جاندوس شايماردانوۆ:
– ەلىمىزدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ساياسي جاڭعىرۋدىڭ زاڭدى كەزەڭىنە اينالدى.بۇل كەزەڭدە ىلگەرىلەۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى تەك ەكونوميكالىق ءوسىم عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ساپاسى بولماق. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە ەلىمىز اۋقىمدى ترانسفورماتسيادان ءوتىپ, زاماناۋي مەملەكەت پەن نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزىن قالىپتاستىردى. بۇگىندە ەل ەكونوميكاسى جاڭا دەڭگەيگە جەتتى: ءىجو شامامەن
306 ملرد دوللاردى قۇرايدى, ال جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 15 مىڭ دوللاردان استى. بۇل كورسەتكىشتەر ەلىمىزدى دۇنيەجۇزىلىك بانك جىكتەمەسى بويىنشا جوعارى تابىستى ەلدەر توبىنا جاقىنداتادى. الايدا دامۋدىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭىندە ەكونوميكالىق ءوسىم ەمەس, باسقارۋ ينستيتۋتتارى مەن قۇقىقتىق جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى شەشۋشى فاكتورعا اينالادى.
جالپى, ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا – ساندىق وسىمنەن ساپالى دامۋعا كوشۋ كەزەڭىنە قادام باسىپ وتىر. بۇل كەزەڭدى قامتاماسىز ەتۋگە نەعۇرلىم مىقتى ءارى بەيىمدەلگىش ينستيتۋتتار قاجەت. قازاقستان قوعامىنىڭ ترانسفورماتسياسى مەملەكەتكە دەگەن جاڭا تالاپتاردى قالىپتاستىرىپ كەلەدى. ازاماتتار اشىق ءارى ەسەپ بەرەتىن باسقارۋدى, قۇقىقتاردىڭ ءتيىمدى قورعالۋىن جانە شەشىم قابىلداۋعا كەڭىرەك قاتىسۋ مۇمكىندىگىن ءجيى تالاپ ەتە باستادى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورما 2019 جىلدان بەرى ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان ساياسي جاڭعىرۋدىڭ زاڭدى جالعاسى بولدى. اتاپ ايتقاندا, وسى كەزەڭدە قوعامدىق ديالوگتىڭ جاڭا تەتىكتەرى قۇرىلدى, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى, ساياسي قاتىسۋدى كەڭەيتەتىن زاڭنامالىق وزگەرىستەر قابىلداندى, پارتيالىق تىزىمدەردە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا ەنگىزىلدى, سونداي-اق پارلامەنتتىك وپپوزيتسيانىڭ ءرولى كۇشەيتىلدى. كەيىن رەفورمالار جەرگىلىكتى باسقارۋ دەڭگەيىنە دە تارالدى, ياعني, ازاماتتار اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. بۇنى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام دەي الامىز. وزگەرىستەردىڭ جاڭا كەزەڭى 2022 جىلى باستالدى. قازىر ەلىمىز ساياسي جاڭعىرتۋدى بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرۋ ستراتەگياسىن ۇستانىپ كەلە جاتىر. بۇل رەتتە رەفورمالار دايەكتى تۇردە جۇرگىزىلىپ, ءاربىر جاڭا كەزەڭ الدىڭعى ناتيجەلەردى بەكىتەدى. مۇنداي ءتاسىل قوعامنىڭ وزگەرىپ جاتقان سۇرانىسىنا بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, سونىمەن قاتار ينستيتۋتسيونالدىق تۇراقتىلىقتى ساقتايدى. وسى تۇرعىدا قازىرگى كونستيتۋتسيالىق رەفورما دايەكتى ينستيتۋتسيونالدىق دامۋدىڭ زاڭدى كەزەڭى سانالادى جانە ول ساياسي ينستيتۋتتار مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان.
البەرتو تۋركسترا:
– قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما تەك ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىنىڭ نەگىزگى رەسۋرسى رەتىندە ادامي كاپيتالدىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. ۇسىنىلىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما – مەملەكەتتەگى ساياسي جانە قۇقىقتىق ارحيتەكتۋرانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان كەشەندى باستاما جانە ول وزگەرىپ جاتقان ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, ساياسي جاعدايلاردى ەسكەرەدى.
