مەنىڭ تاعدىرىم –  باقىتتى تاعدىر

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءاربىر جاڭا ەڭبەگىنىڭ جارىق كورۋى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى ەلەۋلى وقي­عاعا اينالىپ كەلەدى. سوڭعى جىلداردا «ەگە­مەن قازاقستان» گازە­تىندە جۇيەلى جاريالانىپ جۇرگەن «ءومىر ءوت­كەلدەرى» اتتى سۇحبات كىتابى دا سول ساناتتان تابىلاتىنى تالاسسىز. جاقىندا ول كىتاپ اس­تانالىق «فوليانت» باسپاسىنان كوركەم بەزەن­دىرىلىپ شىقتى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءومىرى – وزگەشە, ونەگەلى ءومىر. ەكى وركەنيەتتىڭ – شىعىس پەن باتىستىڭ قيۋلاسقان جەرىندە, الەمنىڭ ەكى بولىگىنىڭ – ازيا مەن ەۋروپانىڭ توعىسقان تۇسىندا, ەكى ساياسي جۇيەنىڭ – توتاليتاريزم مەن دەموكراتيانىڭ, ەكى ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ – جوس­پار مەن نارىقتىڭ وت پەن سۋداي شارپىسقان شاعىندا شاربولاتتاي شىڭدالعان, ءوزىنىڭ تۋعان قازاقستانىن بۇكىل الەم تانيتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىرعان تۇلعانىڭ تاعىلىمدى تاعدىرى قانداي وقىرمان ءۇشىن دە قىزعىلىقتى. كىتاپتا جۋرناليست ساۋىتبەك ابدراحمانوۆقا ءوزىنىڭ ءومىرى جايىندا اڭگىمەلەي وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ زامان, قوعام, ادام تۋرالى تەرەڭ تولعانادى. ەلباسىنىڭ سۇحبات كىتابىن وي كوزىمەن وقىعان ادام عيبراتتى عۇمىردان كوپ تاعىلىم الاتىنى تالاسسىز», دەلىنگەن كىتاپ اننوتاتسياسىندا. بۇگىن ءبىز قازاقستان رەس­­پۋبليكاسىنىڭ پرە­­­زي­دەنتى – ەلبا­سى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ­تىڭ «ءومىر وتكەل­دەرى» سۇحبات كىتابىنا جاز­عان العىسوزىن وقىر­مان­دار نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. «جۋرناليستىك جۇمىسىمدا ەلىمىز ەگەمەندىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭى­نان باستاپ بۇگىنگى بيىگىنە دەيىنگى بەلەستەرىنىڭ ءبارى جايىندا ۇزبەي قالام تەربەپ كەلە جاتقانىمدى ءسىز جاقسى بىلەسىز دەپ سەنەمىن. قا­زاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىنا قاتىستى كىتاپتاردىڭ, گازەت-جۋرنال ماقالالارىنىڭ بار­لىعىن وقىپ شىقتىم دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءتيىستى ادەبيەتپەن تىڭعىلىقتى تانىسۋ بارىسىندا ءسىزدىڭ عيب­راتتى عۇمىرىڭىز, ەلمەن ەتەنە ءومىرىڭىز, تاعدىرىڭىزدىڭ تارتىسقا, تىرەسكە تولى تۇستارى, ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىككە جەتۋ جولى, قيراندىدان, قۇلاندىدان مەملەكەت قۇرۋ, قازاقستاندى از جىلدىڭ اياسىندا الىس تا, جاقىن دا, باتىس تا, شىعىس تا مويىندايتىن, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىرۋ, جەر-جاھانعا تانىتۋ, قازاقتىڭ ەسىكتەگى باسىن تورگە, ءتور بولعاندا دا ەۋروپانىڭ تورىنە شىعارۋ, ەكسپو سىندى جاھاندىق كورمە وتكىزۋ قۇقىن دۇنيە ديدارىنداعى نەبىر مىقتى مەملەكەتتەرمەن تارتىستا تارتىپ الۋ, ەلدى الەمدىك قارجى داعدارىسى قىسپاعىنان بىرنەشە رەت الىپ ءوتۋ, ەكونوميكاسى قۋاتتى, سايا­ساتى تۇراقتى, تاڭى تىنىش اتاتىن, كەشى تىنىش باتاتىن, حالقى ۇيقىعا الاڭسىز جاتاتىن, ەرتەڭىنە سەنەتىن, ەل باستاعان ەرگە ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى بەرەتىن, قيىندىقتى دا, قۋانىشتى دا بىرگە كورەتىن ىنتىماقشىل ەل جاساۋ جولىنداعى قيامەت-قايىم قيىن ءارى قاسيەتتى تاريحىمىز تۋرالى اق جارىلا, اقتارىلا وي تولعاۋىڭىز ابدەن ورىندى, ءتىپتى, قاجەتتى ەكەندىگىنە كوزىم بۇرىنعىدان دا جەتە ءتۇستى. ءسىزدىڭ ءوز ءومىرىڭىز تۋرالى اڭگىمەڭىزدى, ادام, زامان, قوعام تۋرالى ويلارىڭىزدى ءبىر كىتاپتا, جۇيەلەپ ايتىپ شىعۋعا قانداي تاقىرىپتى دا ەمىن-ەركىن بايانداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن سۇحبات جانرى ىڭعايلى كەلەدى. وسى كىتاپتىڭ يدەياسىن كەزىندە, شەتەلدىك ساپارلارىڭىزدىڭ بىرىندە وزىڭىزگە ءبىر اۋىز ايتقانمىن. ءسىز قولداعانسىز. «ول ءۇشىن سەنىمەن ۇزاق وتىرۋ كەرەك بولادى عوي», دەپ ەدىڭىز. كىتاپتىڭ بەلگىلى ءبىر تاقى­رىپتارعا ارنالعان تاراۋلار بو­يىنشا قۇراستىرىلعانى وقۋعا ىڭعايلى ءارى تارتىمدى بولماق. فيدەل كاسترونىڭ الەمنىڭ جيىرمادان استام تىلىنە اۋدارىلعان «مويا جيزن» دەگەن كولەمدى سۇحبات كىتابى (م., 2009) ءومىردىڭ كەزەڭ-كەزەڭدەرى, بەلگىلى ءبىر تاقىرىپتار بويىنشا تاراۋلارعا بولىنگەن. وتە قىزىقتى وقىلادى. فيدەل كاسترومەن سۇحباتتاسۋشى جۋرناليست يگناسيو رامونە ول كىتاپتىڭ ديكتوفونداعى جازبادان سول كۇيىندە تۇسە قالماعانىن ەسكەرتەدى. كۋبا جەتەكشىسى ايتقاندارىن قايتالاپ وتىرماۋ ءۇشىن كەرەك جەرىندە بۇرىن سويلەگەن سوزدەرىنە, جاساعان مالىمدەمەلەرىنە, باياندامالارىنا جۇگىنۋدى ءوزى ۇسىنعان ەكەن. «ول ماعان ۇزىندىلەردى الىپ, ءبىزدىڭ سۇحباتىمىزدىڭ ماتىنىنە قوسۋعا رۇقسات بەردى», دەپ جازادى يگناسيو رامونە. سونداي رۇقساتتى سىزدەن دە الاتىنىما سەنگىم كەلەدى. كەي تۇستاردا كىتاپتاردان, باياندامالاردان, سوزدەردەن ۇزىندىلەر ماتىنگە سىنالانىپ, دايەكتەمە رەتىندە سالىنىپ وتىرسا ورىندى شىعار ەدى. اۋىزشا اڭگىمەنىڭ قاعازعا تۇسىرىلگەن نۇسقاسىن دايىنداپ بەرگەن سوڭ ءار تاراۋدى ءوزىڭىز ۇستىنەن قاراپ, قاجەت دەگەن جايلاردى, ۇستەمەلەي ايتىلۋعا ءتيىس ويلاردى جازىپ وتىرساڭىز, وعان ۋاقىت, مۇمكىندىك تاپپاعان تۇستا سولاردى تولىقتىرىپ ايتۋ ءۇشىن قوسىمشا شاقىرساڭىز جاقسى بولار ەدى. ءسىزدىڭ ءوز ءومىرىڭىز جايىنداعى سۇحبات كىتابىڭىز قاي جاعىنان قاراعاندا دا پايدالى, قاجەتتى بولارىنا سەنەمىن. جاسىراتىنى جوق, حالقىمىزدىڭ ءبارى بىردەي بۇگىنگى بەيبىت, باقۋات ءومىردىڭ قاندايلىق قيىندىقپەن كەلگەنىن جەتىك بىلە بەرەدى, قادىرىنە تولىق جەتەدى دەپ ايتا الماساق كەرەك. وسىنىڭ ءبارى وزىنەن-ءوزى كەلىپ جاتقانداي, سولاي بولۋعا تيىستىدەي كورەتىندەر دە كەزدەسپەيدى ەمەس. اينالاسى جيىرما شاقتى جىلدا ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا امەريكاداي ارشىنداپ كەتۋ, جاپونياداي جايناي قالۋ مۇمكىن بولمايتىنىن تۇسىنبەيتىندەر دە تابىلادى. بۇل تۇرعىدان قاراعاندا ءسىزدىڭ ءومىرىڭىز جايىنداعى اڭگىمە ەڭ الدىمەن جاس وقىرماندار ءۇشىن كەرەك. ءسىزدىڭ قاراۋىڭىزعا بولاشاق كىتاپ تاراۋلارىنىڭ تاقىرىپتىق جوباسىن ۇسىنىپ وتىرمىن. تا­راۋ­لاردىڭ شارتتى تۇردە قويىلعان اتىنان ونداعى اڭگىمەنىڭ نە ءجو­نىندە بولاتىنى كورىنىپ تۇر دەپ ويلايمىن». بۇل – جۋرناليست ساۋىتبەك اب­دراحمانوۆتىڭ وسىدان بىرەر جىل بۇرىن مەنىڭ اتىما جولداعان جازباسى. جازبانى العان سوڭ ءبىراز ۋاقىت ويلانىپ ءجۇردىم. 1991 جى­لى, تاۋەلسىزدىك جاريالانعانعا دەيىن ماسكەۋدىڭ «مولودايا گۆار­ديا» باسپاسىنان جارىق كورگەن «ءادى­لەتتىڭ اق جولى» دەگەن كىتابىمدا ءومىربايانىمنىڭ وتكەل­دەرى جايىندا ءبىرشاما اڭگىمە­لەگەن ەدىم. ودان بەرى دە شيرەك عا­سىرداي ۋا­قىت ءوتتى. ءومىر وزگەردى. سانا وزگەر­دى. كەيىنىرەك شىققان «عاسىر­لار توعىسىندا», «قازاق­ستان جو­لى» كىتاپتارىمدا نەگىزى­نەن ەكو­نوميكانىڭ, ساياساتتىڭ ماسەلەلەرى قوزعالدى. ولاردا ءوزىم تۋرالى اڭگى­مەلەپ جاتۋدى ارتىق كوردىم. ساۋىت­بەك ۇسىنعان سۇحبات جانرى ءوز بەتىڭشە قوزعاۋدىڭ كىلتىن تابا بەر­مەيتىن جايلاردى ايتۋعا جاقسى ءمۇم­كىندىك جاسايدى ەكەن. ال دۇ­رىسىندا, ايتاتىن جاي جەتكىلىكتى. مەنىڭ تاعدىرىم – باقىتتى تاعدىر. «بلاجەن كتو پوسەتيل سەي مير ۆ ەگو مينۋتى روكوۆىە» دەپ تيۋتچەۆ جازعانداي, مەنىڭ ماڭ­دايىما مىنا جارىق دۇنيەگە تاريح­تىڭ تار تۇسىندا كەلۋدىڭ, اينا­لاسى جارتى عاسىردىڭ و جاق, بۇ جاعىندا بۇكىل الەمدى توڭكەرىپ تۇسىرەردەي عاجايىپ وزگەرىستەردى كورۋدىڭ, جاڭا مەملەكەت قۇرۋدىڭ, سول ۇلى ءىستىڭ باسىندا تۇرۋدىڭ باقىتىن جازعان ەكەن. كوپ نارسەنى كوردىم, كوپ جايدى وزەگىمنەن وتكەردىم. ءومىر جولىم توسەلگەن تاقتايداي تەگىس بولعان جوق, الدىمنان تالاي كەدەرگىلەر كەزدەستى, ولاردىڭ كەيبىرىن زامان قويدى, كەيبىرىن قوعام قويدى, كەيبىرىن ادام قويدى. شۇكىرشىلىك, بارىنەن دە ءوتىپ, بۇگىنگى كۇنگە جەتىپ وتىرمىن. قازاقستان حالقىنىڭ الەمدىك وركەنيەت كوشىنە قۋاتتى مەملەكەت كۇيىندە, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ سىيلى مۇشەسى رەتىندە, بۇگىنى باقىتتى, ەرتەڭى ەڭسەلى ەل رەتىندە قوسىلعانىن كورىپ وتىرمىن. مىڭ تاۋبە! 