مۇعالىم – مىڭ ءۇمىت يەسى

– دەيدى الماتى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءلاززات بازارقۇلوۆا – ءلاززات تىلەۋبايقىزى, كوگىلدىر كوكتەممەن بىرگە مەرەكەلىك لەپ ىلەستىرە كەلەتىن 8 ناۋرىز – حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى قارساڭىندا باسشى رەتىندە عانا ەمەس, ايەل زاتىنا ءتان ءبىر نازىكتىكپەن سەزىم الەمىنە بەرىلە, وزىندىك وي تۇيۋگە قالايسىز؟ – كوكتەمنىڭ شۋاقتى كۇندەرىمەن بىرگە كەلەتىن تاماشا مەرەكە قارساڭىندا سەزىم الەمىنە بەرىلمەيتىن ايەل جوق تا شىعار دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, اسەمدىك پەن سۇلۋلىق ايەل كوركى مەن انا مەيىرىمىنەن ءنار الادى. ءبىر قولىمەن الەمدى, ەكىنشى قولىمەن بەسىكتى تەربەتكەن ايەل-انا – بارشا ادامزات بالاسىنىڭ تىرەگى, تىرلىكتىڭ قاينار بۇلاعى. اسىل دا ارداقتى اناسىن سىيلايتىن, قامقور اپكەسىن قۇرمەتتەپ, تىلەۋلەس ءسىڭلىسىن قادىرلەيتىن, ارىپتەس قۇربىلارىنا سەنىم ارتىپ, قىزعالداعى – قىزىن جانىنداي جاقسى كورەتىن ءاربىر ادام سەزىمگە بولەنىپ جۇرەتىنى انىق. جەر بەتىندەگى تىرشىلىك كۇننىڭ كوزىنەن ءنار السا, ادام بالاسى انانىڭ سۇتىنەن قۋات الادى. ەندەشە, مەن دە وزگە نازىك جاندىلار ءتارىزدى وسىناۋ شۋاقتى مەرەكە قارساڭىندا ءار وتباسىنىڭ كيەسى, اق بەسىكتىڭ يەسى اسىل انالار جارقىن كۇندەردىڭ سەبەپكەرى بولىپ ارامىزدا جۇرە بەرسە ەكەن دەپ تىلەيمىن! ەلباسى «ايەل – ءومىردىڭ تىرەگى عانا ەمەس, ايەل – ءومىردىڭ ءوزى» دەپ ناق­تى­لاعانداي, قوعامنىڭ قاي سالاسىن بولسا دا ايەلدەرسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. عاسىردان-عاسىرعا جەتىپ, اتى اڭىزعا اينالعان ۇماي انا, دومالاق انا, ايشا ءبيبى, تۇمار مەن زارينا حانشايىمداردىڭ ءىزىن جالعاستىرعان شىعىستىڭ قوس شىنارى – ءاليا مەن مانشۇكتىڭ ەسىمدەرى قالىڭ جۇرتتىڭ جۇرەگىندە جاتتالىپ قالعانى اقيقات. قۇت بولىپ ءاربىر ۇيدەن تابىلاتىن, شىراق بولىپ ءاربىر ۇيگە جاعىلاتىن نازىك تە بيا­زى, كورىكتى دە كەلبەتتى ارىپتەستەرىمنىڭ ەل بولاشاعى جولىنداعى ادال قىزمەتتەرى ءۇشىن كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتاتىن مەرەكە قارساڭىندا شەكسىز العىس بىلدىرگىم كەلەدى. شىعىس مادەنيەتىنە ءتان نازىكتىك پەن ۇستامدىلىققا, باتىس وركەنيەتىنە ءتان وي تاۋەلسىزدىگى مەن ەركىندىككە يە ارىپتەستەرىمنىڭ قىزىعى مەن قيىندىعى, زەينەتى مەن بەينەتى ارالاس قىزمەتتەرىندە شىعار بەلەستەرى بيىك, الار اسۋلارى اسقاق بولسىن دەپ تىلەيمىن. وزگەرىسكە تولى مىنا الەمدە زامانا كوشىنەن قالدىرماي, العا قاراي جەتەلەيتىن كۇش-قۋاتتارى ەشقاشان سارقىلماسا ەكەن دەپ ويلايمىن. ويلاپ قانا قويماي, ولاردى كاسىبي تۇرعىدان دەمەپ, قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىن كوزدەيتىن شارالاردىڭ كوپتەپ ۇيىمداستىرىلۋىنا ەرەكشە ءمان بەرەمىن. ەندەشە, بىزدەر –بالا جانىنىڭ باعبانى ەلدىك ارمانعا جەتۋ ءۇشىن جەكە تۇلعالىق قاسيەتىمەن ادامزات وركەنيەتىنە ۇلەس قوساتىن ازامات تاربيەلەۋدى باستى نازاردا ۇستاۋىمىز ءتيىس. جۇزدەرىمىزگە جىلىلىق, جۇرەكتەرىمىزگە مەيىرىم ۇيالاتاتىن مەرەكەدە ارىپتەستەرىمە سارقىلماس كۇش, وتباسىلىق باقىت تىلەيمىن. – ءساتى تۇسكەندە جەتىستىكتەردى ايتۋ ارقىلى مۇعالىمدەردىڭ كوڭىلدەرىنە قۋانىش نۇرىن سەبۋ دە ءبىر عانيبەت. بۇل تۋرالى دا وي وربىتە كەتسەڭىز ءجون بولار ەدى. – ءيا, مۇعالىم – مەكتەپتىڭ باستى تىرەگى. سوندىقتان دا بۇل ماماندىق ەڭ قۇرمەتتى, ەڭ بەدەلدى كاسىپ بولۋعا ءتيىس. مۇنداي ۇستانىم مەنىڭ جۇرەگىمنىڭ تۇكپىرىنە بەرىك ۇيالاعان. پەداگوگيكالىق قىزمەتىمدى مەكتەپتەن باستاپ, ماماندىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن جەتە سەزىنگەن ەدىم. ەلىمىزدىڭ ءار پەداگوگىنىڭ, مۇعالىمىنىڭ وي-ارمانىن, ءۇمىتى مەن مۇددەسىن ءوز باسىم تەرەڭ سەزىنەمىن دەسەم جاڭساق ايتقاندىق بولماس. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ باستى ناتيجەسى – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى بولىپ تابىلاتىن جاستاردى تاربيەلەۋ. ۇزدىك ءبىلىم – عىلىمداعى ناتيجەنىڭ, ال عىلىمداعى جەتىستىك – يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ قاينار كوزى.  ساپالى ءبىلىمى بار ۇرپاق تاربيەلەۋ ارقىلى عانا ەلىمىز باسەكەگە قابىلەتتى مەملەكەت بولا الاتىنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما. پرەزيدەنت ايتقان الدىڭعى قاتارلى 30 ەلدىڭ قاتارىنا دا ءبىلىم جەتكىزەرى ءسوزسىز-اق. ۇلگى تۇتارلىق ۇلت بولىپ قالىپتاسۋىمىزدىڭ ءبىر نەگىزى ساپالى ءبىلىم العان ۇرپاق ەكەنى داۋسىز.  «ۇستازى جاقسىنىڭ – ۇستانىمى جاقسى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. «ەڭ اۋەلى, مەكتەپكە كەرەگى – وقىتا بىلەتىن مۇعالىم», – دەيدى ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى. ۇستازدىڭ مارتەبەسىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن ۇستازعا قوعام, اتا-انا, وقۋشى تاراپىنان قوشەمەت كورسەتىلىپ, مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك قولداۋ جاسالۋى شارت دەپ بىلەمىن. وسى ماقساتتا ءبىز وزىق تاجىريبە جانە ۇزدىك پەداگوگتاردىڭ جەتىستىكتەرىن بەلسەندى ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. وبلىس اكىمى دە وسى باعىتتاعى جۇمىسقا ەرەكشە كوڭىل بولۋدە. ماسەلەن, جىل سايىن ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەرەيىن اسىرىپ, مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا قوماقتى جۇلدە تاعايىنداپ, 7 نوميناتسيا بويىنشا بايقاۋ وتكىزۋ داستۇرگە اينالىپ وتىر. بايقاۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ ۇزدىك جىل مۇعالىمىنە وبلىس ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىنان 2 بولمەلى پاتەر بەرىلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە باقىتىن بالا تاربيەسىمەن بايلانىستىرىپ وتىرعان ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ءوز ىسىنە دەگەن ىنتاسىن ارتتىرىپ, جىگەرىنە جىگەر قوساتىنى بەلگىلى. وسىلايشا وبلىسىمىزدا ۇستازداردىڭ جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزۋىنە, ولاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا جانە كاسىبي وسۋىنە, وقۋشىلارىمىزدىڭ بيىكتەردەن كورىنۋىنە اسا ءمان بەرىلەدى. – ەلباسى جەتىسۋ جەرىنە كەلگەندە ءۇش اۋىسىمدى جانە اپاتتىق مەكتەپتەر ماسەلەسىن كوتەرىپ, ءتيىستى ادامدارعا تاپسىرما بەرگەنى ءمالىم. ءسىز وسى سالانىڭ قىر-سىرىن جەتىك زەردەلەپ, ماسەلەنىڭ ءمانىسىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ كوردىڭىز بە؟ – دەموگرافيالىق ءوسۋ جانە كوشى-قون ۇردىسىنە بايلانىستى وبلىسىمىزداعى مەكتەپتەردە وقۋشىلار سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. سول سەبەپتى ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىندا باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ شەڭبەرىندە اپاتتى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋ ماسەلەسىن شەشۋ كەرەكتىگى قويىلىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى وبلىسىمىزعا كەلگەن ءىسساپارى كەزىندە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردەگى ماسەلە­نى شەشۋ, وقۋشىعا ارنالعان ورىن تاپشىلىعىن جويۋ ماسەلەسىن ءوڭىر باسشىلارىنا تاپسىرعان بولاتىن. وسىعان وراي بارلىق ءبىلىم نىساندارىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ, وبلىسىمىزداعى اپاتتى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋ ماسەلەسىن شەشۋ بويىنشا قادامدىق جوسپار دايىندالدى. بۇگىنگى كۇنى وبلىستاعى اپاتتى 24 مەكتەپتىڭ 18-ءنىڭ ماسەلەسى شەشىلىپ, 4 مەكتەپ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. 