نەگىزى, رەفورما جەكەلەگەن ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. ول مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ءبىر مەزگىلدە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان كەڭ اۋقىمدى نەگىز قالىپتاستىرادى. جاڭا كونستيتۋتسيالىق مودەلدە الەۋمەتتىك مەملەكەت تۇجىرىمداماسىنىڭ بەكىتىلۋىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, ونىڭ اياسىندا ادام دامۋى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى ماقساتى رەتىندە قاراستىرىلادى. ياعني كونستيتۋتسيالىق نەگىز قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى كەڭ اۋقىمدى ستراتەگيالىق وزگەرىستى كورسەتەدى. ناقتى ايتساق, ول وزگەرىس – ەكونوميكالىق وسىمگە باعىتتالعان مودەلدەن ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتى, مۇمكىندىكتەرى مەن قابىلەتتەرى باستى باسىمدىققا اينالاتىن مودەلگە كوشۋ. وسى تۇرعىدا, جاڭا كونستيتۋتسيا ادام ءومىرى, ونىڭ قادىر-قاسيەتى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىقتارى سانالاتىن قاعيداتتى راستايدى, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ادامعا باعىتتالعان سيپاتىن قالىپتاستىرادى.
قارلىعاش جامانقۇلوۆا:
– جاڭا كونستيتۋتسيالىق مودەل قۇقىق ۇستەمدىگى قاعيداتىن نىعايتىپ, قۇقىقتىق جۇيەنىڭ ورتالىعىنا ادامدى, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قويادى. ياعني جاڭا كونستيتۋتسيالىق نەگىز ادام ءومىرى, ونىڭ قادىر-قاسيەتى مەن قۇقىقتارى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىقتارى ەكەنىن راستايدى, وسىلايشا, ادامعا باعدارلانعان قۇقىقتىق جۇيەنى قالىپتاستىرادى.
رەفورما ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ بىرقاتار جاڭا تەتىگىن ەنگىزەدى. اتاپ ايتقاندا, ازاماتتارعا كونستيتۋتسيالىق سوتقا تىكەلەي جەكە شاعىممەن جۇگىنۋ قۇقىعى بەرىلەدى, بۇل قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى سوت ارقىلى قورعاۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەدى. سونىمەن قاتار ءادىل سوت تالقىلاۋىنا كەپىلدىكتەر كۇشەيتىلەدى, ونىڭ ىشىندە كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسى جانە زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعى بار. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق ورتاداعى قۇقىقتارىنىڭ بەكىتىلۋى دە ۋاقىت وتكەن سايىن وزەكتى بولىپ كەلەدى. تسيفرلىق ەكونوميكا مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋىنا بايلانىستى جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ جانە تسيفرلىق قۇپيالىلىق ماسەلەلەرى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولا باستادى.
قازىرگى زامانعى كونستيتۋتسيالىق جۇيەلەر تسيفرلىق ءداۋىردىڭ سىن-قاتەرلەرىن ەسكەرىپ, تەحنولوگيالىق ۇدەرىس ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىنا نۇقسان كەلتىرمەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. جاڭا كونستيتۋتسيادا جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ, ەلەكتروندىق كوممۋنيكاتسيالار قاۋىپسىزدىگى مەن اقپاراتتىڭ قۇپيالىلىعىن ساقتاۋ باعىتىنداعى نورمالار بەكىتىلگەن.
سونداي-اق رەفورما پىكىر ءبىلدىرۋ ەركىندىگى مەن اقپاراتقا قول جەتكىزۋ كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتپەك. قوعامدىق پىكىرتالاس پەن ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرى رەتىندە قاراستىرىلادى. قۇقىقتىق تەتىكتەردەن بولەك, كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىن
ايقىندايتىن بىرقاتار نەگىزگى قۇندىلىقتاردى دا بەكىتەدى. ولاردىڭ قاتارىندا ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك, ەڭبەك قادىرى جانە زاڭ ۇستەمدىگىنە قۇرمەت بار. بۇل قاعيداتتاردى كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمعا ەنگىزۋ تەك باسقارۋ ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرىپ قانا قويماي, قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاڭعىرۋىنىڭ قۇندىلىقتىق نەگىزىن دە ايقىندايدى.