2015 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قازاقستان حالقى بۇكىل الەمگە ءوزىنىڭ كەمەڭگەرلىگىن كورسەتتى, ەل بىرلىگىنە بەرىكتىگى مەن كەمەل كەلەشەككە سەنىمىن كورسەتتى. پرەزيدەنت سايلاۋىنا بۇكىل حالىق ءبىر كىسىدەي قاتىساتىن, بۇكىل حالىقتىڭ تاڭداۋى ءبىر كىسىگە تۇسەتىن ەل, ءبىزدىڭ ەلىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى – ىنتىماقشىلدىقتىڭ, اۋىز­بىر­لىكتىڭ عاجايىپ ۇلگىسى. يناۋ­گۋراتسيادا سويلەگەن سوزىمدە «ءومىرىن حالقىنىڭ باقىتى جولىنا ارناعان جانعا بۇدان زور قۇرمەت بولمايدى. مەن ءۇشىن ەل سەنىمىنەن اسقان مارتەبە جوق, سول سەنىمدى اقتاۋدان ارتىق باقىت جوق. سول سەبەپتى, مەن قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعى جولىندا قانداي تاۋەكەلگە دە دايىنمىن», دەپ ايتقانمىن. «ءسىزدىڭ ءومىرىڭىز جايىنداعى اڭگىمە ەڭ الدىمەن جاس وقىرماندار ءۇشىن كەرەك» دەگەن ءسوزدىڭ جانى بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءومىر جولى ەل ازاماتتارىنىڭ قاي-قاي­سى­سىنا دا قىزىقتى دەسەك تە, ءومىر ايدىنىنا جاڭا قۇلاش جايىپ جاتقان جاستاردىڭ ورنى بولەك ەكەنى تۇسىنىكتى. ءبىزدىڭ جاستارىمىزعا وسىنىڭ ءبارىنىڭ قالاي باستالعانى, وقي­عا­لاردىڭ قالاي ورىستەگەنى, ەل ءۇشىن سوندايلىق كۇردەلى كەزەڭدە قابىل­دانعان قانداي دا ءبىر شەشىمدەردىڭ نەگىزگى وي قيسىنى نەدە ەكەندىگى جونىندە ناقتى فاكتىلەر مەن ءادىل تالداۋدىڭ جەتىسە بەرمەيتىن كەزى كوپ. سوندىقتان مەن بۇل كىتاپتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن قا­لاي­تىن, جەرىمىزدى ايالايتىن, قور­عايتىن جاس قازاقستاندىقتارعا ارناپ اڭگىمەلەپ شىقتىم. بۇگىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭ سارىسىندە دۇنيەگە كەلگەن بالالاردىڭ ءوزى ۋنيۆەرسيتەت, ينستيتۋت ءبىتىرىپ, ۇلكەن ومىرگە اياق باستى. ادامنىڭ جاراتىلىسى سونداي, ول وتكەندى تەز ۇمىتۋعا بەيىم تۇرادى. ەلىمىزدەگى بەيبىت ءومىر مەن يگىلىكتى تىرلىك, ءبىز باستان كەشىپ جاتقان ەكونوميكالىق ءدۇر سىلكىنىس پەن ازاماتتارىمىزدىڭ ومىرگە قۇشتارلىعى, ءوز كۇشىنە جانە ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمدىلىگى ءبىز ءۇشىن كادۋىلگى جايعا اينالۋدا. ءار تاڭ اتقان سايىن استانانىڭ ءزاۋلىم عيماراتتارىن بويلاپ بارا جاتقان كۇننىڭ نۇرلى شۋاعىنا كوز توقتاتا بەرمەيتىنىمىز سياقتى, ءبىز ولاردى دا بايقاي قويمايمىز. ال, شىنتۋايتىندا, ءبىز شيرەك عاسىرلىق وسى جاسىمىزدا ءىرى ىستەردى اتقارا الدىق. بۇگىندە تالاي ادام قازاقستاننىڭ جەتىستىگىن «ەۋرازيانىڭ ەكونوميكالىق كەرەمەتى» دەپ اتايدى. كىتاپتا مەن وسى تابىسقا جەتۋدىڭ ءاربىر قادامى قاندايلىق اۋىر, ازاپتى بولعانى جايىندا ايتتىم. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنىڭ ءار بەلەسىندە مەنىڭ يىعىما ءتۇس­كەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اسا اۋقىم­دىلىعىن, ءزىل باتپان سالماعىن سەزىنسە ەكەن دەيمىن جاس ۇرپاق. ارينە, نەگىزىنەن عۇمىرباياندىق كىتاپ بولعاننان كەيىن مۇنداعى كوپتەگەن تاراۋلار مەنىڭ بالالىق شاعىما, مەكتەپتەگى جىلدارىما, دنەپرودزەرجينسكىدە وقى­عان كەزىمە, تەمىرتاۋدا ەڭبەك جولىمنىڭ باستالۋىنا, قازاقستان ماگنيتكاسىنداعى پارتيا ۇيىمىن باسقارعان, قالالىق, وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, ۇكىمەت باسشىسى بولعان كەزىمدەگى قىزمەتىمە ارنالعانى وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى. دەگەنمەن, مەنىڭ كىتابىمنىڭ نەگىزگى ارقاۋى – قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنىڭ ەڭ ءبىر قيىن دا جارقىن ساتتەرى. سۇحبات كىتا­بىنىڭ تاراۋلارى قايسىبىر كەزەڭ­دەردەگى قوعامنىڭ ساياسي كوڭىل-كۇيىن تۇسىنۋگە نەمەسە ەسكە الۋعا كومەكتەسەدى, ال ەكونوميكالىق تالداۋ نەعۇرلىم زەردەلى وقىر­ماندارعا وسى جىلدارداعى جاع­دايدى ويشا قالىپتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەنىڭ بۇكىل ءومىرىم دەرلىك باسقارۋ جۇمىسىمەن ءوتىپ كەلەدى. كومبيناتتا, قالادا, وبلىستا, رەس­پۋبليكادا باسشىلىق جۇمىستا ءدايىم ادامدار تاعدىرىمەن ىستەس بولدىم. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىندىك ورنى بار. مەن ءوزىم ارا­لاسىپ-قۇرالاسقان ادامداردىڭ جەتىستىك-كەمىستىگى, ومىرىمدە قال­دىرعان ءىزى, اكەلگەن قۋانىشى مەن وكىنىشى تۋرالى دا ايتۋدى ءجون دەپ تاپتىم. وسىنداي كىتاپ دايىنداۋ ءجو­نىندەگى يدەيانى ۇسىنعان, مەنىڭ ايتقان اڭگىمەلەرىمدى قاعازعا كوڭىلدەگىدەي ەتىپ تۇسىرە بىلگەن, ورىندى, بىلىكتى سۇراقتارىمەن تاقى­رىپتى جاقسىراق اشۋعا سەپتەسىپ وتىرعان سۇحباتتاسۋشىما – كور­نەكتى جۋرناليست, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن بەرگى سەنىمدى سەرىكتەرىمنىڭ ءبىرى ساۋىتبەك اب­دراحمانوۆقا بىرلەسە اتقارعان جۇمىس ءۇشىن رازىلىعىمدى ءبىلدىرۋدى پارىز سانايمىن. راس, سۇح­باتتاسۋعا كوڭىلدەگىدەي كوپ ۋاقىت بولە الماعاندىقتان و باستا ويلاس­تىرىلعان ءبىراز تاقىرىپتار بۇل كىتاپتا قوزعالماي قالدى. تە­گىندە, ولار كەلەر كۇندەردىڭ ەنشىسى بولار. نۇرسۇلتان نازارباەۆ.