قازاقستان-ۆەتنام: ارىپتەستىكتىڭ جاڭا كوكجيەگى

ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ باستاعان قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر دەلەگاتسياسى رەسمي ساپارمەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىندا بولدى.  استانا مەن حانوي اراسىن ءبولىپ تۇرعان 4 مىڭ شاقىرىمنان اساتىن جول ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭ­دەتە تۇسكىسى كەلەتىن ارىپتەستەرگە ەشقانداي بوگەت بولا المايدى.  بۇل – قوس مەملەكەت حالىقتارىنىڭ دوستىق قارىم-قاتىناسى مەن ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ۋاعدالاستىعىنىڭ جەمىسى. ۆەتنام قازاقستاندى ءجا­نە مەم­لەكەتتىڭ ماڭىزدى باس­تا­ما­لارىن جاقسى بىلەدى, سون­دىق­تان, الداعى ىنتىماقتاستىققا جو­عارى سەنىم ارتادى.  ەكى ەل ارا­سىنداعى وسى سىندارلى قاتى­ناستىڭ ودان ءارى دامۋىنا پار­لامەنت وكىلدەرى دە ءوز ۇلەستەرىن قوسپاق. بۇل تاقىرىپ قازاقستاندىق دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ ۆەتنام جەرىندە وتكىزگەن كەزدەسۋلەرىنىڭ بىرىندە اڭگىمە  ارقاۋىنا اينالدى. ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ارنايى وكىلى رەتىندە ۆەتنام پرەزيدەنتى چىونگ تان شانگا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە قازاقستان كانديداتۋراسىن قولداۋ جونىندە جولداۋىن تابىس ەتتى. كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار قازاق­ستان-ۆەتنام قارىم-قاتىناسى جايىن ءسوز ەتتى. ءماجىلىس توراعاسى ۆەتنامدى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى ماڭىزدى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ارىپتەسى دەپ اتادى. سونداي-اق, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىنا, ءۇيد باعدارلاماسىنا, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن جوعا­رى­لاتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. چىونگ تان شانگ ەلىمىزدىڭ جەتكەن جە­تىستىكتەرىن سانامالاپ, قازاقستان­نىڭ بولاشاقتا تالاي اسۋلاردى باعىن­دى­راتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى جانە زاماناۋي مەملەكەت قۇرۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرىندە ۆەتنام حالقىنا كورسەتكەن كومەك ءۇشىن  ءبىزدىڭ ەلىمىزگە العىس ءبىلدىردى. ونىڭ اي­تۋىنشا, ۆەتنام جانە ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق ەلدەرى اراسىندا كەلىسىمگە قول قويۋ ءوز مەملەكەتى ءۇشىن ايتارلىقتاي ماڭىزعا يە. ال  قوس مەملەكەت پرەزيدەنتتەرى ارا­سىن­داعى كەلىسىمدەردى زاڭدىق تۇرعىدان قولداۋ جايىندا ءماجىلىس توراعاسى قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەردىڭ الداعى ۋاقىتتا دا ەكى ەلدىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر دەلە­گاتسياسىنىڭ حانوي قالاسىنا ساپارى پارلامەنتارالىق وداقتىڭ 132-اس­سام­بلەياسىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. قۇرامى سەناتور ە.مۇقاەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى م.اشىمباەۆ, ر.ءمادينوۆ, ءا.بيمەندينا, ۆ.كيانسكي, ءۇ.مەدەۋوۆپەن تولىققان دەلەگاتسيا مۇشەلەرى جوعارى پارلامەنتتىك جيىننىڭ كۇن ءتارتىبىن تالقىلاۋعا قاتىستى. وسى جىلى وزەك بولعان تاقىرىپ – 2015 جىلدان كەيىنگى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى.  