داۆيد اپتسياۋري:
– قولدانىستاعى جۇيە اياسىنداعى ساياسي وكىلدىكتى ايقىندايتىن كادىمگى سايلاۋلاردان ايىرماشىلىعى, كونستيتۋتسيالىق رەفەرەندۋمدار قوعامعا ساياسي جۇيەنىڭ قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءدال وسى سەبەپتى ءتۇرلى ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى كەڭ اۋقىمدى ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەر كەزەڭىندە, رەفورمالار-دىڭ بارىنشا كەڭ دەموكراتيالىق لەگيتيمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت بولعاندا, رەفەرەندۋمدارعا جۇگىنەدى.
بيىل 15 ناۋرىزدا ەلىمىزدە وتكەن جاڭا كونستيتۋتسيا بويىنشا رەفەرەندۋم قالىپتاسقان حالىقارالىق تاجىريبەگە تولىق سايكەس كەلەدى. سالىستىرمالى ساياساتتانۋ زەرتتەۋلەرى كەيىنگى ونجىلدىقتاردا رەفەرەندۋم-داردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالاردى قوعامدىق ماقۇلداۋ تەتىگى رەتىندە ءجيى قولدانىلىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ماسەلەن, 1990–2021 جىلدار ارالىعىندا الەمدە 1 500-دەن استام جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم وتكىزىلگەن, ولاردىڭ جارتىسىنان استامى ءدال وسى كەزەڭگە تيەسىلى. حالىقارالىق تاجىريبە مۇنداي دا-ۋىس بەرۋلەردىڭ ادەتتە ساياسي جاڭعىرۋ كەزەڭدەرىندە وتەتىنىن دە كورسەتەدى. اتاپ ايتقاندا, فرانتسيادا 1962 جىلعى رەفەرەندۋم تىكەلەي پرەزيدەنت سايلاۋىن ەنگىزسە, تۇركيادا 2017 جىلى پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىنا كوشۋ ماقۇلداندى, ال چيليدە 2020-جىلداردىڭ باسىندا رەفەرەندۋمدار كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى قوعامدىق تالقىلاۋدىڭ قۇرالىنا اينالدى. قازاقستان دا نەگىزگى ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالاردى ازاماتتاردىڭ تىكەلەي قاتىسۋى ارقىلى بەكىتەتىن وسىنداي جاھاندىق ۇردىستەردى ۇستانىپ وتىر. مەملەكەتتىك جۇيەنى جاڭعىرتۋ جونىندەگى پىكىرتالاستار 2019 جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلەدى, سوندىقتان رەفەرەندۋم ۇزاققا سوزىلعان قوعامدىق جانە ساراپتامالىق تالقىلاۋدىڭ شارىقتاۋ شەگىنە اينالدى.
رەفورمانى ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا دايىنداۋ ماسەلەسى دە ەرەكشە نازار اۋدارارلىق. قۇرامىنا پارلامەنت وكىلدەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار, اكادەميالىق قاۋىمداستىق جانە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى كىرگەن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانى قۇرۋ كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى دايىنداۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىنە سايكەس كەلەدى. كونستيتۋتسيالىق رەفەرەندۋم – قۇقىقتىق رەفورمانى, ساياسي پىكىرتالاستى جانە قوعامدىق قاتىسۋدى بىرىكتىرەتىن كۇردەلى ۇدەرىس. قازاقستان ازاماتتارعا جاڭا كونستيتۋتسيالىق مودەلدى تىكەلەي ماقۇلداۋ مۇمكىندىگىن بەرە وتىرىپ, رەفورمانىڭ دەموكراتيالىق لەگيتيمدىلىگىن كۇشەيتتى ءارى مەملەكەتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق بولاشاعىن ونىڭ ازاماتتارى ايقىندايتىنى تۋرالى قاعيداتتى راستادى.
