ات قويۋعا اباي بولايىق

شاڭىراعىمىزدا ات بايلار ءدۇ­­نيەگە كەلىپ, انام تۇڭعىش ۇل-نەمەرەسى تۋعانىنا قۋانىپ جات­قاندا, ەلگە سىيلى ازامات ۇيگە قوڭىراۋ شالدى. – اپا, نەمەرەلى بولىپسىز, قۇت­تى بولسىن! ەسىمىن قويسام, قارسى ەمەسسىز بە؟ – دەگەن. – ە, شىراعىم, ارينە, سەنىڭ نيەتىڭدى كىم قايتارادى, ءسىرا لايىقتاعان اتىڭ بولىپ تۇر عوي شاماسى, – دەگەن اناما: – ءيا, بيىل شاقشاق جانىبەك بابانىڭ 300 جىلدىعى ەمەس پە, ومىرگە كەلگەن بالعىنعا سول اتاسىنىڭ ەسىمىن بەرسەم بە دەپ ەدىم, – دەگەن ار جاقتاعى داۋىس يەسى نۇرحان يسلاميەۆ اعا. – اينالايىن, نۇرحان-اۋ, كىشكەنتاي بالا سيمەي-تىشپاي تۇرا ما, سوندا كەلىنىم: «ءاي, جانىبەك, جاڭا عانا بۇلدىرگەنىڭدى جۋىپ ەدىم, تاعى دا بىلعاندىڭ با», – دەپ جۇل­قىلاپ جاتسا مەن شىداپ قالاي وتىرامىن. ات قويامىن دەگەنىڭ ءجون, بىراق قولاقپانداي ەتىپ, اتاسىنىڭ اتىن ەمەس, باسقا ءبىر ەسىم ويلاساڭ, – دەگەن نيەتىن ءبىلدىرىپ, ارتىنان نەمەرەسىنە سول كىسى ايتقان باسقا اتتى قويدىرعان. جۋىردا ارىپتەسىمىز جاڭا تۋعان سابيگە جۇبايىنىڭ سوناۋ شىعىس تۇركىستاندى دۇرىلدەتكەن باتىر باباسىنىڭ قۇرمەتىنە وسپان دەپ اتاسىنىڭ ەسىمىن بەرگەنىن ايتتى. – دۇرىس ەكەن, ال سەن بالاڭدى قالاي اتاپ ءجۇرسىڭ؟ وسپان دەپ اتىن اتاي بەرەسىڭ بە؟ –دەگەنبىز. – ءيا, ەندى قالاي؟– دەپ قىسىلىپ قالعان سىڭلىمە جوعارىداعى اڭگى­مەنى ايتىپ, ءوزى ەڭبەك ەتەتىن ۇجىم­داعى جاقسى ءبىر مىسالدى دا العا تارتتىق. الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى اۋىل­­داردىڭ ءبىرىنىڭ كەلىنى – كەن­جەنىڭ ءومىرى بالاسىنىڭ اتىن بادىرايتىپ ايتقانىن ەستىمەپپىز. ويتكەنى, بالاسى كىشكەنتاي بول­عانىمەن ەسىمى ۇلكەن. بىلدەي ءبىر باتىرلىعىنا اۋليەلىگى استاسقان, ءوزىنىڭ ماڭگىلىك تىنىستايتىن جەرىن ۇرپاقتارىنا بەلگىلەپ بەرىپ, بۇگىندە الماتىنى قاق جارعان ءوزى اتتاس كوشەنى يەلەنگەن رايىمبەك بابانىڭ اتى. سوندىقتان كەنجە ءۇشىن كىشكەنتاي رايىمبەك – با­تىر, ۇجىمداعىلار دا ەگەر ول با­تىر دەپ بالاسىن شاقىر­عانىن ەس­تىسە نەمەسە ول جايلى اڭگىمەلەپ جات­­سا, رايىمبەك ەكەنىن بىردەن ۇعادى. – اپاي, ەندى مەن دە بالامدى باتىر دەپ اتايتىن بولدىم, ءسىز­دەردىكى دۇرىس ەكەن. مەن وسىنى ويلاماپپىن,– دەدى قىسىلعان ارىپتەس ءسىڭلىم. انام بىردە: «بالاعا ەسىمدى بايقاپ-بايقاپ بەرۋ كەرەك. ءويت­كەنى, ءار ەسىمنىڭ اتقارار جۇگى بار. تاياۋدا جازۋشى ىنىلەرىمنىڭ ءبى­رى ۇلدى بولعانىن, بالاسىنا جاسۇلان دەپ ەسىم بەرگەنىن ايتتى. شىداماي كەتتىم دە: «سەنى دە ءسوز تۇسىنەتىن, ءوزى جۇرتقا ءجون ۇيرەتەتىن قالام ۇستاعان قازاق دەسەم, و نە قىلعانىڭ؟ جارايدى, قازىر ول جاسۇلان شىعار, اتى تىپتەن جاراسىپ-اق تۇر, ال بىراق ول ەرتەڭ قارتايماي ما, سوندا ساقالى بار شال كەلە جاتقاندا بالالار: «جاسۇلان اتام كەلە جاتىر, دەي مە؟ نە دەپ وسىنداي ات قويادى, الدە با­لاسى جاستاي قىرشىنىنان قيىلسىن دەي مە, تۇگە؟» – دەپ كەيىگەنى بار. جاسىراتىن نە بار, بۇگىندە ات بەرۋدىڭ ادەبىن بەلىنەن باسىپ, كورشىلەر ءتارىزدى يۆان يۆانوۆيچ بولىپ, اكەسىنىڭ ەسىمىن بەرۋشىلەر دە شىقتى. تۋعان اتاسىنىڭ اتىن نەمەرەسىنە قويىپ نەمەسە شاراناعا تەلەديداردان كورگەن حيكاياتتىڭ كەيىپ­كە­رى­نىڭ ەسىمىن بەرۋ ادەتكە اينالىپ بارا جاتقانداي. كوشەدە فەر­داۋس, ايلين, دەنيز, ءياسميندى كەز­دەستىرۋ جاڭالىق بولماي بارادى. كالياني, اناندي, ماتحۋبالا, يچا دەپ قىزىن شاقىرىپ جاتقان قازاق كورسەك تە تاڭعالمايتىن شى­عارمىز. ديلناز, ايشەنۋر, اسسول دەپ وزگە ۇلتتىڭ ەسىمدەرىن قويۋ نەمەسە اتى-ءجونى جوق قىزدىڭ ەسىم­دەرىنىڭ سوڭىنا «ا» ءارپىن جال­عاپ, انار – انارا, گۇلنار – گۇلنارا تاعى سول سياقتى كە­تىپ بارا جاتقان ءجون­سىزدىكتەر قان­شاما. كەيدە وسىنداي كەلبەتىمىزگە جات ەسىمدەردى كورگەندە, ارنايى قازاق ەسىمدەرىنىڭ ءتىزىمىن بەكىتىپ نەمەسە ونىڭ ءتۇبىرىنىڭ تازا قازاق­تىڭ ءسوزى ەكەنىن دالەلدەگەندە بارىپ احاج ورىندارى تىركەسە دەگەن دە ويلار كەلەدى. ايتپەسە, انەل, جانەل, ديانا, انۋرا, الينۋرا, لينا, لانا, ادەليا, لاۋرا, سادجيدا, رۋسلانا, سابينا ەسىمدەرىن تاڭداپ قويعان اتا-انا بالالارىن ءوز تامىرى مەن تىلىنەن اجىراتىپ جاتقان­داي كورىنەدى. ەلدە بولعان ءتۇرلى شارالارعا قاراپ سامميت, سامميتا, ازيادا دەپ ەسىم تاڭداۋدى دا ءوز باسىم قابىل المايمىن. ات قويۋ­دا دا مادەنيەت, تانىم, ادەپ پەن ءداستۇر بارلىعى ۇمىت قالاتىنى نەسى؟ انامنىڭ كوزى تىرىسىندە ءوزى باعىپ, وسىرگەن نەمەرەسى اقارۋ تۇرمىسقا شىعىپ, كىشكەنتاي دۇنيەگە كەلگەن, بوبەككە ەسىم تاڭداۋ ساتىندە انام قۇداسىنىڭ جاسى وزىنەن كىشى بولسا دا: «اتتى قۇدا قويسىن, ۇلىنىڭ العاشقى نەمەرەسى, سول كىسىگە ايتىڭ­دار», – دەدى. بالالار: «ول كىسى بىزگە مۇلدە ۇنامايتىن ات ۇسىنسا قاي­تەمىز؟ – دەگەندە: – اتالارىڭا «نەمەرەڭىزگە بىرنەشە ات تاڭداڭىز, سونىڭ ىشىنەن اقىلداسىپ بىرەۋىن قويعىمىز كەلەدى دەپ ايتىڭدار», – دەپ ءجون سىلتەگەن انام جالپى ادامنىڭ ەسىمى سول پەندەنىڭ تەگىنەن, شىققان ورتاسىنىڭ مادەنيەتىنەن دە حابار بەرەدى. مۇسىلمانشا ساۋاتى بار ءاۋ­لەتتىڭ ەسىمدەرى قۇراننان الىنسا, وقىعان-توقىعانى كوپ زيالى اتا-انا بالاسىنا ۇناعان ادەبي كەيىپكەرىنىڭ, جازۋشىنىڭ, بي-شەشەننىڭ اتىن بەرەدى. ال تازا قازاقى قالىپتا, وقىماعانىمەن كوكىرەك كوزى وياۋ اتا-انا دا با­لا ەسىمىنە قالاي بولسا سولاي قارا­مايدى. ۇلتتىق داستۇرگە, قالىپقا ساي ادەمى ات بەرەدى. كەيىن كەلىن ءتۇسىرىپ, ۇلدى ۇيلەن­دىر­گەندە, قىز تۇرمىسقا شى­عاردا وسىنى ەستە ۇستاڭدار. ۇلت­قا جات ەسىمدى قويعان وتباسىنان ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى قا­دىرلەيتىن, ءداستۇردى ۇزبەيتىن بالا ءوسىپ شىقپايدى. ات قويۋدا دا تەكتىلىكتىڭ ءتۇبىرى بار, دەگەن ەدى. نەمەرەگە ات قويۋدا اتا-اجەنىڭ قالاعان ەسىمىن بەرۋ, بولماسا ونىڭ الدىنان ءوتۋ دە سيرەپ بارادى. حالىقتى ازدىرماي, ءوز بەينەسىن جوعالتپاي الىپ كەلگەن ەلدىك ءداستۇر كومەسكىلەنىپ, ەسەسىنە وزگەگە ەلىكتەپ, سولىقتاۋدىڭ اسەرىنەن ۇلتتىق كەيىپ­تىڭ وزگەرىپ بارا جاتقانى ءجۇ­رەككە قاياۋ سالادى. الەمدە ىلگەرى كەتكەن جۇرتتىڭ ءولىپ قالعان ءتىلىن ءتىرىلتىپ, جەر-جەردەن جينالىپ, ءبىر مەكەنگە باس قۇراپ, مەملەكەت بولعانى, جان-جاعىنا ءجىتى قاراپ, ءتىپتى جاھانعا بيلىگىن دە جۇرگىزىپ جۇرگەنى ايان. ولمەگەن رۋح, الاسارماعان ۇلتتىق ءبىتىمنىڭ ەشكىمنىڭ الدىندا ءوزىڭدى تومەن ساناتىپ مونتەڭدەتپەيتىنى, ەڭسەنى بيىكتەتىپ, كەۋدەنى باستىرمايتىنى ايان. ەندەشە, ات قويۋعا دا اباي بولساق. انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».