كەزدەسۋ بارىسىندا ەلدەگى ساياسي جانە ينستيتۋتسيونالدىق ترانسفورماتسيانىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا ارنالعان تالدامالىق بايانداما تانىستىرىلدى. قۇجاتتا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ لوگيكاسى, ونىڭ ينستيتۋتسيونالدىق پارامەترلەرى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرى جانە قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنىڭ قۇندىلىقتىق باعدارلارى تالدانادى.
باياندامانىڭ اۆتورلارى ساياسي جانە ينستيتۋتسيونالدىق جاڭعىرتۋ جاعدايىندا قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق مودەلىنىڭ دامۋ كەلەشەگىنە قاتىستى ءوز كوزقاراسىن ۇسىندى. باياندامانىڭ تەڭ اۆتورلارى رەتىندە بىرقاتار قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار: حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى ساراپشى البەرتو تۋركسترا, گرۋزيانىڭ بۇرىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى داۆيد اپتسياۋري, حالىقارالىق سالىقتار جانە ينۆەستيتسيالار ورتالىعىنىڭ ەنەرگەتيكا, ءوسىم جانە قاۋىپسىزدىك باعدارلاماسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۋەسلي الەكساندر حيلل (اقش), ورتالىق ازيا بويىنشا ساراپشى, نارحوز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اندرەي كازانتسەۆ,ء «ادىل ءسوز» حالىقارالىق ءسوز بوستاندىعى قورىنىڭ پرەزيدەنتى قارلىعاش جامانقۇلوۆا, قسزي-ءدىڭ وڭىرلەرمەن جۇمىس جونىندەگى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى امينا ۇرپەكوۆا جانە باسقا دا ساراپشىلار قاتىستى.
گرۋزيا ديپلوماتى: قازاقستاندا وتكەن رەفەرەندۋم حالىقارالىق تاجىريبەگە تولىق سايكەس كەلەدى
Maqsut Narikbayev University ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ عىلىم, يننوۆاتسيالار جانە جاساندى ينتەللەكت جونىندەگى ورىنباسارى سەرگەي پەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ باسقارۋ جۇيەسىن نىعايتۋعا, ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋعا جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى دامۋدىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىنە بەيىمدەۋگە باعىتتالعان ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەردى بەكىتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
باياندامانى تانىستىرا وتىرىپ, پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ەلدەگى ساياسي جانە ينستيتۋتسيونالدىق ترانسفورماتسيانىڭ كەڭ اۋقىمدى ۇدەرىسىنىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىنە توقتالدى.
«قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا – ساندىق وسىمنەن ساپالى دامۋعا كوشۋ كەزەڭىنە قادام باسىپ وتىر. بۇل كەزەڭدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن نەعۇرلىم مىقتى ءارى بەيىمدەلگىش ينستيتۋتتار قاجەت», دەدى ج.شايماردانوۆ.
رەفورمانىڭ ينستيتۋتسيونالدىق اسپەكتىلەرى تۋرالى ايتا وتىرىپ, البەرتو تۋركسترا بۇل وزگەرىستەر تەك جەكەلەگەن ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەرمەن شەكتەلمەيتىنىنە توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەفورما مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان كەڭىرەك شەڭبەردى قالىپتاستىرادى.
«رەفورما ەكى ماقساتتى كوزدەيدى: مەملەكەتتىڭ جۇمىس ىستەۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە كونستيتۋتسيالىق جۇيەدە ازاماتتاردىڭ ورتالىق ءرولىن نىعايتۋ», دەدى ساراپشى.
ءوز سوزىندە قارلىگاش جامانقۇلوۆا قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن كۇشەيتىپ, تسيفرلىق ءداۋىردىڭ سىن-قاتەرلەرىن ەسكەرەتىن ادامعا باعدارلانعان قۇقىقتىق جۇيەنى قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
«زاماناۋي كونستيتۋتسيالىق جۇيەلەر تسيفرلىق ءداۋىردىڭ سىن-قاتەرلەرىن ەسكەرىپ, تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىنا نۇقسان كەلتىرمەۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس», دەگەن پىكىر ءبىلدىردى ق. جامانقۇلوۆا.
ءامينا ۇرپەكوۆا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قوعامدىق قابىلداۋعا ارنالعان الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن تانىستىردى.
«جالپى العاندا, دەرەكتەر ازاماتتاردى ابستراكتىلى ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمداردان گورى, كۇندەلىكتى ومىرگە ماڭىزى بار, ىقپال ەتەتىن رەفورمانىڭ ناقتى ەرەجەلەرى كوبىرەك قىزىقتىراتىنىن كورسەتەدى», دەدى ءا. ۇرپەكوۆا.
داۆيد اپتسياۋري كونستيتۋتسيالىق رەفەرەندۋمداردىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىنە سالىستىرمالى تالداۋ جاسادى.
«قازاقستان نەگىزگى ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار ازاماتتاردىڭ تىكەلەي قاتىسۋى ارقىلى بەكىتىلەتىن جاھاندىق ۇردىستەردى ۇستانىپ وتىر», دەدى داۆيد اپتسياۋري.
ال ۋەسلي الەكساندر حيلل كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى باعالاۋ بارىسىندا حالىقارالىق ساراپشىلار ادەتتە بىرنەشە نەگىزگى فاكتورلارعا: وزگەرىستەردى دايىنداۋدىڭ ينكليۋزيۆتىلىگى, رەفەرەندۋم وتكىزۋدىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسى, مەدياورتا جانە رەفورمالاردىڭ جالپى ساياسي كونتەكستىنە نازار اۋداراتىنىن ايتتى.
«كونستيتۋتسيا قايتا قارالعان كەزدە, قوعام ءىس جۇزىندە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ارحيتەكتۋراسىن – وكىلەتتىكتەردىڭ ءبولىنۋىن, ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىس ىستەۋىن جانە مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى قاتىناستاردى قايتا پايىمدايدى», دەپ اتاپ ءوتتى حيلل.
ءوز سوزىندە اندرەي كازانتسەۆ قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەلدىڭ ونىمدىلىكتىڭ وسۋىنە, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋعا جانە ادامي كاپيتالدى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن جاڭا دامۋ مودەلىنە كوشۋىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان بىرتىندەپ نەگىزىنەن ساندىق ەكونوميكالىق وسىمگە باعىتتالعان مودەلدەن ونىمدىلىكتىڭ ارتۋىنا, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋعا جانە ادامي كاپيتالدى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن ساپالى دامۋ مودەلىنە كوشىپ كەلەدى», دەپ وي ءبولىستى ساراپشى.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا قاتىسۋشىلار ۇسىنىلعان تالدامالىق بايانداما بويىنشا پىكىر الماستى. ساراپشىلار كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى حالىقارالىق ساراپشىلىق قاۋىمداستىق اياسىندا ودان ءارى تالقىلاۋ قازاقستانداعى ساياسي جانە ينستيتۋتسيونالدىق جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە ىقپال ەتەتىنىنى تۋرالى ايتتى.
