قالامداعى» ارىپتەستەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى وزدەرىنىڭ سوزدەرىن ايتۋ جونىندەگى ۇسىنىسقا ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن جانە قۇلشىنىسپەن ءۇن قاتقاندارىن اتاپ ءوتتى: «بۇل وچەركتەر ءبىر-بىرىنەن كوشىرىپ العانداي ءبىرىن ءبىرى قايتالايتىن دۇنيەلەر ەمەس جانە قازاق حالقىنىڭ كورنەكتى پەرزەنتىنىڭ ءومىر جولىن, ونىڭ قازاقستان تاريحىنداعى ءرولىن وزدەرىنشە سارالايدى... ءبىزدىڭ كىتابىمىز – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا, ونىڭ ساياساتىنا, ەلى مەن حالقىنا ماسكەۋدەن كوزقاراس...», – دەدى ول.
اۆتورلاردىڭ ءبىرى, رەسەي جۋرناليستەر وداعىنىڭ حاتشىسى رافاەل گۋسەينوۆ ءوزىنىڭ «پرەزيدەنت» دەگەن وچەركىندە قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ جارقىن ساياسي قادامدارى مەن شەشىمدەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارادى. اۆتوردىڭ پىكىرىنشە, كسرو ىدىراعان كەزدە جاڭا ءومىر شىندىعىنا ۇيلەسىمدىلىكپەن كىرىگىپ, جاڭا, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدا تاماشا تابىستارعا قول جەتكىزە ءبىلۋى, سەمەي پوليگونىن جابۋى مەن بايقوڭىر كوسمودرومىن قازاقستاننىڭ مەنشىگىندە ساقتاپ قالۋى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ باستاماسى, ەلدى تۇراقسىزداندىرۋ ارەكەتىنىڭ الدىن الۋى سياقتى باتىل ءىس-ارەكەتتەرى كىم-كىمدى دە تاڭداندىرماي قويمايدى.
كيريلل پريۆالوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتىنە دەن قويادى. ونىڭ حاريزماسى مەن الەمدىك قوعامداستىققا تانىمالدىعى, دەپ اتاپ وتەدى اۆتور, سول شاقتا ەندى عانا پايدا بولعان قازاقستان ديپلوماتياسىنا قاجەتتى حالىقارالىق بايلانىستار ورناتۋعا, ال پەرسپەكتيۆادا ۇزاق مەرزىمدى ۇلتتىق سىرتقى ساياسات قالىپتاستىرۋ مەن ورنىقتىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى مىندەتتەرىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇگىندە ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتى ءتيىمدى حالىقارالىق برەند بولدى دەپ ماقتانا الاتىن ەلدەر سونشالىقتى كوپ ەمەس ەكەنى انىق, دەپ وي تۇيەدى ك.پريۆالوۆ.
لەونيد ملەچين «رەفورماتور» وچەركىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق كسر مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىنا تاعايىندالعان ساتىنەن باستاپ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باسشىسى رەتىندە ساياساتكەر بولىپ قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنىڭ ءبارىن ساراپتامادان وتكىزەدى. جۋرناليست ەگەر سول شەشۋشى جىلدارى گورباچەۆ نازارباەۆتى كسرو-نىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى نەمەسە وداقتىق ۇكىمەتتىڭ باسشىسى ەتىپ تاعايىنداعاندا شىن مانىندە نە بولار ەدى دەگەن سۇراقتى كولدەنەڭ تارتادى. بۇل ۇلكەن دە ءبىرتۇتاس ەلدى ساقتاۋدىڭ ءمۇمكىندىگى بولۋى ىقتيمال ەدى عوي, دەيدى اۆتور.
ۆلاديمير گۋبارەۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ انتيادرولىق باستاماشىلىعىنا «پوليگون» اتتى ماقالاسىن ارنادى. «ول – ۇلكەن مەملەكەتتەر باسشىلارى اراسىندا بارلىعى دا شاقىرعان, بىراق ەشكىم دە وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارماعان ءىستى جۇزەگە اسىرعان جالعىز كوشباسشى. شەشىم قابىلداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق جانە وسى جايىنداعى بولاشاق تۋرالى تولعانىستى ول ءوزىنىڭ اينالاسىنداعىلارمەن عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن وزىمەن جۇرگىزدى. ءداستۇرلى شەكتەلۋشىلىكتى سىندىرۋعا, ەشكىم دە وتە المايتىنداي كورىنەتىن سونشاما بيىك كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە تۋرا كەلدى», دەپ جازادى اۆتور.
