ۇكىمەت

جاڭاشىلدىق قادامدار قايتارىمى ۋاقىت كوشى ىلگەرىلەگەن سايىن  قاي سالادا بولماسىن  وزگەرىستەردىڭ  بولىپ جاتۋى زاڭدىلىق.تەحنيكا دا, تەحنولوگيا دا داميدى. وتكەننىڭ بۇگىنگە ولشەم بولماي قالاتىنى دا سوندىقتان. مۇنىڭ ءوزى كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا  قازىرگىدەي ءومىردىڭ شاپشاڭ دامۋ جاعدايىنداعى نارىقتىق قاتىناستا جاڭاشىلدىقپەن جۇمىس ىستەۋدى العا تارتادى. قاي كەزدە دە كاسىبي ءبىلىمنىڭ  ءباسى بولەك. سەبەبى, كاسىبي بىلىكتىلىگى  جوعارى مامان جۇمىسشىلارعا قاشاندا سۇرانىس جوعارى. وسىنداي وسكەلەڭ تالاپ دەڭگەيىنەن تابىلىپ وتىرعان اقتوبە قۇرىلىس جانە بيزنەس كوللەدجى كاسىبي مامان جۇمىسشىلار دايارلاۋدا وزىندىك قولتاڭباسى قالىپتاسقان  ۇجىم رەتىندە وڭىرگە عانا ەمەس, ەلىمىزگە تانىمال. كەزىندە بىرىڭعاي قۇرىلىسشى ماماندارىن دايارلايتىن كاسىپتىك ءبىلىم وشاعى  دۋالدى ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە  كوشىپ, ۋاقىت اعىمىنا ساي جۇمىس ىستەۋدە.   كوللەدجدە كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى, جىلدار بويى جاقسى ءداستۇردى قالىپتاستىرعان ۇستازدار قاۋىمى ەڭبەك ەتەدى. كەزىندە ەكى جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, تاريح پەن قۇقىق پاندەرى جانە ەكونوميكا بويىنشا جوعارى ءبىلىم العان كوللەدج ديرەكتورى جانكەلدى قالقامان مۇنداعى يگى ىستەردى ىلگەرى اپارۋعا ۇجىمنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرا ءبىلدى. ول ۇزاق جىلدار بويى بايعانيندە, سودان كەيىن قارعالى سەلوسىندا كاسىپتىك مەكتەپتەرگە باسشىلىق جاساعان, تاجىريبەلى باسشى رەتىندە بيىكتەن كورىنىپ كەلەدى. – بۇگىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ولشەمدەرى وزگەردى, كەشەگى كۇننىڭ تالاپتارى قازىرگى ۋاقىتتىڭ قاجەتتىلىگىمەن ۇيلەسە بەرمەيدى, سوندىقتان دا ءبىز وندىرىسپەن تىعىز بايلانىس جاساپ, مامانعا سۇرانىس دەڭگەيىن تۇراقتى انىقتاپ وتىرامىز. بۇل ءوز كەزەگىندە قوعامعا كەرەك مامان دايارلاۋعا, ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىن زەرتتەپ, زەردەلەۋ ارقىلى تۇلەكتەردىڭ جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە العىشارت جاساۋدا, – دەيدى ول. قازىر ەل ەكونوميكاسىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆايتسيالىق دامۋىنا سايكەس تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. بۇل كاسىپتىك ءبىلىم وشاعىنىڭ قۇرىلعانىنا جەتپىس جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. قارا ەسەپكە سالعاننىڭ وزىندە, كوللەدج وسى جىلدارى 25 مىڭعا جۋىق ماماندارعا ومىرگە جولداما بەرگەن ەكەن. ولار ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىندە, الىس-جاقىن شەتەلدەردە تابىستى ەڭبەك ەتىپ, وندىرىستىك جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارىندا قولتاڭباسىن قالدىرۋدا. قازىر كوللەدج قابىرعاسىنان قۇرىلىسشىدان باسقا, دانەكەرلەۋشى, اسپاز, اۆتوموبيل جوندەۋشى ماماندىقتارىن دا الىپ شىعۋعا بولادى. جانگەلدى مىرزاقارا ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, دانەكەرلەۋشىلەردىڭ وزدەرى بەس ماماندىق بويىنشا دايارلاناتىن كورىنەدى. ولار ارگوندى دوعالى جانە پلاستماسسا بۇيىمدارىن دانەكەرلەۋدى, سونداي-اق, ەلەكتر دوعالى, گازبەن جانە جارتىلاي اۆتوماتتى ءپىسىرۋ ادىستەرىن مەڭگەرىپ شىعادى. مۇندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنا قاجەتتى ماماندار دايارلاۋعا باعىت ۇستالۋدا. بولاشاقتا كوللەدجدە ەسەپشى, مەنەدجەر جانە ەكونوميست دايارلاۋدىڭ جوبا-جوسپارى جاسالۋدا. – كەزىندە قۇرىلىسشىلار ۇستاحاناسى اتانعان وقۋ ورنىنىڭ ءداستۇرلى ءۇردىسىن جالعاستىرىپ, زاماناۋي كوللەدجگە اينالدىرۋدا بىرلىگى جاراسقان, ۇيىمشىلدىعى مەن ىسكەرلىگى ۇشتاسقان ۇجىمنىڭ ۇلەسى زور, – دەيدى جانگەلدى مىرزاقارا ۇلى ءسوز اراسىندا. بۇل كوللەدج – يننوۆاتسياعا نەگىزدەلگەن ماماندار دايارلاۋ جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتار ارقىلى تاربيە جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا كوپتەگەن جاڭا باستامالارعا ۇيىتقى بولىپ كەلە جاتقان وزىق وقۋ ورنى بولىپ تابىلادى. اقتوبە قالاسىنىڭ ءىرى مەگاپوليسكە اينالۋ جوسپارىنا ساي قۇرىلىس سالاسىنا قاجەتتى ماماندار سۇرانىسقا يە بولىپ وتىرعانى بەلگىلى. سونىڭ دالەلى كوللەدجدى تامامداعان تۇلەكتەر 100 پايىز جۇمىسقا ورنالاسادى. كوللەدجدەگى 600-دەن استام جاس قىزدار مەن جىگىتتەر مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا بيۋدجەتتىك نەگىزدە تەگىن ءبىلىم الۋدا. ولار 6 ماماندىق, 7 بىلىكتىلىك بويىنشا دايارلانۋدا, 72 پايىزى مەملەكەتتىك تىلدە وقيدى. كوللەدج وقۋشىلارىنىڭ باسىم بولىگى از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققاندار, اۋىل جاستارى, جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعاندار. مۇنداي جاستاردىڭ كاسىپتىك ءبىلىم الۋعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە 70-تەن استام ينجەنەر-پەداگوگيكالىق قىزمەتكەر اتسالىسۋدا. ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىن ەسەپكە الا وتىرىپ, بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندار دايارلاۋ ماقساتىندا كوللەدجدىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جەتىلدىرۋگە باسىمدىق بەرىلۋدە. كوللەدج ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن «تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم جاڭعىرتۋ» جوباسى اياسىندا دۇنيەجۇزىلىك قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلعان رەسپۋبليكالىق بايقاۋعا ەكى رەت قاتىسىپ, جەڭىمپاز بولدى. العاشقىسىندا وبلىستىڭ ءتورت كوللەدجى قاتارىندا 56 302 800 تەڭگە گرانتقا يە بولسا, وبلىس اكىمدىگى 17 ميلليون تەڭگە بولگەن. 2013-2014 وقۋ جىلىندا ەكىنشى رەت قاتىسىپ, وبلىس­تان ءبىر عانا وسى كوللەدج 39 089 500 تەڭگە گرانتتى ۇتىپ العان, بۇل جولى وبلىس اكىمدىگى 11 ميلليون تەڭگە قاراستىرعان. بۇل گرانتتار مەن بولىنگەن قارجى كولدەدجدىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا جۇمسالعان. كاسىپتىك مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مەن ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە گەرمانيا مەن بەلورۋسسيادان ات ارىتىپ, تاجىريبە الماسۋعا كەلگەن دەلەگاتسيا تاڭعالىپ, تاڭداي قاعىپ كەتىپتى. مۇنىڭ ءوزى كوللەدجدە ىرگەلى ىستەردىڭ اتقارىلىپ جاتقانىنىڭ دالەلى بولسا كەرەك. – جوبا اياسىندا ينستيتۋتتىق دامۋ جوس­پارىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ءساتتى اياقتادىق. «دانەكەرلەۋ ءىسى» ماماندىعى بويىنشا ءۇش وقۋ-وندىرىستىك شەبەرحانالارىن جاڭا تەحنولوگياعا ساي, وندىرىسكە جاقىنداتىپ تولىق جابدىقتادىق. ارناۋلى ءپان كابينەتتەرى وقۋ ادەبيەتتەرىمەن, ەلەكتروندى ترەناجەرلەرمەن, ينتەراكتيۆتى جابدىقتارمەن جاساقتالدى. ينستيتۋتتىق دامۋ جوسپارىن ىسكە اسىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە بەلارۋس رەسپۋبليكاسى كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ينستيتۋتىمەن ىنتىماقتاستىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. ناتيجەسىندە «دانەكەرلەۋ ءىسى» ماماندىعى بويىنشا رەسۋرستىق ورتالىق قۇرىلىپ, ءارى قاراي قۇزىرەتتىلىككە نەگىزدەلگەن مودۋلدىك وقىتۋ باعدارلاماسىن جاساۋ, كوپتەگەن عىلىمي-ادىستەمەلىك جۇمىستاردى بىرلەسىپ اتقارۋ, كەڭەس بەرۋ قىزمەتىن جۇرگىزۋ كوزدەلۋدە. اتالعان جۇمىستار جوسپارلاعان باسىم باعىتتارىمىزعا سەرپىن بەرىپ, وندىرىستىك وقىتۋ مازمۇنىن جاڭارتۋعا, جاڭاشىلدىققا ىنتالاندىرا تۇسپەك, – دەيدى كوللەدج باسشىسى جانگەلدى قالقامان. يننوۆاتسيا – ءبىلىمدى بولاشاققا باس­تار جول. ءبىلىم بەرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا­سىن ءتيىمدى ەنگىزۋ ءۇشىن كوللەدجدىڭ 10 وقۋ كابينەتىندە ينتەراكتيۆتى جابدىقتار, زەرتحانادا ترەناجەرلەر, مۋلتيمەديالىق پروەكتورلار وقۋ ۇردىسىنە كەڭىنەن قولدانۋدا. كەزىندە ەۋروپالىق «تاسيس» باعدارلاماسىنىڭ ەكسپريمەنتتىك توبىندا بولعان بىلىكتى ماماندار كاسىپتىك ستاندارت نەگىزىندە «قولمەن دوعالى ءپىسىرۋ دانەكەرلەۋشىسى», «گازبەن كەسۋشى», «گازبەن ءپىسىرۋشى», «پلاستماسسا دانەكەرلەۋشى» ماماندىقتارى بويىنشا مودۋلدىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدە. الەۋمەتتىك ارىپتەستىك – ساپالى مامان دايارلاۋ كەپىلى. جوبا اياسىندا الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك اۋقىمى كەڭەيدى. كوللەدجبەن 70-كە جۋىق كاسىپورىن اراسىندا تىعىز ارىپتەستىك قاتىناس ورناتىلعان. سولاردىڭ اراسىنان ناعىز سەنىمدى الەۋمەتتىك سەرىكتەس رەتىندە تانىلعان «اق-پروم» جشس ديرەكتورى ۆ. پاۆلىچەۆ «كاسىپتىك ءبىلىم جانە بيزنەس ارىپتەستەر سۇحباتى» VI حالىقارالىق فورۋمىندا «ارىپتەستىك كوشباسشىلار-2014» نوميناتسياسىن يەلەندى جانە وبلىس اكىمىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالدى. بازالىق كاسىپورىندار «اق-پروم» جشس, «وكسيبيلد» جشس, «ازحس» اق ارناۋلى وقۋ ورنىنىڭ ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن جاساۋعا, كەڭەسشىلەر توبى قاتارىندا يدج ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى قارالعان وتىرىستارىنا قاتىسادى. الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن بايلانىستىڭ جاقسى جولعا قويىلۋى ناتيجەسىندە سوڭعى ءۇش جىلدا تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى ءوستى. كاسىبيلىككە جول تەك قانا وندىرىستە جۇزەگە اساتىنىن تۇسىنگەن كوللەدج اكىمشىلىگى الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتا ءتۇسۋدى كوزدەۋدە. سونىمەن قاتار, اقتوبە تەحنيكالىق كوللەدجى, اقتوبە قۇرىلىس-مونتاج كوللەدجى, اقتوبە اۆتوجول كوللەدجى, العا يندۋستريالىق-تەحنيكالىق كوللەدجى وقۋ ورىندارىمەن قۇرال-جابدىقتاردى بىرلەسىپ پايدالانۋ بويىنشا مەموراندۋم جاسالعان. مۇندا پەداگوگتاردىڭ شەتەلدە تاعى­لىم­دا­مادان ءوتۋى داستۇرگە اينالعان. شىعارما­شىلىقپەن جۇمىس ىستەيتىن تاجىريبەلى دە ءبىلىمدى 8 پەداگوگ گەرمانياداعى جۇمىسشى كادرلار­دى دايارلاۋدىڭ دۋالدى جۇيەسىمەن تانىسىپ, ۇتىمدى جاقتارىن ءوز تاجىريبەلەرىندە پايدالانۋدا. ەڭبەك نارىعىندا دايىندالاتىن ماماندارعا دەگەن سۇرانىستى ەسكەرۋ, وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ, وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندى بىرلەسىپ ازىرلەۋ, وقىتۋشىلار مەن وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرلەرىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن وندىرىستە شىڭداۋ, سەرىكتەس ۇيىمدارمەن, جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بايلانىس ورناتۋ ءوز ناتيجەسىن بەردى. جاستاردى دەربەس ومىرگە, باستاماشىل ەڭبەككە بەيىمدەپ, الەمدىك وركەنيەت باسەكەسىنە لايىقتى مامان دايارلاۋدا كوللەدجدىڭ باعىتى ايقىن, كەلەشەگى كەمەل دەۋ ورىندى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى

