وسىدان ون سەگىز جىل بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. سول كۇننەن باستاپ تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى وزدەرىنىڭ تۋعان كۇندەرىن اتاپ ءوتىپ كەلەدى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا “ىشكى ساياسي سالا مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى ماقساتتارى قوعامدا كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, ەل قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ بولىپ قالا بەرەدى”, – دەپ اتاپ ءوتۋى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ الدىنا زور مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىندىگى ءسوزسىز.
ەلباسىنىڭ وسىنداي ۇستانىمدارىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ەڭ الدىمەن جەكە ادام, قوعام جانە مەملەكەت مۇددەسىنە وراي ءوز قىزمەتتەرىن ۇيلەستىرىپ كەلەدى. تەررورلىق ءىس-اركەتتى بولدىرماۋ, ونىڭ الدىن الۋ قىزمەتىنە باسىمدىق بەرۋ كۇن ءتارتىبىندە تۇرعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. كەشەندى تۇردە اتقارىلىپ كەلە جاتقان بۇل جۇمىستىڭ قۇرامىندا – تەرروريزم يدەولوگياسىن تاراتۋدىڭ, تەررورلىق اكتسيالاردى ۇيىمداستىرۋ, جوسپارلاۋ, دايىنداۋ مەن ىسكە اسىرۋدىڭ, زاڭسىز اسكەري قۇرىلىمدار نەمەسە ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار قۇرۋدىڭ الدىن الۋ, تامىرىنا بالتا شابۋ جۇمىستارى كۇندەلىكتى جەدەل ءىزدەستىرۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزىنە اينالعان. حالقىمىز “جاۋ جوق دەمە جار استىندا” دەگەن, كورشىلەس مەملەكەتتەردە بولىپ جاتقان تەررورلىق اكتىلەر ساقتانساڭ – ساقتارمىن دەگەندى ۇنەمى ەسكە سالادى. بۇل ورايدا, وسى سالا بويىنشا وتكىزىلەتىن وقۋ-جاتتىعۋ ساباقتارىنىڭ ءمان-ماعىناسى, بەرەتىن تاجىريبەسى ەرەكشە. ونىڭ بارىسىندا لاڭكەستىك وقيعالاردىڭ ورىن الۋى مۇمكىن نىساندار ىرىكتەلىپ, سول بويىنشا اتقارىلۋى ءتيىس پراكتيكالىق ءىس-شارالار ۇنەمى پىسىقتالىپ كەلەدى. وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا الماتى قالاسىنداعى “مەدەۋ” مۇز ايدىنى سپورت كەشەنىندە وتكىزىلگەن “قورعاۋ-انتيتەررور-2010” وقۋ-جاتتىعۋى كوپتەگەن مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ ءوزارا بىرلەسىپ قيمىلداۋ, ءوزارا كومەك كورسەتۋ جانە ءبىر-بىرىنە سەنىم ءبىلدىرۋ شارالارىن ناقتىلادى. بۇل وقۋ-جاتتىعۋدىڭ جۇرگىزىلۋى كەزدەيسوق ەمەس. تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيا ويىندارىن وتكىزگەلى وتىر. ازيا وليمپياداسى اتالاتىن ءىس-شارانىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ۇقك ورگاندارىنا جۇكتەلۋى وعان ارتىلعان ۇلكەن سەنىم بولىپ تابىلادى. مۇنداي وقۋ-جاتتىعۋلاردى الداعى ۋاقىتتا دا بىرقاتار سپورت نىساندارىندا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
شەتەلدىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارى مەن ارناۋلى قىزمەتتەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ, ينتەگراتسيانى دامىتۋ – ءار ءتۇرلى دەڭگەيدە وتكىزىلەتىن ءىس-شارالاردىڭ تابىستى وتۋىنە بىردەن-ءبىر كەپىل. ءوزارا ىنتىماقتاستىق, سەنىمدىلىك جانە ىسكەرلىك قارىم-قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋدى ۇستانعان ۇقك كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمدار مەن كەڭەستەردىڭ تۇراقتى ءارى بەلسەندى مۇشەسى بولىپ تابىلادى. سونداي ۇيىمداردىڭ ءبىرى جاقىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا وزدەرىنىڭ وتىرىستارىن وتكىزدى. تمد-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىك جانە ارناۋلى قىزمەت ورگاندارى باسشىلارىنىڭ كەزەكتى ماجىلىسىندە حالىقارالىق تەرروريزم, ونىڭ ىشىندە يادرولىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە بىرىگىپ قارسى تۇرۋدا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. فورۋمعا قاتىسۋشىلار ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرىن جان-جاقتى كوتەردى. سونداي-اق, ۇلى كورشىمىز قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارمەن بارعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا قازىرگى زامان قاۋىپ-قاتەرلەرىمەن كۇرەستە بىرلەسكەن كۇشتەردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا ۇقك توراعاسى ءادىل شاياحمەتوۆ شەتەلدىك ارناۋلى قىزمەتتەر ءوزارا اقپارات الماسىپ, تەك بىرىگىپ ءىس-قيمىل جاساعان كەزدە عانا ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى ناتيجەلى تۇردە قامتاماسىز ەتۋگە بولاتىندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ قازىرگىدەي الەم ەلدەرىن قامتىعان ەكونوميكالىق داعدارىس كەزەڭىندە كۇردەلەنە تۇسەتىندىگى ءسوزسىز. كورشىلەس جاتقان بىرقاتار ەلدەر دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولسا, ال قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرى ءوزارا كەدەن وداعىن قۇرۋدا. مۇنداي ۇردىستەر كەزىندە ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭاشا كەشەندى دەڭگەيىن جاساقتاۋ ماسەلەسىنەن تۋىنداپ وتىرعاندىعى ءسوزسىز. ءتۇرلى قارىم-قاتىناستاردىڭ, بايلانىستاردىڭ باسقاشا ۇردىستە قالىپتاسۋ كەزەڭىندە ەكونوميكاعا نۇقسان كەلتىرۋگە تىرىساتىن ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپتاردىڭ ارەكەتى دە وزگەشە بولىپ كەلەدى. قىلمىس الەمىنىڭ دە زاماناۋي تەحنولوگيالاردى تەرەڭ مەڭگەرىپ قانا قويماي, ولاردى وزدەرىنىڭ ءىس-اركەتتەرىندە قولدانۋى, سول ارقىلى مول پايدا تاباتىندىعى جاسىرىن ەمەس. سەنىپ تاپسىرىلعان م ۇلىكتى تالان-تاراجعا سالۋ دا كەڭىنەن ەتەك الىپ بارادى. بۇل ورايدا كوميتەت قىزمەتكەرلەرى ميللونداعان تەڭگە كولەمىندەگى ەكونوميكالىق شىعىنداردىڭ بەتىن اشۋدا. ءبىر عانا مىسال رەتىندە, “استانا-فينانس” اكتسيونەرلىك قوعامى مەنەدجمەنت باسشىلارىنىڭ ايىپتالىپ جاتقاندىعىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
ەسىرتكىگە قارسى كۇرەستە ۇقك حالىقارالىق ءدارەجەدەگى ءىس-شارالاردى ءساتتى وتكىزىپ كەلەدى. ءوزىندىك تاجىريبە دە جيناقتالدى. اۋعانستان جەرىنەن باستاۋ الىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرىن باسىپ وتەتىن ەسىرتكى ترافيگىنىڭ ءبىر ساعاسى ەلىمىز ارقىلى رەسەي, باتىس ەۋروپا, شىعىس ازياعا ساپار شەگەدى. بۇرىندارى تەك ترانزيتتىك ءرول ويناعان ەلىمىز سوڭعى ۋاقىتتارى ونى تۇتىناتىندار ساناتىنا قوسىلدى. بۇل جاعدايدا ۇقك ورگاندارىنىڭ قىزمەتى بىرنەشە باعىتتاردا جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىنشى باعىتى – ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى جۇرگىزىلەتىن حالىقارالىق ءىس-شارالارعا بەلسەندىلىكپەن قاتىسۋ. سوڭعى ۋاقىتتارى كوبىنەسە ەسىرتكى تاسىمالىن باقىلاۋ ارقىلى “جەتكىزۋ” ءتاسىلى كوبىرەك قولدانىلۋدا. شەتەلدىك ارناۋلى قىزمەت وكىلدەرىمەن بىرىگىپ وتكىزىلەتىن ءىس-شارالار ءمۇمكىندىگىنشە ەسىرتكى جولىنا قاتىسى بار بارلىق ادامدار مەن نۇكتەلەردى تۇگەلدەي انىقتاۋعا ارنالادى. ەسىرتكىنى الىپ بارا جاتقان تاسىمالداۋشى ەشتەڭەنى بايقاماستان, قاننەن-قاپەرسىز تۇردە بىرنەشە ەلدىڭ شەكاراسىن كەسىپ ءوتىپ, ءجول-جونەكەي ءوزىنىڭ تانىستارىن, استىرتىن بايلانىستارىن اشكەرەلەگەنىن سەزبەي دە قالادى. ناتيجەسىندە, ەسىرتكى تاسىمالداۋدى كاسىپ ەتىپ, سودان نەسىبەسىن تەرىپ جەپ وتىرعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ توبىرىمەن ءبىر ساتتە تورعا تۇسەدى. سونداي ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى “تورنادو” دەگەن شارتتى اتاۋمەن وتكىزىلدى. رەسەي ارناۋلى قىزمەتىمەن بىرىگىپ جۇرگىزىلگەن استىرتىن ءىس-شارانىڭ ناتيجەسىندە دارمەگى وتە كۇشتى بولىپ تابىلاتىن 306 كيلو ەسىرتكى الىندى. ۇيىمداستىرۋشى بولىپ جۇرگەن وڭتۇستىك قازاقستاندىق ازامات قالايشا قولعا ءتۇسىپ قالعانىنا ءالى كۇنگە دەيىن اڭ-تاڭ قالىپ وتىرعان جايى بار. وسىنداي تاعى ءبىر ءىس-شارا وزبەكستاندىق ارىپتەستەرمەن وتكىزىلدى. “تاشكەنت-قوستاناي” باعىتىمەن ەسىرتكى تاسىمالداۋدى ۇيلەستىرىپ جۇرگەن تاجىكستان ازاماتى ۇستالىپ, ودان 107 كيلو اپيىن مەن 18,5 كيلو گەروين تاركىلەندى. بۇل كوميتەت قىزمەتكەرلەرى جالپاق جۇرتقا جاريا قىلعان ءىس-شارالارىنىڭ ءبىرسىپىراسى عانا. ءالى قانشاما استىرتىن تۇردە ءوتىپ جاتقان ءىس-شارانىڭ بار ەكەندىگىن ايتاتىن ۋاقىتى كەلگەندە بىلەتىن بولامىز. جىل سوڭىنا قاراي تاركىلەنەتىن ەسىرتكى كولەمىنىڭ توننالارعا ۇلاسىپ جاتاتىندىعى بەلگىلى. جوعارىدا تاركىلەنگەن ەسىرتكىنىڭ كولەمى ءبىر قاراعاندا از بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. بىراق, ءبىر دوزا ەسىرتكىنىڭ كولەمى بار-جوعى 0,2 گر. بولاتىندىعىن ايتساق, وندا كيلوگرامداپ تاركىلەنگەن ەسىرتكىدەن قانشاما دوزانىڭ جولى كەسىلگەندىگىن ەسەپتەي بەرىڭىز. قانشاما ادامنىڭ دەنساۋلىعى مەن ءومىرى قۇتقارىلدى دەسەڭىزشى. ۇقك قىزمەتىنىڭ ەكىنشى باعىتى – پروفيلاكتيكالىق شارالارعا كەڭىنەن قولداۋ كورسەتۋ, قاتىسۋ. بۇل ورايدا ءتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدارمەن, ونىڭ ىشىندە جاستار ۇيىمدارىمەن وتكىزىلىپ جۇرگەن شارالاردىڭ ورنى ەرەكشە. ەسىرتكىنىڭ زياندىلىعىن, ونى تۇتىنۋدان تۋىندايتىن زارداپتار تۋرالى تۇراقتى ناسيحاتتاۋ زامان تالابى بولىپ وتىر. ءتاركىلەنگەن ەسىرتكىلەردى قوعامدىق ۇيىمدار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جويۋدىڭ پارمەندىلىگى ەرەكشە. جالپى, بۇل ورايدا ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس تەك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى دەگەن كوزقاراستى ءتۇبىرىمەن وزگەرتىپ, قوعامنىڭ ءوز ىشىنەن, ۇلتتىق دەڭگەيدە قازىرگىدەن دە بەلسەندىرەك ءىس-شارالار ءوتكىزەتىن كەز ابدەن جەتتى. “وتان وتباسىنان باستالاتىندىعىن” ەسكەرسەك, وندا وتباسىندا بەرىلەتىن تاربيەنى كۇشەيتۋ جونىندە دە ناسيحات شارالارىن جۇرگىزۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋا.
