فوتو: مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى دامۋ مودەلىمىزدى تابيعي رەسۋرستاردان ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتكە كوشىرۋدى كوزدەيدى. 3-باپقا سايكەس, ءبىلىم, عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋ مەملەكەت قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى رەتىندە بەكىتىلدى. بۇل نورما مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ زياتكەرلىك سالالارعا كەپىلدى باعدارلانۋىن قامتاماسىز ەتەدى. 23-باپ عىلىمي, تەحنيكالىق جانە كوركەم شىعارماشىلىق ەركىندىگىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ ارقىلى يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن ءبىلىم ەكونوميكاسىنىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالايدى. 60-باپتا عىلىم العاش رەت زاڭمەن رەتتەلەتىن قوعامدىق قاتىناستاردىڭ دەربەس سالاسى رەتىندە تانىلدى. بۇل – عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ مارتەبەسى مەن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن جۇيەلى رەتتەۋگە جول اشادى.
ماڭىزدىسى, بولاشاق اتا زاڭنىڭ وسى ەرەجەلەرى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كەيىنگى ءۇش جىل ىشىندە ۇلتتىق قۇرىلتاي, عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس وتىرىستارى مەن وزگە دە جوعارى دەڭگەيلى الاڭداردا بىرنەشە رەت ايقىنداعان باعىتىمەن تىكەلەي ساباقتاسادى. وتاندىق عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەردى كوممەر-تسيالاندىرۋ جانە جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ, جاس عالىمدارعا جان-جاقتى قولداۋ, عىلىمي قوعامداستىقتى مەملەكەتتىك ساياساتتى ساراپتامالىق-تالدامالىق سۇيەمەلدەۋگە تارتۋ, عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, سونداي-اق عىلىم مەن جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ – وسىنىڭ ءبارى ەندى كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە بولادى. بۇل ساياساتتىڭ اۋىسۋىنا قاراماستان ىسكە اسىرىلاتىن, جالعاسىمدىلىعى قامتاماسىز ەتىلگەن ستراتەگيالىق كۋرسقا اينالاتىنىن بىلدىرەدى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي: «مامان دايارلاۋ ءىسى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىندا جاساندى ينتەللەكت پەن جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرۋ قارقىنىنا ىلەسە الماي وتىر. وقۋ باعدارلامالارى مەن ستاندارتتارى جاڭارىپ ۇلگەرگەنشە, ماماندىقتار وزگەرىپ كەتەدى. دەمەك, جاي عانا IT-مامانداردىڭ سانىن كوبەيتۋ جانە جالپى تسيفرلىق داعدىلاردى ۇيرەتۋ جەتكىلىكسىز. ەلىمىزگە جاساندى ينتەللەكتىنى كەز كەلگەن سالادا قولدانا بىلەتىن كاسىبي ماماندار قاجەت. ولار ناقتى جۇمىس ورىندارىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرادى».
وسى باعىتتا مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. 2025 جىلى جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ بازالىق داعدىلارىن مەڭگەرۋگە باعىتتالعان AI Qyzmet باعدارلاماسى اياسىندا اكادەميا جانە ونىڭ فيليالدارى ارقىلى 52 525 مەملەكەتتىك قىزمەتشى وقىتىلدى. سونىمەن قاتار اكادەميا ونلاين فورماتتا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 1 863 قىزمەتكەرىن وقىتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2026 جىلدى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالاۋى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىنا قاتىساتىن كادرلاردى جۇيەلى تۇردە دايارلاۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن تاعى ءبىر مارتە ايقىندايدى. وسىعان بايلانىس-تى بيىل قاڭتاردا اكادەميا بازاسىندا مەملەكەتتىك سەكتوردا جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرىن اۋقىمدى ەنگىزۋگە قابىلەتتى باسشىلاردى دايارلاۋعا باعىتتالعان AI Governance 500 ستراتەگيالىق باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى. باعدارلاما پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى, جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىلدى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورما «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسىن نىعايتادى. جاڭا باسقارۋشىلىق تەتىكتەردىڭ ىشىندە حالىق كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋى ماڭىزدى. بۇل ورگان مەملەكەتتىك شەشىمدەرگە, زاڭدارعا جانە رەفەرەندۋم وتكىزۋ ماسەلەلەرىنە تىكەلەي ىقپال ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كونسۋلتاتيۆتىك الاڭ بولماق.
جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – تسيفرلىق قۇقىقتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلۋى. قازىرگى تسيفرلىق داۋىردە ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ, كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ونلاين الاياقتىققا قارسى كۇرەس مەملەكەتتىڭ جاڭا جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنا اينالدى. 21-باپتا جەكە دەرەكتەردىڭ تسيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى زاڭسىز جيناۋى-نا تىيىم سالىنىپ, بايلانىس قۇپياسى (سونىڭ ىشىندە تسيفرلىق) قورعالادى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك دەرەكتەردى باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قۇرۋ, تسيفرلىق پلاتفورمالاردى بىرىكتىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى سەرۆيستەردى دامىتۋ مىندەتىن قويدى. بۇل – مەملەكەتتىك باسقارۋدى پرواكتيۆتى مودەلگە كوشىرۋدىڭ ناقتى قادامى.
بۇگىندە اتا زاڭ جوباسىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ جانە قوعامدى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋ جولىندا ەلىمىزدىڭ جەتەكشى قوعامدىق-ساياسي كۇشتەرى بەلسەندى ۇستانىم تانىتىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى ساياسي پارتيالارى مەن 300-دەن اسا قوعامدىق ۇيىم وكىلى بىرىگىپ, «ادىلەتتى ءارى پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىن قۇردى. كواليتسيا قۇرامىنا ميلليونداعان ازاماتتىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن ۇيىمدار مەن ساراپشىلار, قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى ەندى.
پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى ءۇشىن جاڭا كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەرەكشە مانگە يە. جاڭا باسقارۋ مودەلىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگى مەن قوعام الدىنداعى ەسەپتىلىگى ارتا تۇسەدى. مەملەكەتتىك اپپارات اشىقتىق, تيىمدىلىك جانە ازاماتقا باعدارلانۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن جاڭا جۇمىس ستاندارتتارىنا كوشۋگە ءتيىس. اتا زاڭ جاڭا بۋىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە – زاڭدى تەرەڭ بىلەتىن, تسيفرلىق تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن, ازاماتتىڭ مۇددەسىن ەڭ جوعارى باسىمدىق دەپ سانايتىن كاسىپقويعا دەگەن سۇرانىستى كۇشەيتەدى. اكادەميا وسى مىندەتتى ورىنداۋدىڭ بىردەن-ءبىر جۇيەلى پلاتفورماسى بولىپ قالا بەرمەك.
جاڭا اتا زاڭ – مەملەكەتتىلىكتىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, باسقارۋدىڭ جاڭا ساپاسىنا كوشۋگە باعىتتالعان قۇجات. ول ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋعا, ەكونوميكالىق دامۋ ءۇشىن ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدى كۇشەيتۋگە جانە ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدى. 92−96-باپتاردا وزگەرىستەردىڭ رەفەرەندۋم ارقىلى ەنگىزىلۋى جانە 2026 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن كۇشىنە ەنۋى قاراستىرىلعان, بۇل رەفورمالاردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
الداعى ۋاقىتتا جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ تاعدىرىن ەل ازاماتتارى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ارقىلى ايقىندايدى. بۇل – حالىقتىڭ مەملەكەت بولاشاعىن تاڭداۋعا تىكەلەي قاتىسۋىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
ازامات جولمانوۆ,
پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ رەكتورى