قىزىلوردا قالاسىندا «سامۇ­رىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن قاراشا ايىندا التى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالعان بولاتىن. بۇرناعى كۇنى وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پەن «سامۇرىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى» اق باسقارما توراعاسى بولات پالىمبەتوۆ  اتالعان قۇرىلىستىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. «قولجەتىمدى باسپانا-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا سالىناتىن باسپانانىڭ ءار شارشى مەترى 131 537,4 تەڭگە شاماسىندا بولادى. قوردىڭ باسشىلىعى قۇرىلىس جۇمىستارىن ساپالى جۇرگىزىپ, نىساندى مەرزى­مىنەن بۇرىن تاپسىرامىز دەيدى. – بۇل باعدارلامانىڭ ارتىق­شىلىقتارى كوپ. باسپانا كەزەگىندە تۇرعانداردىڭ جالاقى­لارى تالاپقا ساي كەلسە بولعانى. قىزىلوردادا 1 شارشى مەترىنە ايىنا 1200 تەڭگە تولەيدى. ءبىر ءۇي 30 شارشى مەتر بولاتىن بولسا, ايىنا 30 مىڭ تەڭگەدەن استام قارجى تولەيتىن بولادى,– دەدى بولات پالىمبەتوۆ. بۇگىندە اتالمىش قور قىزىل­وردادان باسقا استانا, الماتى مەن قاراعاندى, شىمكەنت, اقتاۋ جانە وسكەمەن قالالارىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا. وسى باعدارلاما اياسىندا 2016 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ەلىمىزدە قوسىمشا 600 مىڭ شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ۇيلەر پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. جەرگىلىكتى باسشىلىق تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج وتباسىلاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى», «سامۇرىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى» اكتسيو­نەرلىك قوعامىمەن بىرلەس­كەن جۇمىستاردى ودان ءارى جالعاستىرماق. ماسەلەن, ساۋلەت شاعىن اۋدانىنان تاعى جالپى اۋدانى 3,3 گەكتار جەر تەلىمى ءبولىنىپ,  «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق ارقىلى 9 بەس قاباتتى  تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرەدى. قالا اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ جاڭا تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىستارى كوكتەمدە باستالاتىنىن ايتتى.  جاقىن ارادا قۇرىلىسى باستالاتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ جوبالىق قۇنى 4,2 ميلليارد تەڭگە بولماق. بۇل 490 وتباسىن جاڭا باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, وتكەن جىلى 900-گە جۋىق وتباسى باسپانالى بولدى. بيىل تۇرعىزىلاتىن تۇرعىن ءۇي وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3 ەسەگە ارتادى. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا.

ىنتىماقتاستىق بەرەكەگە باستايدى

اسپاناستى ەلىنىڭ جەرى دە, تىرلىگى دە الىپ, وراسان ەكەنى بارىمىزگە بەلگىلى. ايتەۋىر, ۇلكەن بيزنەستى قولعا الىپ, كاسىبىن ورگە دوڭگەلەتكىسى كەلگەندەردىڭ كوبى وسى ەلمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋدى دۇرىس كورەدى. شىنىندا, تىرشىلىگى قىم-قۋىت قىتاي ەلىنەن ءبىزدىڭ ۇيرەنەرىمىز, الارىمىز كوپ. وتكەن جىلى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگى وسىناۋ الىپ ەلمەن الىس-بەرىس جاساۋدىڭ جولىن تاپقان بولاتىن. مىنە, جاقىندا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ باستاعان دەلەگاتسيا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارىمەن بارىپ, ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە قول جەتكىزگەن كەلىسسوزدەرىنىڭ شەڭبەرىندە ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋگە قول جەتكىزدى. وسى ساپار بارىسىندا قحر-دىڭ شەنسي پروۆينتسياسىنىڭ سيان قالاسىندا وبلىس اكىمى ك.كوكىرەكباەۆتىڭ شەنسي پروۆينتسياسى حالىق ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى لوۋ تسينتسزيانمەن كەلىسسوزدەرى ءوتتى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋى تۋرالى اڭگىمە قوزعالىپ, ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قارىم-قاتىناس جايلى ايتىلدى. سونداي-اق, شەنسي پروۆينتسياسىنىڭ مادەنيەت, ءبىلىم, عىلىم جانە ىسكەر شەڭبەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بيزنەس-فورۋم ءوتىپ, وندا جامبىل وبلىسىنىڭ وكىلدەرى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق, مادەني, تۋريستىك جانە ءبىلىم الەۋەتىمەن تانىستىردى. جامبىل وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يننوۆاتسيالىق دامىتۋ, اۋىلشارۋاشىلىق, مادەنيەت باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى قحر-دىڭ ينۆەستورلارىمەن جانە اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ باسشىلارىمەن  بىرقاتار كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, قىتايدىڭ جەتەكشى كاسىپكەرلەرىمەن بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىن­شا كەلىسىمشارتتار جاسادى. ەنەرگيانىڭ تيىمدىلىگى مەن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىق ايقىندالدى. اتاپ ايتقاندا, «دا ي» قىتاي كومپانياسىمەن قۋاتى 200 مۆت جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جونىندە بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرۋعا كەلىسىمگە قول قويىلدى. سونداي-اق, اگرارلىق سالاداعى جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق جوبالارعا نازار اۋدارىلدى. سونىڭ ىشىندە, يانلين ۇلگىلى اۋىلشارۋاشىلىق ايماعى كوميتەتىمەن جامبىل وبلىسىندا جوعارى تەحنولوگيالى اگرارلىق-يننوۆاتسيالىق پاركىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. «جىبەك جولى بەلدەۋىندەگى ەكونوميكا» قىتاي باستاماسى اياسىندا «XINGHUO» شەنسي ىسكەرلىك كورپوراتسياسى» جشس جامبىل وبلىسى ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋدى جوس­پارلاۋدا. الداعى 3 جىل ىشىندە ورگانيكالىق جەمىس-جيدەكتەر مەن كوكونىستەردى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋگە ارنالعان, سونىمەن قاتار, ەت, ءسۇت شىعاراتىن جانە ءونىمدى قايتا وڭدەيتىن كاسىپورىنداردى قۇرۋ بويىنشا زاماناۋي مال شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنىڭ كلاستەرلەرىن قۇرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزىلدى. قازاقستان-قىتاي وڭىرارالىق مادەني دامۋ ماسەلەسى نەگىزگى تاقىرىپتىڭ ءبىرى بولدى. بۇل باعىتتا مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ اياسىندا بىرلەسكەن حالىقارالىق فەستيۆال وتكىزۋ, ونەر مەن مادەنيەت سالاسىنداعى تەحنولوگيالار مەن تاجىريبە الماسۋ, سونداي-اق قىتاي ارحەولوگ-عالىمدارىنىڭ كونە تارازدىڭ عىلىمي-قازبا جۇمىستارىنا جانە قحر-دىڭ ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلەتىن سالتاناتتارعا قاتىسۋى تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلەتىن مەرەيتويلىق سالتاناتتارمەن تۇسپا-ءتۇس كەلەتىن «قىتاي-قازاقستان» دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق كەرۋەنىنىڭ شەڭبەرىندە تاراز قالاسىندا «شاي ءۇيىن» اشۋ كەلىسسوزدىڭ ماڭىزدى ساتىنە اينالدى. ءبىلىم سالاسىنداعى سىندارلى قارىم-قاتىناسقا دا ەكى جاق قاناعاتتانارلىق كوزقاراس تانىتتى. ونىڭ ىشىندە, تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتى مەن سيان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنت جاستارى مەن وقىتۋشىلارمەن الماسۋعا كەلىسىمگە دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىردى. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». جامبىل وبلىسى.