سىبايلاس جەمقورلىق ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ايتارلىقتاي قاتەر توندىرەتىن قۇبىلىس ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار جەمقورلىقتى اۋىزدىقتاۋ جولىندا كۇرەس جۇرگىزۋدە. كوميتەتتىڭ بۇل سالاداعى دەرەكتەرىنە كوز سالىپ وتىرساڭىز جەمقورلىق دەرتىنىڭ كوپتەگەن مەكەمەلەردى شىرماپ العاندىعىن بايقايسىز. بارماق باستى, كوز قىستى ارەكەتپەن ماسەلەسىن شەشكىسى كەلەتىندەر ەرتەڭىنە-اق وزدەرىنىڭ تۇتىلىپ قالاتىندىعىن ويلاعىسى كەلمەيدى. قۇپيا قىزمەت وكىلدەرى بۇل سالادا دا ايتۋلى ءىس-شارالار وتكىزىپ كەلەدى. ناقتى ايعاقپەن ۇستالىپ, لايىقتى جازاسىن الىپ جاتقانداردىڭ اراسىندا اتقارۋشى بيلىك, ىشكى ىستەر, كەدەن, جەر ينسپەكتسياسى, ساۋلەت ورىندارى سەكىلدى تاعى دا باسقا سالا وكىلدەرى كەزدەسەدى. سوت ۇكىمى بويىنشا جازاسىن الىپ جاتقانداردىڭ اراسىندا قاتارداعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردەن باستاپ, جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارعا دەيىن بار. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ نەگىزگى قۇرالى ادەتتەگىشە پارا بەرۋ مەن الۋ بولىپ تابىلادى. ارينە, قوعام ءۇشىن قانداي قىلمىستىڭ بولماسىن الدىن العان الدەقايدا پايدالى بولماق. بۇل ورايدا كوپتەگەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى وتكىزىپ جاتقان اكتسيالارىن ۇقك بەلسەندىلىكپەن قولدايدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ جانىنداعى تارتىپتىك كەڭەس, “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ وسى تاقىرىپ بويىنشا وتكىزىلەتىن وتىرىستارى ساۋىقتىرۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋعا زور اسەرىن تيگىزۋدە.
مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنىڭ ابىرويلى مىندەتى. جەر كولەمىنىڭ ۇلكەندىگى جاعىنان قازاقستان دۇنيە جۇزىندە توعىزىنشى ورىندى يەلەنەدى. ال ۇزىندىعى ون بەس مىڭ شاقىرىمنان اساتىن شەكارانى قورعاۋ ءىسىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى جەتىپ ارتىلادى. كورشىلەس قىرعىزستانداعى سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى شەكارانى كۇزەتۋ ءىسىنىڭ كۇردەلەنگەنى ءوز الدىنا ۇلكەن اڭگىمەنىڭ وزەگى. رەسپۋبليكامىزدىڭ شەكاراسى ءتورت ايماقتىق باسقارمالارعا بولىنگەن. سونىڭ ءبىرى – “شىعىس” ايماقتىق باسقارماسىندا ۇقك توراعاسى ءادىل شاياحمەتوۆ تاياۋدا اسكەري كەڭەستىڭ كوشپەلى ءماجىلىسىن وتكىزىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردە قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جايىن تالقىلادى. شەكارانىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن جاڭعىرتۋدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ قاجەتتىگىنە كوڭىل ءبولىندى. وڭتۇستىك شەكارا ايماعىنىڭ جاعدايىمەن ءوز كوزىمەن تانىستى. ەسىرتكى ترافيگى, زاڭسىز ميگراتسيا, ترانسۇلتتىق قىلمىستىڭ جولىن كەسۋدە شەكاراشىلارىمىزدىڭ قىزمەتىن اتاپ وتكەن ورىندى. كونترابانداشىلار دا جيناقى, تەحنيكالىق جاعىنان جاقسى جاراقتالعان جانە وتە ساۋاتتى قيمىلدايتىندىقتارىمەن ەرەكشەلەنەدى. دەيتۇرعانمەن, قاي جاعىنان بولماسىن ولاردان وق بويى وزىق تۇرۋ شەكراشىلاردىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ەكونوميكالىق سەرىكتەستەر الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى ورىنداۋعا دا كۇش سالىنۋدا. ونىڭ ءبىرى – مەملەكەتتەر اراسىنداعى ء“مولدىر شەكارا ۋچاسكەلەرىن” تولىعىمەن ينجەنەرلىك قۇرىلعىلارمەن قامتاماسىز ەتۋ. سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە وسى باعىتتا وتىزدان استام زاستاۆالار اشىلدى. وسى جىلعى قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن شاردارا سۋ قويماسىنان باستاپ ىلە الاتاۋىنا دەيىنگى جازىق القاپتاعى شەكارا بولىكتەرى “جابىلاتىن” بولاتىن. ال كەلەسى جىلدىڭ جوسپارىندا شاردارادان سوناۋ كاسپيگە دەيىنگى ءشول-شولەيتتى القاپتاعى, سونداي-اق الماتى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى تاۋلى-قىرات ارقىلى وتەتىن شەكارا سىزىعىن “جابۋ” مىندەتى تۇر. ءسوز رەتى كەلىپ تۇرعاندا, شەكارا ماڭىندا بولاتىن “ايقاي-شۋلى” ماسەلەلەرگە قاتىستى دا ايتا كەتكەن ورىندى. مۇنداي وقيعالاردىڭ كوپشىلىگى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتسىزدىعىنان بولىپ جاتادى. سونىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك شەكارا ۇعىمىن مويىنداماۋ نەمەسە جەڭىل ءتۇسىنىپ, نەمكەتتى قاراۋ. بۇرىندارى اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس جاتقان ەلدى مەكەندەردىڭ اراسىن بۇگىندە مەملەكەتتىك شەكارا ءبولىپ جاتىر. كەيبىر جەرلەردە شەكارا سىزىعى جولدىڭ, وزەننىڭ, كانالدىڭ قاق ورتاسىمەن وتسە, كەيبىر جەرلەردە جەر تەلىمى مەملەكەت اۋماعىنان ءبولىنىپ تە قالادى. كانالدىڭ بەرگى بەتىندە شومىلعان بالالاردىڭ ارعى جاعالاۋعا ءجۇزىپ ءوتىپ, شەكارانى زاڭسىز كەسكەن دەرەكتەرى دە تىركەلگەن. سەبەبى, مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعى كانالدىڭ قاق ورتاسىمەن وتەدى. ال مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىن زاڭسىز قيىپ ءوتۋ قىلمىس ەكەندىگىن, قىلمىستىق جازاعا تارتىلاتىندىعىن ازاماتتارىمىز قاپەرىنە المايتىن ساتتەر سيرەك تە بولسا كەزدەسەدى. مۇنداي جاعدايدا “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى” زاڭىنا سايكەس شەكاراشىلار قولىنداعى قارۋىن قولدانۋعا قۇقىلى. زاڭدىلىقتىڭ بار ەكەندىگىن بىلە تۇرا, كەيبىرەۋلەر كونتراباندالىق جۇك وتكىزۋگە تىرىسادى. وسى جىلعى ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسىندا “دارحان” شەكارا زاستاۆاسىنىڭ ءبىر ۋچاسكەسىندە اۆتوموبيل بولشەكتەرىن وسىنداي جولمەن كىرگىزبەك بولعاندارعا قارسى شەكاراشى قارۋ قولدانۋعا ءماجبۇر بولدى. ناتيجەسىندە, اكەلى-بالالى ەكى ازاماتىمىز جاراقات الدى.