كوسەمسوزشى جانە عارىشكەر يۋري باتۋرين نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «عارىشتىق» قىزمەتىنىڭ ءارتۇرلى قىرلارىن اتتاپ وتە العان جوق. ونىڭ سوزىنشە, قازاقستان كوشباسشىسى ءوز ەلى ءومىرىنىڭ ءتۇرلى قىرلارىمەن اينالىسادى, بىراق اعىمدىق ساياسي تاجىريبە بارىسىندا ءالى دە سانالى تۇردە كوزگە تۇسە قويماعان ونىڭ «كوسميزمى» باسقا ەلدەردەگى – «سوتسياليزم» نەمەسە «نارىق» سەكىلدى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ كوپ ولشەمدى قيسىنى ءۇشىن ارقاۋلىق تۇسىنىك بولىپ شىقتى.
جازۋشى, «روسسيسكايا گازەتا» باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى نيكولاي دولگوپولوۆ «وداقتاس» اتتى وچەركىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى رەسەيدىڭ باستى دوسى دەپ اتايدى. ونىڭ پىكىرى بويىنشا, ەۋرازيالىق وداق بولاشاققا جاسالعان ۇلكەن سەرپىلىس بولدى. «ال ونى كورە, تۇيسىنە ءبىلۋ كوپ ەشكىمگە بەرىلمەگەن ەدى. تەك قانا اسا زور دارىنعا يە تاڭداۋلىلارعا عانا. مۇنداي كورە ءبىلۋ قاسيەتى نازارباەۆتا بار. مەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ويلاستىرعان جانە ۇسىنعان بارلىق ءىستى جاڭا جول توسەۋ دەپ اتاعان بولار ەدىم», دەيدى ول.
«ترۋد» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, قازاقستان تۇلەگى ۆالەري سيمونوۆ «جەرلەس» دەگەن ماقالاسىندا نازارباەۆتى ەلدىڭ جاڭا ەلورداسى استانانىڭ نەگىزىن قالاۋشى اكە, ەلدەگى ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ كەپىلى جانە جالپىعا ورتاق تاريحي جادىنىڭ ساقتاۋشىسى رەتىندە كورسەتەدى. ونىڭ ءسوزى بويىنشا, قازاقستان استاناسىن اۋىستىرۋ تاريحى – كوشباسشىنىڭ ىشكى سەنىمى عاجايىپتى تۋدىرا الاتىندىعىنىڭ تاعى ءبىر جارقىن مىسالى.
كىتاپقا رەسەيدىڭ اسا ءىرى ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى تۋرالى تۇسىنىكتەمەلەرى, جەكە باعالارى بەرىلگەن.
جيناققا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ, ممۋ رەكتورى ۆيكتور ءسادوۆنيچيدىڭ, ممحقي رەكتورى اناتولي توركۋنوۆتىڭ, رەجيسسەر نيكيتا ميحالكوۆتىڭ قازاقستاننىڭ كوشباسشىسىنا بەرگەن باعالارى, سونداي-اق, وسى جيناققا ارناپ جازىلعان كوپتەگەن پىكىرلەر بەرىلگەن. ولاردىڭ اۆتورلارىنىڭ قاتارىندا رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ, تمد اتقارۋشى حاتشىسى سەرگەي لەبەدەۆ, مەملەكەتتىك دۋمانىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ىستەرى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالار جانە وتانداستارمەن بايلانىس جونىندەگى كوميتەت توراعاسى لەونيد سلۋتسكي, كسرو ۇكىمەتىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى نيكولاي رىجكوۆ, تاتارستان مەن ينگۋشەتيانىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتتەرى مينتەمير شايميەۆ پەن رۋسلان اۋشەۆ, بەلگىلى ءانشى جانە ازەربايجاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى پولاد بيۋلبيۋل-وعلى, رف پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق مادەني ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ارناۋلى وكىلى ميحايل شۆىدكوي, «ەۋرازيا ىسكەرلىك كەڭەسى» ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى ولەگ سوسكوۆەتس, رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير فورتوۆ, عارىشكەر ۆالەنتينا تەرەشكوۆا, بۇكىلرەسەيلىك مەملەكەتتىك تەلەۆيزيا جانە راديو حابارلارىن تاراتۋ كەشەنىنىڭ باس ديرەكتورى ولەگ دوبرودەەۆ, «ينتەرفاكس» اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى ميحايل كوميسسار, ەكونوميستەر ابەل اگانبەگيان مەن رۋسلان گرينبەرگ, جازۋشى اناتولي كيم, پيانيست دەنيس ماتسۋەۆ پەن ءانشى الەكساندر گرادسكي, ارتىستەر ولەگ تاباكوۆ پەن گەننادي حازانوۆ جانە باسقا دا كوپتەگەن قايراتكەرلەر بار.