بۇل – الداعى 15 جىلدا تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە كەدەيلىك دەڭ­گەيىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان امبەباپ باعدارلاما. وندا 17 ماقسات پەن 169 مىندەت بەلگىلەنگەن. تۇراقتى دامۋدىڭ نەگىزگى ءۇش بولىگى مىنالار: الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق. وسى باعىتتا قازاقستاندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ورتاق پىكىر الماسۋلار اياسىندا قابيبوللا جاقىپوۆ «تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى: سوزدەن ىسكە» تاقىرىبىندا سويلەگەن سوزىندە باياندادى. ماسەلەن, قازاقستان باستاماشى بولعان بۇۇ-عا مۇشە-مەملەكەتتەر «ريو+20» كون­فەرەنتسياسىندا قولداعان «جاسىل كوپىر» ارىپتەستىك باعدارلاماسى, «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسى, سونداي-اق, استانادا وتەتىن «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسىنە باسا نازار اۋدارىلدى. ءماجىلىس توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, 2015 جىلدان كەيىن عالامدىق دەڭگەيدەگى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىسىنە بارلىق حالىقارالىق قوعامداستىق قاتىسۋى قاجەت. قابيبوللا جاقىپوۆ: – ءبىز استانا ەكونوميكالىق فورۋمى جانىنداعى G-Global حالىقارالىق كوممۋنيكاتيۆتى الاڭىن ۇسىنۋعا دايىنبىز. ول قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن دۇنيەجۇزىلىك دامۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ جانە ولاردى شەشۋ جولىندا  سىندارلى ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن الەمدىك اقىل-ويدى بىرىكتىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا جەتۋ ءۇشىن بىزگە عالامدىق ۇنقاتىسۋدىڭ قازىرگى G-7 نەمەسە G-20-دان دا اۋقىمدى ءپىشىمى كەرەك. سوندىقتان دا تىكەلەي, G-Global كوممۋنيكاتيۆتى الاڭى عالامدىق ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولماق,– دەدى. ساپار بارىسىندا قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر ۆەتنامنىڭ سولتۇستىك شىعىسىنداعى تۋريستىك جانە ونەركاسىپتىك دامىعان  كۋانگ نين پروۆينتسياسىندا بولىپ, ەكى ەل ايماقتارى اراسىندا ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. دەلەگاتسيا مۇشەلەرى حو شي مين اتىنداعى ۇلتتىق ساياسي اكادەميا تىڭدارماندارىمەن كەزدەستى. جىل سايىن بۇل جەردە 45 مىڭنان استام ادام ءتالىم الادى. ق.جاقىپوۆ قازاقستاننىڭ زاما­ناۋي دامۋىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى, «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسى, ءۇيدب جانە «نۇر­لى جول» تۋرالى باياندادى. – ۆەتنام 2020 جىلعا قاراي يندۋس­تريالىق ەكونوميكا مارتەبەسىنە جەتۋ, وڭدەۋ سالاسىن جاڭعىرتۋ, عىلىمي قامتىمدى ءوندىرىس ۇلەسىن ارتتىرۋ تۋرالى ماقسات قويدى. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ باعىتى ءوزىنىڭ ماقسات, مىندەتتەرى بويىنشا «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىمەن ۇندەس كەلەدى. بۇل جوسپاردى تابىستى ورىنداۋ قاۋىپ-قاتەرلەر مەن داعدارىسقا قارسى تۇرۋعا ىقپال ەتىپ قانا قويماي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا قاراي ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ءماجىلىس سپيكەرى. ق.جاقىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ءۇشىن ميكروەلەكترونيكالاردى, نانوتەحنولوگيالاردى ازىرلەۋمەن اينالىساتىن جوعارى تەحنولوگيالى سايگون ساياباعى ايرىقشا قىزىعۋشىلىق تۋعىزادى. ۆەتنامعا ساپار بارىسىندا قابيبوللا جاقىپوۆ ۆەتنام, يوردانيا, شۆەتسيا پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىمەن جانە پارلامەنتارالىق وداق باسشىسىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. سىندارلى اڭگىمە ناتيجەسىندە تاراپتار بەيىندى كوميتەتتەر مەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى توپتار ارقىلى پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى ىلگەرىلەتۋگە ۋاعدالاستى. سونىمەن قاتار, دەلەگاتسيا مۇشەلەرى ۆەتنامدا قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى.  سال­تاناتقا جينالعانداردىڭ اتاپ وتكەنىندەي, بۇل – قوس مەملەكەت اراسىنداعى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا دەگەن ءمۇد­دەلىلىكتىڭ كورسەتكىشى, دوستىقتىڭ, ارىپتەستىك پەن ءوزارا سەنىمنىڭ بەلگىسى. ساۋلەبەك ءبىرجان.