زىريانداعى كاسىپكەرلىك ءۇيى

شىعىس ءوڭىرىنىڭ زىريان اۋدانىندا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بو­يىنشا العاش رەت تولىق فورماتتى كاسىپكەرلەردى قولداۋ ورتالىعى اشىلدى. ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانە «دامۋ» قورى ءوڭىر كاسىپكەرلەرىن قولداۋدى وسىنداي ورتالىقتار ارقىلى جۇزەگە اسىرماق. ياعني بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بارلىق قۇرالدارىن «ءبىر تەرەزە» ارقىلى ۇسىناتىن بولادى. ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا ەكونومي­كاداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەرلىكتىڭ ۇلەسىن 2030 جىلى كەم دەگەندە ەكى ەسەگە ءوسىرۋ تۋرالى ناقتى مىندەت قويعانىن اتاپ ءوتتى. – بۇگىندە ءبىز ەلباسىنىڭ جۇك­تەگەن تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرا باستادىق. قازاقستاندا تۇڭعىش رەت شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ زىريان اۋدانىندا كاسىپكەرلەرگە كەشەندى قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىعى اشىلىپ وتىر. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – شاعىن قالالار مەن اۋداندارداعى كاسىپكەرلەردىڭ ءوز وتىنىشتەرى مەن ۇسىنىستارىن جەتكىزە الاتىن ءبىر ورتالىعى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. وندا بيزنەسكە قاتىستى بارلىق ماسەلەلەر شەشىمىن تاباتىن بولادى, – دەدى ن.التاەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بيزنەستى قول­داۋ شارالارى جوسپارىنا ءساي­كەس, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ءار اۋداندا «بيزنەس-مەكتەپتەر» قۇرىلۋى ءتيىس. بۇل رەتتە ۇلت­تىق پالاتا اۋدانداردا جاڭا شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىن قۇرۋدى, جاڭا جوبالار اشۋدى ىسكە اسىرادى. زىريانداعى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىعى ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن «قازاقستان حالىق بانكى» اق اراسىنداعى مەموراندۋمعا سايكەس قۇرىلدى. اتالعان ورتالىق بيلىك پەن بيز­نەس اراسىنداعى ۇنقاتىسۋ الاڭىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ارقى­لى كاسىپكەرلىكتىڭ تۇبەگەيلى دامۋ نەگىزدەرىن قالىپتاستىرادى, وتاندىق بيزنەستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرۋدىڭ جۇيەلى شارالارىن قابىلدايدى ءارى ماڭىزدى ماسەلەلەردى بىرىگە وتىرىپ شەشەدى. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ور­تا­لىعىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندا­رىن قار­جىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارى, كونسۋل­تا­­تسيالىق كەڭەس, كاسىپكەر­دىڭ زاڭنامالىق مۇددەسى مەن قۇقى­عىن قورعاۋ, بيزنەستى دامىتۋ جانە قولداۋدى ۇيىمداستىرۋ, كاسىپكەرلىككە وقىتۋ نەگىزدەرى سىندى قىزمەتتەر تەگىن كورسە­تىلەدى. زىريانداعى كاسىپكەرلىك ءۇيىن­دە «قازاگروماركەتينگ» اق, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيا­سى» اق, شىعىس قازاقستان كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ زىريان اۋداندىق فيليالى, اۋداندىق حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتا­لى­عى, اۋداندىق ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس ءبو­لى­مى مەن جەر قاتىناستارى ءبولىمى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرى قىزمەت كورسەتەدى. سونداي-اق «بيزنەس مەكتەبى» وكىلدەرى, ءتۇرلى جاعدايلار بارىسىندا تۋىنداعان ماسەلەلەردى ءتۇسىندىرىپ, بيزنەس-جوسپار جازۋعا كومەكتەسەدى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». شىعىس قازاقستان وبلىسى, زىريان اۋدانى.