ارداگەرلەرگە قۇرمەت كورسەتۋ, ولاردىڭ وسيەتىن تىڭداپ, تاجىريبەسىمەن وي ءبولىسۋ, وسىلايشا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى دامىتا بەرۋ قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا جۇيەلى تۇردە جولعا قويىلعان. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى اياسىندا كوميتەت توراعاسى ءادىل شاياحمەتوۆ سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىن ارنايى شاقىرىپ, كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى. اتى اڭىزعا اينالعان مۇحامەدجان قيرتاەۆ, شايمۇحان مۇقانوۆ, سايتكەن ساعيتوۆ, جۇماقان سابدەنوۆ, بالتاش سەيىتوۆ, يۆان سەليۆەرستوۆ, پاۆەل داتسەنكو, كەڭەسباي قالي, ءۋاليحان مۇقاەۆ سىندى باسقا دا 252 ارداگەر ەلباسى جارلىعىمەن وردەن-مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ارداگەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن “جەڭىسكە دەيىنگى 1418 كۇن” ءفيلمى ءتۇسىرىلىپ, وندا ءاربىر مايدانگەردىڭ ەستەلىكتەرى قامتىلدى. ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاستىرۋدا, جاڭا ماماندار دايارلاۋدا ءوز ىقپالىن تيگىزەتىن وسىنداي شارالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا گەنەرال ءا.شاياحمەتوۆ ۇقك اكادەمياسى مەن اسكەري ينستيتۋتىنىڭ تۇلەكتەرىنە ديپلوم تاپسىرۋ ساتىندە دە ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى.
قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ءبىر بولشەگى بولىپ تابىلاتىن ۇقك ەل باسىنا تۇسكەن قيىندىقتاردى بولىسۋدەن دە تىس قالعان ەمەس. الماتى وبلىسى, قىزىلاعاش اۋىلىندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن قىزمەتكەرلەر بىركۇندىك ەڭبەكاقىلارىن اۋداردى. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى بالالار ۇيىنە, مۇگەدەكتەرگە ۇنەمى كومەك كورسەتۋ كوميتەتتىڭ ءداستۇرلى ىسىنە اينالعان.
وتكەن ون سەگىز جىل ىشىندە قىزمەت بارىسىندا كەزدەسكەن قيىندىقتار از بولمادى. سونىڭ ەڭ ۇلكەنى – قوعامنىڭ ساناسىندا ساقتالىپ قالعان ەسكى ستەرەوتيپتى وزگەرتۋ بولدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. جەتپىس جىلدان استام ءومىر سۇرگەن كەڭەس وكىمەتى ومىرگە اكەلگەن جازالاۋ ورىندارى, ولاردىڭ قىزمەتىندەگى پايداسىمەن قاتار, زياندىلىعىنىڭ دا بولعاندىعىن حالىق ەشقاشان ۇمىتپايدى. ونىڭ ىشىندە قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۋار ۇلت ازاماتتارىنىڭ قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراۋى ۇلكەن زۇلمات بولدى.
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قۇرىلعان العاشقى كۇندەردەن باستاپ بەتىن قوعامعا بۇرىپ, وسى اقتاڭداقتاردى اشۋعا ءوزىنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىردى. ناتيجەسىندە, بۇعان دەيىن جابۋلى جاتقان مۇراعات قۇجاتتارى كوتەرىلىپ, قوعام جۇرتشىلىعى ولارمەن كەڭىنەن تانىسىپ كەلەدى. ءبۇگىنگى تاڭدا ينتەرنەت جۇيەسىندەگى ۇقك ارناۋلى Web-سايتى ارقىلى اعايىن-تۋىس, باۋىرىن ىزدەگەندەر سۇراۋ سالىپ تۇرادى. اتالعان سايتتىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا سوناۋ امەريكا قۇراما شتاتتارى, كانادا, اۆستراليا سەكىلدى ەلدەردەن باستاپ ەۋروپا مەن ازيانىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرىنەن حاتتار كەلىپ, ولاردىڭ بارلىعىنا مۇراعات قىزمەتكەرلەرى قاناعاتتانارلىق جاۋاپ بەرۋدە.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.
سۋرەتتەردە: ۇقك توراعاسى گەنەرال-لەيتەنانت ءادىل شاياحمەتوۆ جاس لەيتەنانتتارعا ديپلوم تاپسىرۋدا; تۋعا ادالدىق – ەلگە ادالدىق.