وزدەرىنىڭ نازارباەۆ تۋرالى اسەرلەرى مەن ەستەلىكتەرىن, باعالارىن قاعاز بەتىنە تۇسىرگەن ولاردىڭ ءاربىرىنىڭ قايتالانباس ستيلدەرى ارقىلى جازىلعان جەكە, وزىندىك ويلارى جيناقتالا كەلە «ورتاق كەيىپكەرگە» اينالعان. قورىتىندىسىندا «جاسامپاز» كىتابى قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ وزىندىك ءبىر ۇجىمدىق بەينەسىن سومداعان. ءتىپتى, ناقتىراق ايتساق, جۋرناليستيكانىڭ تانىمال جۇلدىزدارى شەبەرلىكپەن قالىپتاستىرعان جانە رەسەي قوعامىنىڭ ايتۋلى, بەدەلدى وكىلدەرىنىڭ پىكىرلەرىمەن قۋاتتالعان «موزايكالىق پاننوعا» اينالعان.
كىتاپقا نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جانە ونىڭ 75 جىلدىعىنا ارنالعان تىكەلەي قۇتتىقتاۋلار جەكە بلوكپەن ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ اۆتورلارىنىڭ قاتارىندا رەسەي پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ سپيكەرلەرى ۆالەنتينا ماتۆيەنكو مەن سەرگەي نارىشكين, قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا تورالقاسىنىڭ توراعاسى ۆيكتور حريستەنكو, ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا, تاتارستان باسشىسى رۋستام ميننيحانوۆ, باشقۇرتستان باسشىسى رۋستەم حاميتوۆ, داعىستان باسشىسى رامازان ابدۋلاتيپوۆ بار.
وتىزعا تارتا قۇتتىقتاۋلار اراسىنان كسرو-نىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ميحايل گورباچەۆتىڭ: «الداعى جىلداردا دا سەن ءوزىڭنىڭ بولاشاقتى كورە ءبىلۋ سەكىلدى قاسيەتىڭدى تانىتا بەرەسىڭ دەگەن سەنىمدەمىن. بۇل – قورىتىندىلاي كەلگەندە, ساياساتتاعى دانالىقتىڭ باستى ماسەلەسى. سەنىڭ بارلىق دوستارىڭ, رەسەيدەگى جانە باسقا دا ەلدەردەگى قازاقستاننىڭ كوپتەگەن دوستارى بۇعان شىنايى تۇردە قۋانادى. ال قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى باسقالار ءۇشىن ۇلگىگە اينالادى», دەگەن تەرەڭ سەزىمگە تولى جولداۋى دا ەرەكشەلەنىپ تۇر.
مەرەيتويعا قاتىستى قۇتتىقتاۋلارىن عارىشكەر-ۇشقىش الەكسەي لەونوۆ, سۋرەتشى زۋراب تسەرەتەلي, «لۋكويل» كونتسەرنىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆ, «ارگۋمەنتى ي فاكتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نيكولاي زياتكوۆ, رف ءسىم ديپلوماتيالىق اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ەۆگەني باجانوۆ, «روسنانو» كومپانياسىنىڭ باسشىسى اناتولي چۋبايس, رەسەي ءمۇفتيلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى راۆيل گاينۋتدين, رەسەيدىڭ اتاقتى ارتىستەرى يۋري گريگوروۆيچ, الەكساندر كالياگين, ۆالەري گەرگيەۆ, يۋري باشمەت, ۆلاديمير سپيۆاكوۆ, سەرگەي شاكۋروۆ, كومپوزيتور يگور كرۋتوي, سپورتشىلار ەلەنا يسينباەۆا مەن رينات داساەۆ تا جولداعان.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپ قىرلى قىزمەتى, قازاقستان پرەزيدەنتىنە تانىمال الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ بىرىنە اينالۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ونىڭ تۇلعاسىنىڭ اۋقىمدىلىعى تۋرالى جارقىن باعالار كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسىپ, ءسوز سويلەۋشىلەر تاراپىنان دا ايتىلدى.
قوناقتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ جوباعا تىكەلەي قاتىسۋشىلار, جيناققا پىكىر بىلدىرۋشىلەر, كىتاپتىڭ كەيىپكەرىمەن تىكەلەي تانىس جاندار بولۋى جيناقتى تالقىلاۋ كەزىندە ەرەكشە جايلى احۋال, كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي قالىپتاستىردى. سوندىقتان دا «ورىس ءباسپاسوزى» بۇكىلالەمدىك اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيتالي يگناتەنكونىڭ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا تورالقاسىنىڭ مۇشەسى ء(مينيسترى) تاتيانا ۆالوۆايانىڭ, مەملەكەتتىك دۋمانىڭ تمد ىستەرى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالار جانە وتانداستارمەن بايلانىس جونىندەگى كوميتەت توراعاسى لەونيد سلۋتسكيدىڭ, «لۋكويل» كونتسەرنىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆتىڭ, ازەربايجاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى پولاد بيۋلبيۋل-وعلىنىڭ سوزدەرى سونداي ءبىر شىنايى جانە سەزىمگە تولى بولىپ شىقتى. بالكىم, ۆيتالي يگناتەنكونىڭ مىنا ءبىر ءسوزى بارلىعىنان دا ناقتىراق جالپى مانگە يە بولىپ شىققان بولار:
«نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – بۇگىنگى الەمدىك ساياساتتىڭ ەڭ ءبىر جارقىن كوشباسشىسى. ونىڭ قازاقستان تاعدىرىنا قوسقان ۇلەسىن باقىلاۋدىڭ ءوزى وتە قيىن. ءتىپتى, قازاقستاننىڭ ەل رەتىندە, دەرجاۆا رەتىندە قالىپتاسۋى – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە جەتىستىگى دەپ ايتساق, ارتىق ەمەس», دەدى ول.
قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ رف جۋرناليستەر وداعىنىڭ جوعارى ناگراداسى «ەرەكشە ەڭبەگى ءۇشىن» بەلگىسىمەن ماراپاتتالعاندىعى جاريالانىپ, بۇل جارقىن شارا وسىلايشا ەرەكشە ەكپىنمەن اياقتالدى.
قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەن كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا تمد-نىڭ جانە بىرقاتار ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.
سوڭعى جاڭالىقتار
اسا ءىرى كولەمدە الاياقتىق جاساعان قازاقستان ازاماتى تۇركيادان ەكستراديتسيالاندى
قازاقستان • بۇگىن, 10:40
شىمكەنت فارماتسەۆتيكاسىنا 39,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلادى
ينۆەستيتسيا • بۇگىن, 10:32
تسيفرلىق ترانسفورماتسيا كىتاپحانالاردى قالاي وزگەرتىپ جاتىر؟
ادەبيەت • بۇگىن, 10:20
«شورت-ترەكتىڭ ماركو رويسى مەن شىعارمىن...»: ابزال اجىعاليەۆ جانكۇيەرلەرىنە العىس ايتتى
قىسقى سپورت • بۇگىن, 10:12
جەراستى سۋ قورى: ەل اۋماعىندا 700-دەن استام بۇلاق انىقتالدى
قوعام • بۇگىن, 09:49
ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرلەرىندە جولدار جابىق تۇر؟
اۋا رايى • بۇگىن, 09:25
بىرقاتار وبلىستا اۋا رايىنا بايلانىستى ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • بۇگىن, 09:16
بۇگىن 1 دوللاردى قانشا تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولادى؟
قارجى • بۇگىن, 09:10