كولىك لوگيستيكاسى

سەمەيدىڭ ساۋدا-ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرادى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا كولىكتىك-لوگيستيكالىق ينفرا­قۇرىلىمداردى دامىتۋ – ماكرووڭىرلەردى حابتار قاعيداتى بويىنشا قالىپتاستىرۋ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتقان بولاتىن. وسى ورايدا, ەلدىڭ شىعىسىندا لوگيستيكالىق حاب ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا تاپسىرما بەردى. بۇگىندە سەمەيلىك كاسىپكەرلەر پرەزيدەنت پارمەنىن ناقتى جۇزەگە اسىرا باستادى. سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى ايبەك كارىموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە قالادا «سولتۇستىك», «وڭتۇستىك» جانە «اۋەجاي» دەپ اتالاتىن ءۇش حابتى قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان سەمەيدە كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىق­تاردى قۇرۋعا قولايلى مۇمكىندىكتەر بار. باستى مىندەت – قالانىڭ جاعرافيالىق ورنالاسۋىن ءتيىمدى پايدالانۋ. ويتكەنى, قىتايدان رەسەيگە اعىلاتىن جۇك تاسىمالى قالانى باسىپ وتەدى. بۇل رەتتە «سولتۇستىك» حالىقارالىق اۆتوكولىك دالىزىنە جاتاتىن («ومبى – پاۆلودار – سەمەي – قالباتاۋ – مايقاپشاعاي», «ومبى – پاۆلودار – سەمەي – قالباتاۋ – اياگوز – تاسكەسكەن – ءۇشارال – سارىوزەك») جولداردىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سونداي-اق, اۋەجاي بار. ودان وزگە ءترانسسىبىر تەمىرجول ماگيسترالى, سولتۇستىك جانە ورتالىق ترانسازيالىق تەمىرجول ماگيسترالى دالىزدەرىنە تىكەلەي شىعا الاتىن تۇركسىب تەمىرجول ماگيسترالى دا, قالا ارقىلى وتەدى. وسى مۇمكىندىكتەردى وڭتايلى پايدالانۋ سەمەيلىكتەرگە سىن دا بولىپ تۇر. بۇگىندە قالانىڭ سول جاق بولىگىنەن ورىن تەپكەن «سول­تۇستىك» كولىك-لوگيستيكا ورتالىعى قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. جوبا جەتەكشىلەرىنىڭ ايتۋىنشا, رەسەي مەن قىتايعا شىعاتىن ترانزيتتىك جولايرىق مۇمكىندىگىن سارالاي وتىرىپ سالىنعان كەشەننىڭ كەلەشەگى كەمەل. اتالعان حاب الدىمەن «ەنەرگەتيك» شاعىن اۋدانىنداعى 3,5 گەكتار اۋماققا ورنالاسقان. ونىڭ 1,7 گەكتارى يگەرىلىپ, قالعان جەر تەلىمىنىڭ قۇجاتتارى ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل ىرگەلەس «قاراعايلى» شاعىن اۋدانىمەن بىرگە بوي كوتەرىپ كەلە جاتقان جاڭا اۋدان ەكەن. جاقىندا «ەنەر­گەتيك» شاعىن اۋدانىندا ارقايسىسى 72 پاتەردەن تۇراتىن 6 كوپ­قاباتتى تۇرعىن ءۇي بوي كوتەردى. سونداي-اق, №5 قازاندىق پايدالانۋعا بەرىلدى. الداعى ۋاقىتتا جەدەل جاردەم ورتالىعى مەن دارىگەرلەرگە ارنالعان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى سالىنباق. ياعني, لوگيستيكا ورتالىعى اۋدانمەن بىرگە كوركەيەدى. بيىل «سولتۇستىك» كولىك-لو­گيستيكا ورتالىعىندا 3 مىڭ شارشى مەترلىك ساۋدا عيماراتى بوي كوتەردى. سەند­ۆيچ-پانەلدەرىنەن جارتى جىلدا تەز سالىنعان عيمارات جاقىندا پايدا­لانۋعا بەرىلەدى. ەكىنشى كەزەڭدە تران­زيت­تىك جۇك پەن ساۋدا تاسىمالىنا ار­نال­عان الىپ تەرمينال, قويما, اسحانا قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى. ال ءۇشىنشى كەزەڭدە ينفراقۇرىلىم جەلىلەرى مەن الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي, بالاباقشا جانە تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ نىساندارى سالىنباق. سونىمەن بىرگە, لوگيستيكالىق كەشەنگە تەمىرجول جەلىسى مەن پاۆلودار كۇرەجولىمەن قوساتىن اۆتوكولىك جولى دا تارتىلادى. وسى ارقىلى مۇندا جۇكتى تيەۋ جانە ءتۇسىرۋ جۇمىستارى جەدەل جۇرگىزىلمەك. كەلەشەكتە كەدەندىك رەسىمدەۋ ورىندارىن قۇرۋ, باسقا دا اكىمشىلىك باقىلاۋ ورىندارىن ورنالاستىرۋ قاراستىرىلۋدا. قۇرىلىسى 2016 جىلعا دەيىن جوسپارلانعان تەرمينال تولىق قۋاتىمەن ىسكە قوسىلعاندا 120 ادام جۇمىسپەن قامتىلاتىن بولادى. – جوبانى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر 750 ملن. تەڭگەگە قارجىلاندىردى. جەكە قارجى دا قۇيىلدى. الايدا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ۇستەمەسى قىمباتقا ءتۇستى. سوندىقتان, ين­دۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنا قوسۋ ماقساتىندا جوبا وڭىرلىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باعدارلاماسىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭە­سىنە جولداندى. الداعى ۋاقىت­تا ينفراقۇرىلىم جەلىلەرىن جۇرگىزۋگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسە­تىلەدى دەپ كۇتىلۋدە, – دەدى «سول­­تۇستىك» كولىك-لوگيستيكا ورتا­لى­عىنىڭ ديرەكتورى رۋسلان اۋباكىروۆ. كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, كولىك-لوگيستيكا كەشەنى سەمەي ارقىلى وتەتىن جۇك تاسىمالىن وڭتايلاندىرادى. قىتايدان رەسەيگە, رەسەيدەن قىتايعا وتەتىن ترانزيتتىك كولىكتەر مەن جۇك وسى ارادا رەسىمدەلەتىن بولادى. رۋسلان اۋباكىر ۇلى 80 ادامعا دەيىن جۇمىسپەن قامتىلعان قۇرىلىس بارىسىندا سيليكات كىرپىش, تسەمەنت, تەمىر-بەتون بۇيىمدارى, سەندۆيچ-پانەلدەر سىندى وتاندىق ونىمدەر پايدالانىلىپ, قازاقستاندىق مازمۇندى ۇلعايتۋعا سەپتەسكەنىن دە اتاپ ءوتتى. ال «وڭتۇستىك» كولىك-لوگيس­تيكا ورتالىعى سەمەي – الماتى تراسساسى بويىنداعى «سارى» بازا­رىنىڭ جانىندا بوي كوتەرمەك. بۇل نىسان جەكە ينۆەستيتسيا ارقىلى 40 گەكتار اۋماققا سالىنادى. بۇگىندە اتالعان جەر تەلىمىن جالعا الۋ قۇقىن ساتۋ بويىنشا اۋكتسيون جۇرگىزۋگە ارنالعان قۇجاتتار پاكەتى ازىرلەندى. جالپى, باتىس ەۋروپا ەل­دەرىنىڭ تاجىريبەسىنە زەر سالساق, كولىك-لوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن اڭداۋعا بولادى. سوندىقتان جاقىن كەلەشەكتە جۇك تاسىمالى قىزمەتىنىڭ بارلىق ءتۇرىن كورسەتەتىن سەمەيدەگى كولىك-لوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ وڭىردەگى ساۋدا مەن ەكونوميكانىڭ ورىستەۋىنە دە يگى اسەرى تيەدى دەپ كۇتىلۋدە. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». سەمەي.

اۋىل مالىمەن باي

اۋىل تۇرعىندارى مال ونىمدەرىن قالا بازارلارىنا شىعارىپ, قوسىمشا تابىس تابۋدا. بيىلعى جىلى قالاداعى مۋنيتسيپالدىق بازارعا 2850 كەلى جىلقى ەتى, 28 توننا قارا مال ەتى, 5500 كەلى قوي ەتى, 2010 ليتر ءسۇت ونىمدەرى جانە 3500 جۇمىرتقا جىبەرىپتى. ەكىباستۇزعا جولساپارعا ءجيى بارامىز. وندىرىستىك وڭىردە شوعىرلانعان كاسىپ­ورىندار تىنىسى, قالا مەن اۋىلداردىڭ تىنىمسىز تىرشىلىگى سەبەپكەر. ايت­پاقشى, جۇسىپبەك ايماۋى­توۆتىڭ «كۇنىكەيدىڭ جا­زىعى» پوۆەسىندە جازىلعان شيقىلداق اۋىلى دا وسىندا. كەڭەس كەزىندە «كيروۆ» دەپ تە, «كومسومولسكي» دەپ تە اتالدى, بەرتىن قۇلبولدى دەپ تە اتالدى. بىراق, اۋىل شيقىلداق اتاۋىن اۋىزدارىنان تاستاعان ەمەس, سولاي قالدى دا, شيقىلداق كولى دە بار. بۇگىندەرى اۋىلدا 500-دەي ادام تۇرادى. مال جەتەدى, داستارقانى مول. مەكتەبى, بالاباقشاسى, دارىگەرلىك بولىمشە جۇمىس جاسايدى. ءار ۇيدە ءوز مونشالارى بار. شارۋا قوجالىقتارى بولسا, ەل-جۇرتقا كومەكتەرىن ايامايدى. بيىل «رودومانوۆ» شارۋا قوجالىعى «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى 8 ميلليون 500 مىڭ تەڭگە نەسيە رەسىمدەپ, اسىلتۇقىمدى بۇقا, 43 قارا مال جانە ليزينگكە 3,8 ميلليون تەڭگەگە تراكتور ساتىپ الىپتى. اۋىل اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن 17 شارۋا قوجالىعى, 3 جەكە كاسىپكەر 1476 باس قارا مال, 2999 باس قوي مەن ەشكى, 1812 باس جىلقى باعادى ەكەن. بۇعان قوسا, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتا 1102 قارا مال, 2632 قوي مەن ەشكى, 136 جىلقى بار. مال باسىنىڭ كوبەيۋى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ءوز قاراجاتىنا مال ساتىپ الۋى مەن ۇكىمەتتىڭ قولداۋى ارقىلى ىسكە اسۋدا. مىسالى, «شاعىن قالالاردى دامىتۋ» باعدارلاماسى ارقى­لى 2 ادام شاعىن نەسيە الىپ, مال ساتىپ الدى. «جۇمىس­پەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ارقىلى «تابيعات» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى م.يبراەۆ جانە «جاڭا اۋىل» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ق.يبراەۆ ارقايسىسى 3 ميلليون تەڭگەگە ءىرى قارا مال ساتىپ الدى. جىل سايىن مال باسىنىڭ وسۋىمەن ودان الىناتىن ءونىم دە ارتۋدا. اۋىلدىڭ ىرىسى مول, جاعدايلارى جاقسى, بەرەكەلى. مىسالى, «جارسور» شارۋا قوجالىعىندا جىلقى, قوي, 5 باس تۇيە بار. ال «جاڭا اۋىل» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قايرات يبراەۆ مال باسىن كوبەيتۋ ءۇشىن نەسيە العان. قوجالىقتا 2 ءۇي بار, جارىعى, سۋى, وتىنى, جەمشوبى بار. ودان كەيىنگى «تومەنگى بازا» دەگەن جەردە نيكولاي ارسيۋتين جانە يۋري رودومانوۆتار باسقاراتىن «NOMAD» جانە «رودومانوۆ» قوجالىق­تارى مال باعادى. مەكتەپ وقۋشىلارىن جىل بويى كوك­ونىسپەن قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن قاتار, «يمان­ماحمۋت» شارۋا قوجالىعى «سىباعا» جوباسى بويىنشا كرەديت الىپ, مال ساتىپ الدى, ماقساتى مال باسىن كوبەيتۋ, قوسىمشا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ. اۋىلدا «قۇلبولدى باتىر» اتىنداعى مە­شىت بار. وتكەن كوكتەمدە «قا­را­عاندى – ەرتىس» قانالىنان اۋىل­داعى وزەن مەن شيقىلداق كولىنە سۋ جىبەرىلدى. كول تازارىپ سۋى مولايىپتى. ىرىس, بەرەكە مول. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان».  ەكىباستۇز.

