«ماڭگىلىك ەلدىڭ» ارقاۋى – ەلوردا

كارى تاريح مۇحيتىنىڭ تالاي تەگەۋرىندى تولقىندارى مەن دۇلەي داۋىلدارىنا توتەپ بەرىپ, بۇگىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن ەلىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دارا باسشىلىعىمەن جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ مۇراتىن كوزدەي وتىرىپ, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني ءھام عىلىمي الەۋەتتى ەسەلەۋ, رۋحاني قۋاتتى ارتتىرۋ سىندى اسا اۋقىمدى مىندەتتەردى جۇيەسىمەن, ساتىمەن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇل ورايدا, ماۋەلى مەملە­كەتىمىزدىڭ جاڭا بەينەسى, جارقىن كەلبەتىنە اينالىپ, ەلدىكتىڭ بەسىگىندەي بولعان استانا الەم­دەگى ەڭ كورىكتى قالالاردىڭ قاتا­رىنان بەرىك ورىن الۋىمەن بىرگە, حا­لىقارالىق ساياساتتىڭ ءىرى ورتالىعىنا اينال­عاندىعى مويىندالعان اقيقات. ەۋرازيا جۇرەگىندە ورىن تەپكەن استانا قازىرگىدەي سان ءتۇرلى تەرەڭ قاي­شىلىقتارعا تولى كۇردەلى حا­لىقارالىق جاعداي تۇرعىسىندا ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىل سىرتقى ساياسا­تىنىڭ ايشىقتى نىشانىنا ءتان ىنتىماقتاستىق, تاتۋ­لىق, بىتىمگەرلىك ميسسيا­سىن تاباندى جالعاستىرۋدا. بايىرعى دالا دەموكراتياسىنىڭ دارالىق قۇندىلىقتارى اينىماس­تاي ورنىق­قان جاڭا قازاقستان ەۋرو­پالىق وركەنيەت پەن شىعىستىق سۇڭعىلالىقتى تەل يگەرۋىنىڭ ءناتي­­­جەسىندە سىرتقى دۇنيەدەگى, ايماقتاعى قايشىلىقتى كوزقا­راستار مەن ۇستانىمداردى شەبەر ۇشتاستىرۋ, سان الۋان مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ توعىسۋىندا تاعىلىم­دىق ءرول اتقارىپ كەلەدى. مۇنىڭ جارقىن كورىنىسىندەي, تاياۋدا ەلوردامىزدا وتكەن الەمدىك دىنارالىق فورۋم بارىسىندا سە­نات توراعاسى قاسىم-جومارت تو­قا­ە­­­ۆ جالپى سىرتقى ساياسات ىشكى سايا­ساتتىڭ جالعاسى ەكەندىگىن ايتا وتىرىپ, وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋى – قيالي ميسسيا ەمەس, قايتا, تۇراق­سىزدىق پەن تولقىمالىلىققا تاپ بولعان حالىقارالىق جاعدايدى ساۋىقتىرۋدىڭ تاباندى تالابىنا اينالىپ وتىرعاندىعىن ءارى ءبىز­دىڭ جاعراپيالىق توڭىرەگىمىزدەگى قاۋىپسىزدىك پەن دامۋعا مۇنىڭ تىكە­لەي اسەرى بارلىعىن مالىمدەگەن ەدى. ەلباسى استانا تۋرالى ءبىر تول­عا­نىسىندا «قالالار دا ادام تاع­دىرلاس» دەگەنى بار. راسىندا, استانا اۋىز ادەبيەتىمىزدىڭ جاۋ­ھارلارى – باتىرلار جىرىنداعى كۇن ساناپ وسەتىن, كوزدى اشىپ-جۇمعانشا ەرجەتىپ, جۇرتىنا قورعان بولۋعا اسىعاتىن الىپ باتىرلارىمىز ءتا­رىزدى, كەرەگەسى قاۋىرت كوتەرىلگەن قارا­شاڭى­راعىمىز بولۋىمەن بىرگە, تۇراق­تىلىق پەن ىنتىماق مەكەنى رە­تىن­دە بارشا جاھان جۇرتىنا تانى­ل­­­عاندىعىن, عالامدىق عازيز بەدەلگە يە بولعاندىعىن كەۋدەمىزدى كەرگەن زور ماقتانىشپەن ايتا الامىز. اۋزى دۋالى الەمدىك تۇلعالار, ءبارىن ايتپاعاندا, «تەمىر حانىم» مارگارەت تەتچەر قازاق ەلىندە بولىپ جاتقان ۇلى وزگەرىستەرگە تاڭعالىسىمدى جاسىرا المايمىن... بۇگىن سىزدەر بارشا كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن مىزعىماس ىرگەتاس قالا­دىڭىزدار, دەسە, شىعىستىڭ سۇڭعىلا ساياساتكەرى تسزيان تسزەمين ءوز مەملەكەتىن قۇرۋدا قازاقستاننىڭ تەڭدەسسىز تابىستارعا جەتەرىنە ريا­سىز سەنىم ءبىلدىرۋى دە كەشەگى ءبىر تولارساقتان ساز كەشكەن بۇلعاق زامانداردا «ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز...» دەپ تولعانعان بابالار رۋحىنىڭ جەلەپ-جەبەۋىنەن دە بولار, ءسىرا! ءيا, الەمدىك ديپلوماتيا تاريحىندا مارتەبەلى حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ نەمەسە ماڭىزدى قۇجات­تاردىڭ بەلگىلى ءبىر قالا­لاردىڭ اتىمەن, ماسەلەن, ۆەنا كونۆەنتسياسى, كيوتو حاتتاماسى, شانحاي ۇيىمى ءتارىزدى اتالۋى قالىپتاسقانى بەلگىلى. ولاي بولسا, قازىرگى حالىقارالىق لەكسيكادا استانا ءسامميتى, استانا فورۋمى, استانالىق ديالوگ دەگەن اتاۋلاردىڭ ءجيى قولدانىلا باستاۋى رۋحىمىزدى اسقاتاتا بەرمەك. بۇل رەتتە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى سىندى ەڭ ءىرى الەمدىك ۇيىمنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى كوفي انناننىڭ جانە جاقىندا عانا قازاق جەرىنە كەزەكتى رەت اتباسىن تىرەگەن باس حات­­شى پان گي مۋننىڭ ءدال وسى ارادان جەر شارى جۇرتشىلىعىنا تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىك, كەلىسىم مەن باتۋاشىلدىق, ادىلدىك پەن رۋحانياتقا شاقىرعان ۇندەۋلەرىن تاراتۋىندا دا تەرەڭ ماعىنا جات­قانى كامىل. مۇنىڭ ايقىن كورىنىسى رەتىن­دە مارتەبەلى قوناعىمىزبەن بىرگە استانادا بۇۇ وكىلدىگىنىڭ جا­ڭا عيماراتىن اشۋ سالتاناتىن­دا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدوم­س­تۆوسىنىڭ باسشىسى ەرلان ىدى­رى­سوۆتىڭ قازاقستاننىڭ بار­لىق باعىتتار بويىنشا وسى­ناۋ قا­­بىر­عالى جاھاندىق ۇيىم­مەن ىق­پالداستىعىنىڭ جاندانىپ وتىر­عانىن, ءدال وسى كۇندەرى الەمدىك ءدىني جۇزدەسۋدىڭ ءجۇرىپ جاتۋى, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراق­تى ەمەس مۇشەلىگىنە ۇسىنىلۋى, ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزە­تىندىگى, بيىلعى مەرەيتويلىق باس اسسامبلەياعا, الداعى ايتۋلى سامميتتەرگە بەلسەندى قاتىسا­تىندىعى وتاندىق سىرتقى سايا­سي الەۋەتىمىزدىڭ تولىققاندى جۇزە­گە اسىرىلۋىنىڭ قارىشتى قادامدارى دەپ اتاپ ءوتۋى بۇل پىكىرىمىزدى ايعاقتايدى. راسىندا, بۇگىنگى ءداۋىر تالابى تۇرعىسىنان كەلگەندە, ەشقانداي مەملەكەت جەكە-دارا, عالامدىق ۇدەرىستەردەن وقشاۋ دامي المايتىندىعى بارشاعا ايان. مىنە, سوندىقتان دا تاۋەلسىزدىك جولىمىزدىڭ قىسقاشا تاريحىندا قول جەتكىزگەن ۇلى جەتىستىكتەرىمىزدى تۇبەگەيلى سارالاي وتىرىپ, بولا­شاققا بۇلتارپاس باعدار بەرگەن پرەزيدەنتىمىز جاريالاعان «ماڭگىلىك ەل» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ, ونىڭ قۋاتتى ارقاۋىنا اينالعان استانانىڭ ودان ءارى جاسارۋى مەن جاڭعىرۋىنا ۇلەس قوسۋ ءاربىر ازاماتتىڭ بيىك پارىزى دەپ بىلەمىز. عاسىرلار قوي­ناۋىندا قالعان كونە زامانداردان بەرى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ەركىن ءومىر سۇرگەن كوشپەلى ۇلىسىمىزدىڭ ازات رۋحىنىڭ بۇلجىماس رامىزىنە اينالعان ەلوردا تۇرعىندارى بايتاق جۇرتىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنداعى ەلدى مەكەندەرى ءۇشىن اباتتىلىق پەن تازالىقتىڭ, ەتيكا مەن ەستەتيكانىڭ, ەڭ الدىمەن, قاستەرلى انا تىلىمىزگە دەگەن ايرىقشا قۇرمەتتىڭ جارقىن ۇلگىسىن پاش ەتۋى لازىم. مۇنداي ورىندى تالاپ اۋەجايدان باستاپ اۋلالارعا, كوشەلەر مەن ساياباقتارعا دەيىنگى ارالىقتى قامتۋى ءتيىس. شەتەلدىك مارتەبەلى قوناقتار, قاراپايىم كەلۋشىلەر مەن تۋريستەر بولسىن استاناعا اتباسىن تىرەگەندە, ەڭ الدىمەن, قازاق ەلىنە كەلگەنىن شىنايى سەزىنۋى كەرەك. دەمەك, باس قالامىزدىڭ كەلبەتىندە ۇلت­تىق بەدەردىڭ باسىم بولۋى كۇن ءتارتى­بىنەن ەشقاشان تۇسپەيدى دەگەن نىق سەنىمدەمىز. الاشتىڭ ارداقتى پەرزەنتى مۇستافا شوقاي تۋعان جەرىنەن امالسىز جىراقتا جۇرگەن جىلدارىندا وزەگىن تىلگەن ساعىنىشپەن: «جامان حالىق دەگەن جوق, جامان ادامدار بار; ادامگەرشىلىگى مول مەملەكەت دەگەن بولمايدى, ادامگەرشىلىگى مول ادامدار بولادى» دەپ ءجيى ايتىپ وتىرعان ەكەن. ەندەشە, ەلىنىڭ ەرتەڭى, حالقىنىڭ كەلەشەگى قىزمەت-مانسابىن ۇلت مۇراتىمەن ۇشتاستىرا بىلەتىن اردا ازاماتتارىنىڭ پاراسات-پايىمىنا, سانا-مادەنيەتىنە كوپ بايلانىستى. جاھاندىق جانە ىشكى سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ ءھام ۇلىسى­مىز­­دىڭ دامىعان وتىز ەلدىڭ ورتاسىنا كىرۋ مۇراتىن كوزدەيتىن ەلباسىنىڭ انىقتاپ بەرگەن «ءجۇز قادا­مىنىڭ» بەتاشارى لاۋازىم يەلەرىنىڭ ەڭ تومەن ساتىدان باس­تاپ, ىسكەرلىك قابىلەتتەرى ارقىلى عانا ساتىلاي ءوسۋى قاجەت دەگەن وزەكتى تۇجىرىمدى دا ءومىردىڭ ءوزى العا تارتىپ وتىرعانى كامىل. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, قازىرگى دۇبىرگە تولى دۇنيەدە جەر شارىنىڭ بىرقاتار ايماقتارىندا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ساياسي جاعداي بارىنشا شيەلەنىسىپ, ونىڭ اقىرى سوعىس ءورتىنىڭ تۇتانۋىنا جەت­كىزىپ, سونىڭ سالدارىنان بەيبىت تۇر­عىندار, ايەلدەر مەن بالالار, قارت ادامدار قاسىرەت شەككەن ورا­سان الەۋمەتتىك اپاتقا اكەلىپ سوعۋدا. قازىرگى كەزەڭنىڭ ەڭ قاۋىپتى قاتەرلەرى قاتارىنداعى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىكتىڭ ورناۋى, لاڭكەستىك, بۇلدىرۋشىلىك يدەيالارىنىڭ تاراتىلۋ ءۇردىسى وركەنيەتتى قوعامداستىق تارا­پىنان بارىنشا جەدەل, ءتيىمدى شا­­رالاردى قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. دەمەك, ۇلتتىق ستراتەگيامىز­دا ايتىلعان ادامداردىڭ, ەل ازامات­تارىنىڭ مورالدىق جاي-كۇيى مەن الەۋەمەتتىك اڭسار-ۇمىتىنە تەرىس اسەرىن تيگىزىپ, تەڭسىزدىك بەلگىلەرىن تەرەڭدەتۋگە جەتكىزەتىن جات قۇبى­لىس­تاردىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە سىبايلاس جەمقورلىق, پاراقورلىق پەن ادىلەتسىزدىك, ءوزىم بىلەمدىككە ۇرىنىپ زاڭدى بەلدەن باسۋشىلىق ءتارىزدى قاتەرلى ىندەتتەردىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ, شىنايى ءبىلىم, ادال ەڭبەكتىڭ عانا ارقاسىندا پاراسات پەن ىزگىلىك قۇندىلىقتارىنا نەگىزدەلگەن وركەنيەتتى, وزىق ءماڭ­گىلىك ەلدىگىمىزدى, ونىڭ التىن ار­قاۋى­نا اينالعان استانامىزدى نىعايتا بەرۋ بۇگىنگى جانە كەلەشەك ۇرپاقتاردىڭ ەڭ باستى, ەڭ قاسيەتتى پارىزى بولىپ قالا بەرمەك. مۇحتار كارىباي.