ءامينا ۇرپەكوۆا:
– كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قوعامدىق قابىلداۋدا ازاماتتار كۇندەلىكتى ومىرىنە, الەۋمەتتىك قورعالۋىنا جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن نورمالارعا كوبىرەك نازار اۋدارادى. كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قوعامدىق قابىلداۋ ديناميكاسى 2026 جىلعى قاڭتاردان ناۋرىز ايىنىڭ باسىنا دەيىن جۇرگىزىلگەن بىرنەشە ۇلتتىق الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنەن ايقىن كورىنەدى. قوعامدىق تالقىلاۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ازاماتتاردىڭ نازارى ەڭ الدىمەن ينستيتۋتسيونالدىق جاڭالىقتارعا اۋدى. ويتكەنى ولار – قوعامدىق كۇن تارتىبىندەگى ەڭ كوزگە كورىنەتىن وزگەرىستەر. مۇنداي وزگەرىستەر قاتارىندا ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە كوشۋ, ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ مەن حالىق قەڭەسىن قۇرۋ ءجيى اتالدى. رەفەرەندۋم جاقىنداعان سايىن قوعامنىڭ نازارى بىرتىندەپ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرىنە تىكەلەي قاتىستى كونستيتۋتسيا نورمالارىنا اۋىستى. تالقىلاۋدىڭ سوڭعى كەزەڭىندە قوعامدا مودەرنيزاتسيا باسىمدىقتارىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ماسەلەلەرمەن ۇشتاستىراتىن نورمالارعا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق ارتتى. ولارعا قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ, تسيفرلىق ورتادا جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى نىعايتۋعا قاتىستى نورمالار جاتادى.
سونداي-اق الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر كونستيتۋتسيا جوباسىنا قوعامدىق قولداۋدىڭ تۇراقتى جوعارى دەڭگەيىن كورسەتەدى. ءارتۇرلى ساۋالنامالار دەرەكتەرىنە سايكەس, رەفورمانى قولداۋ دەڭگەيى رەسپوندەنتتەر اراسىندا شامامەن 90 پايىز دەڭگەيىندە بولعان. ءادىسناماسى مەن ىرىكتەمە كولەمىندەگى ايىرماشىلىققا قاراماستان, بارلىق زەرتتەۋ قوعامدىق كوڭىل-كۇيدىڭ ۇقساس ديناميكاسىن كورسەتەدى.
سونىمەن قاتار قوعامدىق تالقىلاۋ مەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى رەفەرەندۋم قارساڭىندا كونستيتۋتسيا جوباسىنا تۇراقتى جوعارى قولداۋ دەڭگەيىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتى. ساۋالناما دەرەكتەرىنە سايكەس, رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم بولىگى رەفورمالاردىڭ ولاردىڭ ءومىرى مەن ءال-اۋقاتىنا وڭ اسەر ەتەتىنىن كۇتەدى. ال رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا دايىندىق دەڭگەيى 71–75 پايىز شاماسىندا بولدى. بۇل ەلدىڭ بولاشاق كونستيتۋتسيالىق مودەلىن تالقىلاۋ توڭىرەگىندە قوعامدىق جۇمىلدىرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتەدى.
ۋەسلي الەكساندر حيلل:
– حالىقارالىق تاجىريبەدە كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر ۇدەرىسى بىرنەشە نەگىزگى كريتەريمەن باعالانادى. ولاردىڭ قاتارىندا رەفورمانى دايىنداۋ ۇدەرىسىنىڭ ينكليۋزيۆتىلىگى, رەفەرەندۋم وتكىزۋگە ارنالعان قۇقىقتىق بازا, مەديا ورتا جانە رەفورمالاردىڭ جالپى ينستيتۋتسيونالدىق كونتەكستى بار. ماسەلەن, ينكليۋزيۆتىلىك رەفورمانى دايىنداۋعا تەك مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ەمەس, سونىمەن قاتار ساراپشىلاردىڭ, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ جانە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىن بىلدىرەدى. قازاقستاندا بۇل ءتاسىل كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا پارلامەنت وكىلدەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار, اكادەميالىق قاۋىمداستىق پەن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى ەندى.
سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋدە تسيفرلىق پلاتفورمالاردى پايدالانۋ ماڭىزدى ءرول اتقاردى. eGov جانە e-Otinish جۇيەلەرى ارقىلى ازاماتتار كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر جولداي الدى. ناتيجەسىندە, كوميسسياعا 12 مىڭنان استام ۇسىنىس ءتۇستى, بۇل رەفورمانى تالقىلاۋعا قوعامنىڭ كەڭىنەن قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەردى. 2025 جىلعا قاراي ەلدە 5 مىڭنان استام باق تىركەلىپ, ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك دەڭگەيى حالىقتىڭ 93 پايىزىنان استى, بۇل قوعامدىق تالقىلاۋعا كەڭ مۇمكىندىك جاسادى. جالپى, 15 ناۋرىزدا قازاقستاندا وتكەن جاڭا كونستيتۋتسيا بويىنشا رەفەرەندۋم كوپجىلدىق ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالاردىڭ شارىقتاۋ شەگىنە اينالىپ, ازاماتتارعا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بولاشاق ارحيتەكتۋراسى بويىنشا ءوز ۇستانىمدارىن تىكەلەي بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرۋ ارقىلى رەفورمالاردىڭ دەموكراتيالىق لەگيتيمدىلىگىن كۇشەيتتى.
اندرەي كازانتسەۆ:
– قازاقستانداعى جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋدى 2019 جىلدان بەرى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان ساياسي جانە ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ كەڭ اۋقىمدى كونتەكستىندە قاراستىرۋ قاجەت. كەيىنگى جىلدارى ەل ەلەۋلى قۇرىلىمدىق ترانسفورماتسيادان ءوتىپ, ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەكونوميكا رەتىندەگى پوزيتسياسىن نىعايتىپ, تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىم كورسەتتى. قازاقستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسى بىرتىندەپ وزگەرىپ كەلەدى. مۇنداي مودەلدى جۇزەگە اسىرۋ تەك ەكونوميكالىق رەفورمالاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۇزاقمەرزىمدى مەملەكەتتىك ساياساتتى ۇيلەستىرە الاتىن جانە قۇرىلىمدىق ەكونوميكالىق وزگەرىستەردى قولدايتىن ءتيىمدى باسقارۋ ينستيتۋتتارىن تالاپ ەتەدى. وسى تۇرعىدا جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا ماقۇلدانعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى ءۇشىن ينستيتۋتسيونالدىق نەگىز قالىپتاستىرىپ, مەملەكەتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتىن كۇشەيتەدى. سونداي-اق باسقارۋ ينستيتۋتتارىنىڭ نىعايۋى قوعامنىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا, قازاقستاننىڭ وڭىرلىك ءارى جاھاندىق ەكونوميكاداعى ءرولىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى. جالپى, كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەلدى جاڭعىرتۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى ستراتەگياسى مەن قازاقستاننىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋ باعىتىن قالىپتاستىرۋمەن تىعىز بايلانىستى.
ءتۇيىن: ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, جالپى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەكى ماقساتقا – مەملەكەتتىڭ جۇمىس ىستەۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن كونستيتۋتسيالىق جۇيەدە ازاماتتاردىڭ ءرولىن نىعايتۋعا باعىتتالۋى قاجەت. ەل ازاماتتارىنىڭ جاڭا اتا زاڭدى قولداپ, داۋىس بەرگەن جوعارى پايىزدىق ۇلەسى مەن وتاندىق, شەتەلدىك حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ رەفەرەندۋم بارىسىن جوعارى باعالاعانىنا قاراعاندا, ەلىمىز وسى ماقساتقا قول جەتكىزگەن دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
دوڭگەلەك ۇستەلدى دايىنداعاندار –
گۇلنار جولجان,
جاسۇلان سەيىلحان,
«Egemen Qazaqstan»