2015-2016 جىلدار اراسىندا كەربۇلاق اۋدانى, نۇرىم اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپ قۇرىلىسى جوسپارلانعان, ال رايىمبەك اۋدانى, سارىجاز ورتا مەكتەبىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالىپ ۇلتتىق قور ەسەبىنەن 2015 جىلعى بيۋدجەتكە كىرگىزۋ ماسەلەسى شەشىلۋدە. 2014-2015 وقۋ جىلىنىڭ باسىندا 59 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ بولسا, وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 51 مەكتەپ جانە قوسالقى قۇرىلىس سالۋ قولعا الىنۋدا. تالعار اۋدانى, جاڭالىق اۋىلىنداعى 180 ورىندىق ورتا مەكتەپ پەن 9 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. 2015-2017 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن جانە مەكتەپ قۇرىلىسىن سالۋ بويىنشا جول كارتاسى اياسىندا ۇلتتىق قور ەسەبىنەن 33 مەكتەپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 12 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. 2017 جىلى وبلىسىمىزدا اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمداعى مەكتەپتەر ماسەلەسى تولىق شەشىلەدى دەگەن ويدامىز.ءسويتىپ, ەلباسى تاپسىرماسىن تياناقتى ورىنداپ, ەلدىڭ الدىندا ءجۇزىمىز جارقىن بولۋ قادامى جاسالۋدا. – «بۇلاق – باسىنان تۇنادى» دەگەن دانالىققا جۇگىنسەك, وڭىردەگى ءبىلىم سالاسىنا قانداي جاڭالىق ەنگىزدىڭىزدەر؟ – تالدىقورعان قالاسىندا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى, پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعى, ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانە الماتى وبلىسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى بىرلەسە وتىرىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇشجاقتى كەلىسىمگە قول قوي­دىق. مەموراندۋم قابىلداۋداعى ماقساتى­مىز – الماتى وبلىسىنىڭ جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرىنە نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرى مەن شەتەلدىك وزىق پەداگوگيكالىق تاجىريبەلەردى تاراتۋعا, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە مۇعالىمدەردىڭ تاجىريبەسىن ۇشتاي وتىرىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە, كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ارىپتەستەرمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە, پەداگوگيكالىق تاجىريبەنى ۇشتاستىرا ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان جانە ساباق بارىسىنداعى ارەكەتتەردى زەرتتەۋدىڭ ەرەكشە فورماسى بولىپ تابىلاتىن Lesson Study پەداگوگيكالىق ءتاسىلىن ەنگىزۋ. Lesson Study – مۇعالىم تاجىريبەسى سالاسىنداعى وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىعىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان, ساباقتاعى ءىس-ارەكەتتەگى زەرتتەۋدىڭ ەرەكشە ۇلگىسى. Lesson Study ساباعىن بىرنەشە مۇعالىم بىرلەسە جوسپارلايدى, وتكىزەدى, قاداعالايدى, وقىتۋ مەن وقۋدى تالدايدى. Lesson Study تسيكلىن وتكىزۋ كەزىندە مۇعالىمدەر وقىتۋ تاجىريبەسىنە جاڭا ادىستەر ەنگىزەدى نەمەسە ونى جەتىلدىرەدى, كەيىن اشىق Lesson Study وتكىزۋ جۇمىسىن ارىپتەستەرىنە تاراتادى. بىرلەسكەن زەرتتەۋ ساباعىنىڭ جوسپارىن باسقا مۇعالىمدەر ءوز تاجىريبەلەرىندە قولدانا الاتىن بولادى. تاعى ءبىر قوسارىم, ءار ويدى, ءسوزدى ايتۋدىڭ ءوز ۋاقىتى بولادى. كوكتەم مەرەكەسىندە قىزعالداقتاي قۇلپىرا مەكتەپكە كەلەتىن ۇستازدار جۇرەگىندە «مۇ­عالىم وقۋشىدان ارتىق ءبىلۋى كەرەك», «قاي قىرى­نان بولسا دا ءبىر ساتى بيىك تۇرۋى ءمىن­دەت». ويتكەنى, «مەكتەپتىڭ جۇرەگى – مۇعالىم» دەگەن ۇلىلىققا «تىرەگى», «ايناسى»  دەگەن ادەمى تىركەستەر ىلەسە,  كوڭىلدەر تۇكپىرىندە ۇيالاپ تۇرسا,  نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە؟!. اڭگىمەلەسكەن نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان». تالدىقورعان.