فوتو: istockphoto.com
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, اكىمشىلىك راقىمشىلىق اياسىندا ەسەپتەن شىعارىلاتىن ايىپپۇلدار تولىقتاي ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى جويىلادى. ازاماتتارعا قانداي دا ءبىر مەكەمەگە بارىپ ءوتىنىش جازۋدىڭ نەمەسە قوسىمشا انىقتاما جيناۋدىڭ قاجەتى جوق. بارلىق ءراسىم اۆتوماتتاندىرىلعان تارتىپپەن جۇزەگە اسىرىلادى. راقىمشىلىق قولدانىلعاننان كەيىن ازاماتتارعا بۇل تۋرالى ارنايى SMS-حابارلاما جولدانادى.
ايىپپۇلداردىڭ باسىم بولىگى جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋعا قاتىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى بولادى. ماسەلەن, قاۋىپسىزدىك بەلدىگىن تاقپاۋ, جولاق بەلگىلەرىن ساقتاماۋ, سونداي-اق قوعامدىق تىنىشتىق پەن اباتتاندىرۋ قاعيدالارىن بۇزۋعا بايلانىستى سالىنعان ايىپپۇلدار راقىمشىلىق شەڭبەرىندە قاراستىرىلادى.
جاڭا زاڭ اياسىندا سوتتالعان ايەلدەردىڭ جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. جالپى العاندا راقىمشىلىق شارالارى ءۇش مىڭعا جۋىق ايەلگە قاتىستى قولدانىلۋى مۇمكىن. ولاردىڭ اراسىندا جۇكتى ايەلدەر, كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار انالار جانە پروباتسيالىق باقىلاۋدا جۇرگەن ازاماتتار بار. زاڭ ايەلدەردىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن جاقسارتىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وتباسىمەن بايلانىسىن نىعايتۋعا جانە بالالارىن تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرۋدى ماقسات ەتەدى.
الدىن الا ەسەپتەۋلەر بويىنشا راقىمشىلىق شارالارى 16 مىڭنان استام سوتتالعان ادامدى قامتيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە شامامەن 4,5 مىڭ ادام قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان نەمەسە جازادان بوساتىلسا, تاعى مىڭداعان ازاماتتىڭ جازا مەرزىمى قىسقارتىلىپ, قۇقىقتىق جاعدايى جەڭىلدەتىلەدى. دەگەنمەن راقىمشىلىق ءار ادامعا جەكە قارالادى. ونىڭ قولدانىلۋى جاسالعان قىلمىستىڭ سيپاتىنا, كەلتىرىلگەن زياننىڭ وتەلۋىنە, سونداي-اق سوتتالعان ادامنىڭ تۇزەلۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى بولادى.
كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ماڭىزدى زاڭنامالىق وزگەرىس ەنگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار ايەلدەرگە جازانى كەيىنگە قالدىرۋ مۇمكىندىگى كەڭەيتىلىپ, تۇزەۋ مەكەمەلەرىندەگى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلاردى جاقسارتۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداندى.
سونىمەن بىرگە راقىمشىلىقتىڭ بەلگىلى ءبىر ساناتتاعى اۋىر قىلمىستارعا قاتىسى جوق ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. تەرروريزم, ەكسترەميزم, سىبايلاس جەمقورلىق, ادام ءولتىرۋ, ادام ساۋداسى, مەملەكەتتىك وپاسىزدىق جانە بالالارعا قارسى جاسالعان اۋىر قىلمىستار ءۇشىن سوتتالعاندارعا راقىمشىلىق قولدانىلمايدى.
راقىمشىلىق – زاڭدى بۇزۋشىلىقتى اقتاۋ ەمەس, كەرىسىنشە قوعامعا قايتا ورالۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ارقىلى ادام تاعدىرىن تۇزەتۋگە باعىتتالعان گۋمانيستىك قادام. ول مەملەكەتتىڭ ادىلەتتىلىك پەن ادامگەرشىلىك قاعيداتتارىن ۇستاناتىنىن كورسەتەتىن ماڭىزدى قۇقىقتىق تەتىك بولىپ سانالادى.