ءوزارا قولداۋ كۇشەيدى

وندىرىلگەن ءونىمنىڭ مولىنان وتكىزىلۋى قاشاندا قاي كاسىپ­ورىن­نىڭ كوكەيكەستى ماسەلەسى ەكەنى, الەمدەگى قازىرگى كۇردەلى ەكونو­ميكالىق جاعدايعا بايلانىستى ءتىپتى, وتكىرلەنە تۇسكەنى بەلگىلى. وسىنداي شاقتا سىرتقى رىنوكتاعى قيىندىقتارعا قاراپ وتىرماي ىشكى مۇمكىندىكتەردىڭ كوزىن تاۋىپ, وتىمدىلىگىن كوتەرۋ ماڭىزدىلىعى اسىپ تا تۇر. بۇل باعىتتا قاراعاندى ءوڭىرى ءونىم وندىرۋشىلەرىنىڭ « تەڭگە تيىننان, ىنتىماق ۇيىمنان» دەلىنگەندەي, بىرلەسكەن ءىس-قيمىلعا بەلسەندىلىكتى كۇشەيتۋى ءوزارا ارقا سۇيەۋشىلىكتى سەرپىلتەر جاي بولىپ وتىر. وسى ورايدا, اسىرەسە, «قازاقمىس» كورپوراتسياسى مەن «قاراعاندىرە­زيناتەحنيكا» جشس اراسىنداعى ەكىجاقتى ءتيىمدى ارىپتەستىك قاتىناس ۇلگى بولارلىعىن ايتۋعا بولادى. بۇعان دەيىن دە مىعىم بايلانىستى قالىپتاستىرۋشى كاسىپ­ورىندار تاراپىنان جاقىندا جاسال­عان مەموراندۋم بويىنشا تاپسىرمالار مەن ونى ورنىقتى ورىنداۋ جۇمىستارى اۋقىمى كەڭەي­دى. ماسەلەن, تاپسىرىس بەرۋشى جاق جىلىنا 15 مىڭ شارشى مەتر كونۆەيەر لەنتاسىمەن قامتاماسىز ەتىلىپ كەلسە, بيىل كولەمى ودان دا ۇلعايتىلدى. مۇنىڭ ءوزى وسىناۋ زاتتى ءوندىرۋشىنىڭ بىلتىر بۇدان تۇسكەن 200 ميلليون تەڭگە تابىسىن ەسەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن ءسوز. ايتا كەتۋ كەرەك, ايماقتاعى تاعى ءبىر الىپ – «ارسەلور ميت­تال تەمىرتاۋ» كومپانياسىنا قاراعاندا, «قازاقمىستىڭ» جەرگىلىكتى كاسىپورىندار ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا ىنتا-پەيىلى ءتاۋىر دەمەسكە بولمايدى. مىسال ءۇشىن, مۇندا 2001 جىلى قازاقستاندىق تاۋارلاردى تۇتىنۋدىڭ ۇلەس سال­ماعى 57,8 پايىزدى قۇراسا وتكەن جىلى 68 پايىزعا كوتەرىلدى. بيىل «مينوۆا قازاقستان», «يۋتاريا», «قازپوليمەر», «قاز­ەلەكتروورتالىقسىم» سياقتى ىرگەلى وندىرىستىك بۋىنداردىڭ بۇيىمدارى مەن قۇرال-جابدىقتارىن ساتىپ الۋ كولەمى بىلتىرعى 9,58 ميلليون تەڭگەدەن ودان ءارى وسپەكتىگى ولارعا ۇلكەن قولداۋ بولىپ تابىلادى. ال وكىنىشكە قاراي, جوعارىدا اتالعان الىپ كەرىسىنشە, ءوسىرۋ ورنىنا كەمىتىپ كەلەدى. سونىڭ سالقىنى «قاراعاندىرەزيناتەحنيكا» كا­سىپ­ورنىن دا اينالىپ وتپەي, اعىمداعى جىلدا ونىڭ ءونىمىن ساتىپ الۋ كولەمى بىردەن 70 پايىز­عا تومەندەتىلمەگەندە رەزينا بۇيىم­داردى جاساۋشىلاردىڭ قوسىمشا تابىسى قوماقتىراق بولار ەدى. جالپى العاندا, جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ ءبىر-بىرىمەن تاۋار الماسۋىنا, نە قاجەتتىنىڭ ءبارىن تۇتىنا الۋىنا قول ۇزىن. بۇعان «ەۆرازيان فۋدس», «نوۆا تسينك», «شۇباركولكومىر», «گەفەست», «قاراعاندى كونفەتتەرى», «قار­تسەمەنت», «سانتەحپروم», «قارا­عاندى ماشينا جاساۋ زاۋىتى» سياق­تى, 50-دەن استام كاسىپورىندار اراسىندا ىشكى تەتىكتەر مەن مۇمكىندىكتەر ەسكەرىلىپ جاسالعان كەلىسىمشارتتار بايلانىستاردى دامىتۋعا جاڭا قادام اشىپ جاتىر. مۇنداي شارالارعا ەلىمىزدىڭ باسقا دا وڭىرلەرى قامتىلۋدا. تاۋار وندىرۋشىلەرگە ەلەكتر ەنەرگياسى مەن تەمىرجول تاريفتەرىنە تومەندەتىلگەن كوەففيتسەنتتەر بەرۋ ارقىلى ساۋدا نىساندارىنا قولجەتىمدىلىكتى, ولارعا تاپسىرىستى, ۇلتتىق كومپانيالار مەن جۇيە قۇرۋشى كاسىپورىندارعا ونىمدەردىڭ ساتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جاعىنان اكىمدىكتەر تاراپىنان ناقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە. ايقىن نەسىپباي, «ەگەمەن قازاقستان». قاراعاندى.

