اۋدان شارۋاشىلىعىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا

سوزاق اۋدانى الىمساقتان مال وسىرۋگە ىنعايلى, اگرارلى ايماق. ۋاقىتىندا 12 ءىرى­لەندىرگەن سوۆحوزدا ءتورت ت ۇلىك مال  باسى 50 مىڭعا دەيىن جەتىپ,  جازدا ارقا بويىن, قارا­تاۋ ەتەگىن جايلاپ, قىستا قۇم ساعاسىن مەكەن ەتەتىن. 90-شى جىلعى توقىراۋدا مال شارۋاشىلىلىعى تۇرالادى. الايدا, ۋاقىت وتە كەلە شارۋالار ەتەك-جەڭىن تەز جيىپ, مال باسىن كوبەيتىپ, مەملەكەت بولگەن نەسيەنى ءتيىمدى پايدالانىپ شاعىن مال بورداقىلاۋ الاڭدارىن اشتى. ماسەلەن, وتكەن جىلى وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىندا «مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋدىڭ 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارا جوسپارىن» جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا سوزاق اۋدانى بويىن­شا 197,1 ملن. تەڭگە, «اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى» اق وقوف ارقىلى 168,9 ملن. تەڭگە, «ىرىس» مقۇ جشس ارقىلى 28,2 ملن. تەڭگە نەسيە بەرىلىپ, 1210 باس ءىرى قارا مال بورداقىلاندى. شارۋالار مال بورداقىلاۋدان 1 باس ءىرى قارا مالدان 33 000 تەڭگە كولەمىندە تازا تابىس تاپتى. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ۇلكەن قولداۋ جاسالىپ وتىرعانىنىڭ ناتيجەسى. قازىرگى تاڭدا كاسىپكەرلىكتى, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ, ولاردىڭ ناتيجەلى جۇمىس جاساۋىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋ جانە نە­عۇرلىم قولايلى جاعدايلار تۋعىزۋ بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. دەسەك تە, ەلىمىزدە, وبلىس دەڭگەيىندە, اۋدان كولەمىندە كاسىپكەرلىك, اگروونەركاسىپتىك كەشەن مەن اۋىلدىق اۋماق­تاردى ودان ءارى دامىتۋ جانە ولارعا قولداۋ كورسەتۋ باعىتىندا بىرقاتار شارالار ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. الايدا, بۇل سالالاردى دامىتۋ ىسىندە اتقارىلار جۇمىستار اۋقىمى كەڭ. شەشىمى تابىلماي كەلە جاتقان ماسەلەلەر دە جەتەرلىك. ەلىمىزدە 12 مىڭ توننا ەت ءونىم­دەرى وندىرەلەتىن بولسا, پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, جاقىن بولاشاقتا 60 مىڭ تونناعا جەت­كىزۋ مىندەتى تۇر. سەبەبى, ەلىمىزدە  ەت ونىمدەرىن وندىرۋگە مول مۇمكىندىك بولا تۇرا, اۆس­تراليا, گوللانديا, برازيليا ەلدەرىنىڭ دايىن ەت ونىمدەرىن تۇتىنۋدامىز. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا سوزاق اۋدانىنىڭ اكىمى ا.ايمۇرزاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ءىرى مال بورداقىلاۋ كەشەنى جوباسىن ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى ينۆەستيتسيا تارتۋعا كۇش سالدى. بولاشاعى زور, حالىققا قىزمەت ەتەتىن كە­شەننىڭ سالىنۋى ءۇشىن ۋران وندىرەتىن «كاتكو» قازاق-فرانتسۋز بىرلەسكەن كاسىپورنى باسشىلىعىمەن جۇرگىزگەن كەلىسىم ناتيجەسىندە «525 باس ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋ مال شارۋاشىلىعى كەشەنىن» سالۋعا قول جەتكىزدى. اتالعان جوبانى عىلىمي تۇرعىدان نەگىزدەۋگە قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى تارتىلدى. 2012-2020 جىلدارى ىسكە اساتىن بۇل جوباعا «كاتكو» قازاق-فرانتسۋز ءبىر­لەسكەن كاسىپورنى ينۆەس­تي­تسيا قۇيماقشى. جالپى قۇنى 2 ملرد. تەڭگە بولاتىن تىڭ جوبانى اۋدان شارۋالارىنا تانىستىرۋ شاراسى ءوتتى. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا اۋدان اكىمدىگى, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى جانە «كاتكو» كاسىپورنى باسشىلىعىنىڭ قاتىسۋىمەن ءۇش جاقتى مەمو­راندۋمعا قول قويىلدى. جاڭا نىسان «ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ» باعدارلاماسىنا سايكەس سالىنادى. الداعى ۋاقىتتارى اۋدانعا شەتەلدىك 525 اسىل تۇقىمدى مال باسى اكەلىنەدى. اتالعان جوبا  اۋدان ەكونوميكاسىنا جاڭا سەرپىن بەرمەك. اۋىلشارۋاشىلىق نىسانىنىڭ قۇرىلىسى «كاتكو» جشس-ءنىڭ ين­ۆەس­تيتسيالىق جوباسى بويىن­شا جۇرگىزىلمەك. نىسان قۇ­رىلىسىندا 525 ءىرى قارا مال­­عا ارناپ 3 بورداقىلاۋ عي­­ماراتى, جەمشوپ دايىندايتىن تسەح سالىنادى. 760 گەكتار جايىلىمدىق جەر دە قاراستىرىلعان. قوسىمشا مال دارىگەرلىك لابوراتوريا­سى مەن مال سويۋ الاڭشاسى دا قامتىلعان. اۋدانداعى شارۋالاردىڭ مۇنداي ۇلكەن كەشەندى نىسان سالۋعا ءمۇم­كىندىگى جوق. ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مامان عالىم­دارىنىڭ زەرتتەۋى ناتيجەسىندە ارنايى كەشەندە مالدى بور­داقىلاۋعا بولاتىنىن ءدا­لەلدەدى. ون بەس جىلدان استام ۋر­ان ءوندىرىسى سالاسىندا كا­سىبىن دوڭگەلەتىپ جۇرگەن فران­تسۋزدىق كومپانيا وسى ۋاقىتقا دەيىن الەۋمەتتىك سالالارعا كومەگىن كورسەتىپ ءجۇر. كومپانيا بۇل جولى ەلىمىزدە تۇعىش رەت اۋىل شارۋا­شىلىعىنا قاتىستى جو­بانى قارجىلاندىرۋعا قول سوزدى. «كاتكو» بك جشس-ءنىڭ ديرەكتورى جەرار فريەس «قازاق-فرانتسۋز بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ «ارەۆا» اك-ءنىڭ جەرگىلىكتى جەردىڭ الەۋمەتتىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا كومەك كورسەتۋ جونىندە تالابى بار. ءبىز سول تالاپ ۇدەسىنەن شىعىپ كەلەمىز. بۇگىندە ءتيىمدى كەلىسىمشارتقا قول قويدىق», دەيدى. جوبا تۋرالى  سوزاق اۋدانى اكىمى ا.ايمۇرزاەۆ «اۋداندا شارۋاشىلىقپەن اينالىسىپ جۇرگەن ادامداردىڭ ۇلكەن كەشەن سالۋعا مۇمكىندىگى جوق. سوندىقتان, سىرتتان ين­ۆەس­تيتسيا تارتۋ ماسەلەسىن قولعا الدىق. «كاتكو» بك جشس-ىنە ۇسىنىسىمىز ولاردىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇل جوبا بويىن­شا الداعى ۋاقىتتاردا انا­لىق باستان تاراعان ءتول­دەر­دى بورداقىلاۋعا قويا­مىز. ۇر­عاشى ءىرى قارا مال باسىن كەلەشەكتە 1000-2000-عا دەيىن كوبەيتەمىز دەگەن جوسپار بار. اۋداننىڭ ەت ونىمدەرىنە دە­گەن سۇرانىسىن تولىقتاي قا­نا­عاتتاندىرادى. ءتىپتى, وزگە ءوڭىر­لەردى ەت ءونىم­دەرى­مەن قام­تاماسىز ەتۋگە ءمۇم­كىن­دىگىمىز بولادى», دەيدى. جاقىن بولاشاقتا ىسكە اساتىن جوبادا 50 ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, ماماندار فرانتسيا ەلىندە ارنايى وقىتىلاتىن بولادى.  ەرلان رايىمقۇلوۆ.  وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سوزاق اۋدانى.