ينكليۋزيۆتى وقىتۋ – وزەكتى ماسەلە

ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن جينالعان ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى «ارنايى ءبىلىم بەرۋ: تاجىريبە, پروبلەمالار جانە الداعى مىندەتتەر» تاقىرىبى بويىنشا وي-پىكىرلەر الماسىپ, وزەكتى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. كونفەرەنتسيادا ءسوز العان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى انار­حان دۇيسەنوۆا كامەلەتكە تولماعان 4 مىڭعا جۋىق ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىن بالالارعا جان-جاقتى جاعداي تۋدىرىلعانىن جەتكىزە كەلىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «كەدەرگىسىز ايماق» قۇرۋ تۋرالى تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى جايلى باياندادى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم بەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ وكىلى كۇلماريا ورازعالينوۆا ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى وقى­تۋ, قوعامدىق ومىرگە بەيىمدەۋ, تولىق­قاندى ءومىر سۇرۋلەرىنە جاعداي جاساۋ وبلىستا دۇرىس جولعا قويىلعانىن ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەپ, وزىق ءىس-تاجىريبە رەتىندە تاراتىلاتىنىن, بيىل قازاقستان مۇگەدەكتەرىنە قاتىستى كونۆەنتسيا راتيفيكاتسيالاناتىنىن, مۇنىڭ ءوزى ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا وڭ ىقپال تيگىزەتىنىن ايتتى. راسىندا دا, وڭىردەگى بۇل باعىتتاعى ىرگەلى ىزدەنىستەر قۇپتاۋعا تۇرارلىق. پەتروپاۆل قالاسىندا كەزىندە شاميل شاقشاقباەۆ ىرگەسىن قالاپ كەتكەن تىرەك-قيمىل اپپاراتى زاقىمدانعان مۇگەدەك بالالاردىڭ ينتەرناتى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى جالپى ءبىلىم بەرەتىن № 13 مەكتەپتە وقىپ, اياق-قولى ساۋ قاتارلاستارىنان وزدەرىن كەم سەزىنبەيدى. № 44 مەكتەپتە كوزدەرى ناشار كورەتىن وقۋشىلار ءۇشىن سىنىپ اشىلعان. ەستۋ كەمىستىگىنە ۇشىراعان بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى بالدىق بيدەن حالىقارالىق جارىستاردا توپ جارىپ جۇرسە, № 1 جانە 2 ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتتاردا دا ۇلگى تۇتارلىق يگى ىستەر جوق ەمەس. «باتىر», «سولنىشكو», «بولاشاق» بالاباقشالارى جانىندا ينكليۋزيۆتىك توپتار بار. دەسەك تە, كونفەرەنتسياعا قاتى­سۋشىلار بۇل سالادا تولعاقتى پروبلەمالاردىڭ قوردالانىپ قالعانىنا باسا ءمان بەردى. ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋگە ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ينكليۋزيۆتى وقىتۋدى دامىتۋ بولىپ سانالادى. بۇل جوبا بويىنشا 2020 جىلعا تامان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ 50 پايىزىن وقىتۋدىڭ وسى تۇرىمەن قامتۋ كوزدەلگەنىمەن, مەكتەپتەر ۇدەرىسىنە ەنگىزۋ ءالى كوڭىل كونشىتپەيدى. جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە ساۋ بالالارمەن بىرگە الەۋمەتتەندىرۋ, بىرلەسىپ وقىتۋ ازىرلىگى سىن كوتەرمەيدى. ونىڭ ءبىر ۇشىعى ينكليۋزيۆتى ءتالىم-تاربيە بەرۋگە تىكەلەي قا­تىستى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانىڭ السىزدىگىنە كەلىپ تىرەلەدى. سونىڭ سالدارىنان ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ جايى باياۋ شەشىلۋدە. جاڭا وقۋ باعدارلامالارى بويىنشا تاجىريبەلىك الاڭدار تاپشى. برايل ارپىمەن جازىلعان ءىرى جازۋلى وقۋلىقتار جەتكىلىكسىز. مەكتەپتەگى وقۋ ءار بالانىڭ دەربەس ەرەكشەلىگىنە قاراي جۇرگىزىلەتىنىن ەسكەرسەك, پسيحيكالىق دامۋى تەجەلگەندەر ءۇشىن ورتاق باعدارلاماعا ىڭعايلانۋ ەلەۋلى قيىندىق تۋدىرىپ وتىر. دامۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا الەۋمەتتىك-ەڭبەك جانە كاسىپتىك بەيىمدەلۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزىن ەشكىم جوققا شىعارماسا كەرەك. قولداعى مالىمەتتەر جىل وتكەن سايىن بۇل ساناتتاعىلاردىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. وسىدان ون جىل بۇرىن ولاردىڭ سانى 130 مىڭدى قۇراسا, بۇگىنگى كۇنى 200 مىڭعا جەتەعابىل. دەمەك, جاس جەتكىنشىكتەردىڭ ماردىمسىز بولىگىنىڭ عانا باعدارلامالارمەن جۇمىس ىستەيتىن ءبىلىم مەكەمەلەرىنە باراتىنى ويلاندىرماي قويمايدى. جيىندا ءسوز العان شەشەندەر جەتكىنشىكتەردىڭ تۇلعالىق دامۋىن قالىپتاستىرۋدا بىلىكتىلىك ساناتى جوعارى مامانداردىڭ جەتىسپەيتىنىنە نازار اۋداردى. مۇنىڭ ءوزى وقۋ-تاربيەلىك ءۇردىستىڭ جۇيەلى, ءتيىمدى اتقارىلۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. سونداي-اق, جەكە قابىلەتىنە قاراي بەلگىلى ءبىر ماماندىققا باۋلۋ, مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن وقۋىن ودان ءارى جالعاستىرۋ باعىتىندا دا شەشىمىن تاباتىن ماسەلەلەر جوق ەمەس. باس قوسۋدا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جارىمجان بالالارعا مەكتەپ ومىرىنە بەلسەنە قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن, تەڭ قۇقىقتىعىن ايعاق­تايتىنىن, سول سەبەپتى جەكە كومەك كورسەتۋ, پسيحولوگيالىق-پە­داگوگيكالىق قولداۋدى كۇشەيتۋ, كەدەرگىسىز ايماق قۇرۋ, وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى دە كەڭىنەن ءسوز بولدى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». پەتروپاۆل.