Tenaris كومپانياسى اقتاۋدا زاۋىت سالماقشى

قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى ماتتەو رەنتسيدىڭ قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتارى ناقتى ءىس جۇزىنە اينالا باستادى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىندە «Tenaris» كومپانياسىنىڭ باسشىلارىمەن قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى اياسىندا وڭدەۋشى ونەركاسىپكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندە كەزدەسۋ ءوتتى. كومپانيانىڭ قازاق­ستان­داعى باس ديرەكتورى حۋان حۋانيكوتەنا قاراشىعاناق كەن ورنىنداعى مۇناي-گاز جوباسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق اياسىندا Tenaris-ءتىڭ جەرگىلىكتى اۋماقتارداعى جۇمىستارىن قولداۋ ماقساتىندا اقتاۋ قالاسىندا قۇبىرلارعا ويما سالۋ جەلىسىنىڭ سىيىمدىلىعى جىلىنا 45 000 توننا بولاتىن جاڭا تسەح قۇرىلىسىنا 40 ميلليون اقش دوللارىن سالاتىندىعىن جاريا ەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا «اقتاۋ تەڭىز پورتى» اەا-مەن كەلىسىمشارت جاساسۋ ءراسىمى وتۋدە. كومپانيا وكىلدەرىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, قازاقستاندا ءوندىرىس قۇرۋ جونىندەگى شەشىم ەلدەگى تارتىمدى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ جانە اقتاۋ اەا-نىڭ ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاقسى دامىعاندىعىنىڭ ارقاسىندا قابىلداندى. زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ باستالۋى ناۋرىز ايىنا, ال اياقتالۋى كەلەسى جىلدىڭ باسىنا جوس­پارلانىپ وتىر. كاسىپورىندا 90 ادام جۇمىس جاسايتىن بولادى (ونىڭ 90%-ى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان تارتىلادى). جۇمىسشىلاردىڭ ءبىرازىن رۋمىنياداعى «تەناريس» جاڭا زاۋىتىندا وقىتۋ جوسپارلانۋدا, دەپ حابارلادى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

ۋاقىت تالابىن ءدوپ باسقان

ەلباسى «ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – 2050 جىلعا قاراي مىقتى مەملەكەتتىڭ, دامىعان ەكونوميكانىڭ جانە جالپىعا ورتاق ەڭبەكتىڭ نەگىزىندە بەرەكەلى قوعام قۇرۋ», دەپ ناقتىلادى. بۇل رەتتە مۇددەلى ماقساتقا جەتۋىمىزگە كاسىپكەرلەردىڭ قوسار ۇلەسى دە, ولاردىڭ قوعامدا الار ورنى دا جانە سول كاسىپكەرلەرگە ارتىلعان سەنىم دە بارشىلىق. نەگىزى قانداي دا ءبىر جۇمىستىڭ كوزىن تاۋىپ, تابىستىڭ قاينار بۇلاعىن اشا ءبىلۋ ىسكەرلىكتى تانىتادى. ۋاقىت تالابىنا ساي ىسكەرلىگىمەن ەرەكشەلەنىپ, شاپاعاتى تيگەن حالىقتان «التىن جۇرەكتى ادام» دەگەن باعاسىن الىپ, ىلكىمدى ىسىمەن ىلگەرىلەگەن كاسىپكەر جان – مولديار نۇرباەۆ قاراپايىم ەڭبەك ادامى رەتىندە كوپكە ۇلگى تۇتۋعا لايىق. راس, العاشىندا بارلىق ءىسى دوڭگەلەنىپ ءجۇرىپ بەرگەن جوق. سان ءتۇرلى كەدەرگى توسقاۋىل بولعانى اقيقات. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەگوپوليستىڭ ىرگەسىندەگى اۋدان اۋماعىنان تۇرعىندار قاجەتتىلىگىن وتەپ, گاز تاسىمالداۋ شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا تالاي كەدەرگىلەردى جەڭىپ, كەيبىر باسشىلاردىڭ كەمشىلىگىنەن تۋىنداعان سەرگەلدەڭدى سوت شەشىمىمەن توقتاتقانى ءوز الدىنا. ءيا, وسىدان 25 جىل بۇرىن جەكە تۇرعىن ءۇيىن, اۆتوكولىگىن, مال مۇلكىن كەپىلدىككە قويىپ, بانكتەن نەسيە قارجى الىپ, جەكە كاسىبىن, ناقتىلاي تۇسسەك, «تاۋەكەل-ت» جشس اشقان ەدى. بۇگىندە اتالعان ۇجىمدا 300-دەن استام جۇمىسشى ەڭبەك ەتەدى. ايتار اۋىزعا وڭاي بولعانىمەن گاز قۇبىرىن تالاپقا ساي تارتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جۋاندىعى تۇيەنىڭ بەلىندەي كوگىلدىر وتىن تولى قۇبىر الماتىعا تارتىلعانىمەن سول قۇبىرعا بەلگىلەنگەن تالاپقا ساي ءارى ءارتۇرلى مولشەردەگى شاعىن قۇبىرلاردى جالعاپ, اۋىلداردى ارالاتا جۇرگىزۋ ماشاقاتى كوپ جۇمىس. جازىق جەردە جايىمەن جىلجيتىن كوگىلدىر وتىندى تاۋ باۋرايىنا قىسىممەن كوتەرۋ قيىندىقتارى تاعى بار. بىراق ءبارى ارتتا قالدى. قازىر قاجەتتىلىكتى وتەيتىن ارنايى تەحنيكالار جەتكىلىكتى. قاراساي اۋدانىنىڭ كەمەرتوعان اۋىلىنان امبەباپ ورتالىق كەڭسە ءۇيى بوي كوتەردى. بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق كەڭسەدە «گاز ەسەبى», «تەحنيكا قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ», «ءۇي ىشىندەگى گاز قۇبىرلارىنىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ», «ابونەنت ءبولىمى», «حالىقپەن ارالاسۋ جانە بايلانىس مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ» سياقتى بىرنەشە بولىمدەر تۇتىنۋشىلارعا قىزمەت كورسەتەدى. سونداي-اق, قاۋىپتى جاعدايدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا تاۋلىك بويىنا كەزەكشىلىك ەتەتىن ماماندار دا ولارعا كەرەكتى ارناۋلى تەحنيكالار دا جەتكىلىكتى. اپاتتى جاعداي بولا قالعان ساتتە جەدەل قۇتقارۋ قىزمەتىن كورسەتۋگە ۇجىمداعى كاسىبي ماماندار ارقاشان دايىن تۇرادى. وسىنىڭ ءبارى جاۋاپكەرشىلىگى زور, وزىندىك تالابى بار ازاماتتىڭ ىسكەرلىگىن كورسەتەدى. مولديار نۇرباەۆتىڭ بويىنداعى قايتپاس قايسار مىنەزىنىڭ جەمىسى, ۇلكەن شارۋانى ۇيىمداستىرا ءبىلۋىنىڭ جەڭىسى دەپ تۇسىنۋگە بولادى. جۇمىستى جاڭاشا جانداندىرا بەرۋدەگى جاڭا وي, تىڭ ءتاسىل, سونى جوبالار العا ۇمتىلۋعا ىقپالىن تيگىزدى. ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, وسى جۇمىستىڭ بارلىعىن اتقارۋ بارىسىندا كاسىپكەر مولديار نۇرباەۆ مەملەكەت تاراپىنان جەڭىلدىكپەن قاراجات, نەسيە الىپ كورگەن جوق. تەك ىسكەرلىگىنە سۇيەنەدى. ەلباسىنىڭ كاسىپورىندار مەن ءىرى ونەركاسىپ, شارۋاشىلىق باسشىلارىنا قاتارداعى جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن بۇلجىتپاي ورىنداپ جۇرگەن كاسىپكەر ارىپتەستەرىنەن وزىپ ءجۇر. سەرىكتەستىكتە ەڭبەك ەتەتىن جۇمىسشىلاردىڭ ايلىق جالاقى مولشەرى بۇگىنگى كۇنى ەشكىمدى رەنجىتپەيتىندەي جاعدايعا جەتتى. قاتارداعى جۇمىسشى اي سايىن 70-80 مىڭ تەڭگە ەڭبەكاقىسىن بەلگىلەنگەن كۇنى الادى. ال كاسىبي شەبەرلىگى ۇشتالعان ءارى ساناتى جوعارى جۇمىسشىلار مەن ماماندار 150 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەڭبەكاقى الادى. ءسويتىپ, ءسوزى مەن ءىسىن قابىستىرا بىلگەن كاسىپكەر مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي ارەكەت ەتۋىنىڭ ناتيجەسىندە بيلىكتىڭ دە, حالىقتىڭ دا الدىندا ءجۇزى جارقىن بولىپ ءجۇر. بۇل البەتتە قۋانارلىق جايت. «ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىن قۋانىشپەن قابىلدادىق. بۇل قۋانىش سەرىكتەستىككە ۇلكەن سەرپىلىس اكەلدى. ناتيجەسىندە ۇجىم وركەنيەت كوشىنە ىلەسە ءبىلدى. نەگىزى سەرىكتەستىگىمىز ءوز كۇشىمەن جيىرما شاقىرىمدىق جوعارى قىسىمدى قۇبىر تارتۋدى جوباعا ەنگىزدى. وعان شۇكىر. كىشىگىرىم بولسا دا ءوز قاجەتتىلىگىمىزدى وتەيتىن كۇشى بار جەكە گرەس كەرەگىمىزگە جاراپ وتىر. ۋاقىت تالابىنا ساي جامبىل اۋدانىن تۇگەلدەي گازداندىرۋعا كۇشى جەتەتىن ون شاقىرىمدىق جوعارى قىسىمدى قۇبىر ىسكە قوسىلدى. سەرىكتەستىك تىكەلەي حالىققا قىزمەت كورسەتىپ, تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. وسىنى ەسكەرىپ, اۋىلداردى ورنالاسۋ ىڭعايىنا قاراي بىرنەشە توپقا ءبولىپ, ۇلكەن قاۋىمداستىق قۇرىلدى. قازىر قاۋىمداستىقتا ون ءبىر بولىمنەن تۇراتىن بىرلەستىك جامبىل, قاراساي, تالعار اۋداندارىندا قىزمەت كورسەتۋدە. بۇل ۋاقىت تالابىنا ساي ءومىر قاجەتتىلىگىن وتەۋ بولىپ تابىلادى. ايتالىق, اۋىلداردى گازبەن قامتۋعا مىندەت العان مەملەكەتتىك مەكەمە ەمەسپىز. ءوز كەمشىلىگىمىزدى ءوزىمىز تۇزەتۋگە, ءوز كاسىبىمىزدى ءوزىمىز وركەندەتۋگە ءتيىستىمىز», دەگەن ەدى كاسىپكەر مولديار نۇرباەۆ. ءومىر بولعان سوڭ, تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەردەن تۋىندايتىن كەمشىلىكتەردى جويۋ, اتقارىلعان جۇمىستى ۇنەمى نازاردا ۇستاپ ءجۇرۋ مولديار نۇرباەۆتىڭ قالىپتاسقان ادەتى. بويىنداعى وسىناۋ قۇندىلىقتى ۇلگى ەتۋ ماقساتىندا, ەڭبەك ەتە ءبىلۋدى ۇيرەتۋمەن قاتار, زاعيپ جاندارعا, زەينەتكەرلەرگە, كومەككە ءزارۋ مۇقتاج جاندارعا قول ۇشىن بەرە ءبىلۋدى مىندەتىم دەپ سانايدى. 40 مىڭنان اسا تۇتىنۋشىلارىنىڭ جانە بولاشاق ابونەنتتەرىنىڭ جاعدايىن ەسكەرىپ, ءار ۇيگە تارتىلاتىن گاز قۇبىرىنىڭ باعاسىن 319 مىڭ تەڭگەدەن 210 مىڭ تەڭگەگە ازايتۋىن ەلى ازاماتتىق دەپ ءتۇسىندى. بۇل بۇرىنعى باعانىڭ 20-25 پايىزعا كەمىگەنىن كورسەتەدى. ەلگە جاسالىپ جاتقان وسىنداي كومەكتىڭ سىرتىندا زەينەتكەرلەر مەن زاعيپ جاندارعا, كوپبالالى انالارعا, مەشىت ۇيلەرى مەن مەكتەپتەرگە, اۋعان سوعىسىنا قاتىسۋشىلارعا, جەتىم بالالارعا, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە كورسەتىلگەن قارجىلاي دەمەۋشىلىگىن ەشكىم ءالى ەسەپتەپ شىعارعان ەمەس. ەل مولديار نۇرباەۆتى ءسوزدىڭ ەمەس, ءىستىڭ ادامى دەپ ەرەكشە اتاپ جاتسا ەڭبەگى ەرەن ازاماتتىڭ كاسىپكەرلىكتى دامىتۋداعى ىسكەرلىگىن اتاپ وتكەنى. ەڭبەك جەردە قالمادى. «قۇرمەت» وردەنىمەن ناگرادتالدى. الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن مارتەبەگە دە يە بولدى. ساۋاتتى كاسىپكەر, سالاماتتى باسشى, قامقور اكە, قازىر 10 نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان تاماشا وتاعاسى. اياۋلى جارى التىنسارا ەكەۋى ءۇش بالا تاربيەلەپ وسىرگەن وتباسى. كاسىپكەردىڭ كەلەر جىلدارعا ايقىنداپ قويعان جوباسى دا بار. ول الداعى ءتورت جىل كولەمىندە جامبىل اۋدانىنىڭ الىستا جاتقان اۋىلدارىن تۇگەلدەي گاز قۇبىرىمەن قامتىپ, كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ. قاراساي, تالعار اۋداندارىنىڭ كوپتەگەن ەلدى مەكەندەرىنە گاز قۇبىرىن جۇرگىزۋ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى. سەبەبى, مولديار نۇرباەۆ باسقاراتىن الماتى وبلىسى گاز شارۋاشىلىعى قاۋىمداستىعى بۇگىن تاجىريبە جيناقتاعان, ارنايى ماماندارى, تەحنيكاسى جەتكىلىكتى ۇجىم وبلىس­تىڭ قاي وڭىرىندە بولماسىن گاز كاسىپكەرلىگىن جۇرگىزۋگە كۇشى جەتەتىن قاۋىمداستىق بولىپ تابىلادى. نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى.