قۇندى قازىنا

ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى ورىندالىپ, قازاق ءتىلىنىڭ تەرمينولوگيالىق قورى جاسالدى ءححى عاسىر, جاھاندانۋ زامانىندا, جان-جاقتى نەگىزدەلگەن ءتىل ساياساتى ەلىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ باستى كەپىلدىكتەرىنىڭ ءبىرى دەپ باتىل تۇجىرىمداۋعا بولادى. بىزدەر ءۇشىن بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى رۋحانياتىمىزدىڭ, ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ, مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستى تىرەگى بولىپ تابىلادى. بۇكىل دۇنيەجۇزىندەگى ءتىل احۋالىن زەردەلەي قاراساق, قازىرگى ۋاقىتتا 7 مىڭ 48 ءتىل بار ەكەن. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا سول تىلدەردىڭ 40 پايىزى جويىلۋ قاۋپىندە, سەبەبى ەكى اپتا سايىن جەر بەتىندە ءبىر ءتىل جويىلىپ وتىرادى. دەمەك, ءتىل پروبلەماسى اسا كۇردەلى پروبلەمالار ساناتىنا جاتادى. ول جەڭىل بولسا, قاي ۇلت ءوز تىلىنەن ايىرىلۋعا مۇددەلى دەيسىز. دەمەك, ونىڭ جويىلۋىنا اسەر ەتەتىن, كوزگە ىلىنبەيتىن ءبىر جويقىن كۇشتىڭ بولعانى جانە ول كۇشتى سول ەلدىڭ ۋاقىتىندا بايقاپ, ونىڭ الدىن الماعانىنان بولسا كەرەك. قوعام دامۋىمەن بىرگە ءتىلدى دە دامىتىپ وتىرۋ كەرەك. قازىرگى قوعامدا بولىپ جاتقان وراسان وزگەرىستەر, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋى, قانداي بولماسىن تىلگە وزىندىك سالماق سالادى. سوندىقتان كەلەشەگىن ويلاعان حالىق ءوز ءتىلىن, ونىڭ تەرمينولوگياسىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋى قاجەت. ۇلى اقىن ماعجان جۇماباەۆ «ءتىل – ۇلتتىڭ جانى» دەسە, ءتىلدىڭ تەر­مينولوگيا سالاسى – ونىڭ كۇرە­تامىرلارىنىڭ ءبىرى بولادى. «قازاقستان-2050» سترا­تە­گيا­سىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ: «ءتىلدى زامانعا ساي ۇيلەستىرىپ, تەرمينولوگيا ماسەلەسىنەن كونسەنسۋس ىزدەۋ كەرەك. قازاق ءتىلىنىڭ وسى زاماننىڭ بيىك تالابىنا ساي باي تەرمينولوگيالىق قورىن جاساعان سوڭ, ونى رەت-رەتىمەن, كەزەڭ-كەزەڭىمەن قوعامدىق ءومىردىڭ بار سالاسىنا باتىل ەنگىزۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى ورىن­دالىپ, قازاق ءتىلىنىڭ تەرمي­نو­لوگيالىق قورى جاسالدى. ەندى وسى ماقساتتا قانداي ەڭبەك اتقارىل­عانىنا توقتالايىق. ەلىمىزدە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تاراپىنان قازاق ءتىلى تەرمينولوگياسىن دامىتۋ, تەر­ميندەردى بىرىزدەندىرۋ جانە ءۇي­لەس­تىرۋ ماقساتىندا قوماقتى جۇمىس اتقارىلعانى بەلگىلى. بۇل جۇمىس قازىر دە جالعاسۋدا. اتاپ ايتقاندا, 1999-2000 جىلدارى مينيسترلىكتىڭ تاپسىرىسىمەن ەلىمىزدىڭ تاريحىندا العاش رەت 31 تومدىق قازاقشا-ورىسشا, ورىسشا-قازاقشا سالالىق عىلىمي تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر توپتاماسى جارىق كوردى. ءاربىر تومى 5 مىڭداي سالالىق تەرميندى قامتيتىن بۇل سوزدىكتەردى شىعارۋعا 400-دەن اسا سالا ماماندارى مەن عالىمدار اتسالىسقان بولاتىن. بۇل تەرمينولوگيا سالاسىنداعى قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىن قامتيتىن ءبىرىنشى كەشەندى ەڭبەك ەدى. مۇنداي ەرەن ەڭبەك كەمشىلىكسىز بولماق ەمەس, ايتسە دە ول قازاق تەرمينولوگياسىن رەتتەۋ مەن جۇيە­لەۋدە ولشەۋسىز ءرول اتقارعان, جالپى قازاق ءتىلىنىڭ دامۋ پروتسەسىنە مول ۇلەس قوسقان ۇلكەن ەڭبەك بولدى. 2012-2014 جىلدارى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىس كوميتەتىنىڭ تاپسىرىسى نەگىزىندە پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسى وسى سوزدىكتەردى ءارى قاراي جەتىلدىرۋ جانە تولىقتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. «تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» اياسىندا عىلىم مەن تەحنيكانىڭ, ءوندىرىس پەن ءما­دە­نيەتتىڭ بارلىق سالالارىن قامتي­تىن 30 تومدىق سالالىق قازاق­شا-ورىسشا, ورىسشا-قازاقشا تەرمي­نو­لوگيالىق سوزدىكتەر توپتاماسى ءازىر­لەندى. باستى ماقسات بۇرىن جارىق كورگەن سوزدىكتەر توپتاماسىن سا­راپ­تامادان وتكىزىپ, وڭدەپ, ءار توم­دا­عى تەرميندەر سانىن 9000-عا, ءتىپ­تى, 11-12 مىڭعا دەيىن تولىقتىرۋ بولدى. تەرمينولوگيا – ادەبي ءتىلدىڭ وركەنيەتكە يەك ارتقان اسا ماڭ­ىزدى, ءارى وتە قوماقتى سالاسى. ەگەر ەگەمەندىكتىڭ ءمانى, قازاق حال­قى­نىڭ تاعدىرى مەملەكەتتىك ءتىل قىزمەتىن وتەۋگە ءتيىستى قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرىمەن قوساقتاۋلى دەسەك, انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرى ءوزىنىڭ دامىعان, سىندارلى, جۇيەلى, وسى زامانعى وركەنيەت تالاپتارىنا ساي ۇلتتىق تەرمينولوگياسىنا تاۋەلدى. ادەتتە, عىلىم دۇنيەسىندە بەل­گىلى ءبىر ۇعىم, قۇبىلىس, زاڭدىلىقتىڭ قاسيەتتەرىن, اراقاتىناستارىن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە بۇرىن بەل­گىسىز جاڭا ۇعىمدار دۇنيەگە كەلەدى. ءتىل بايلىعىنان وسى ۇعىم­داردىڭ تابيعاتىن, ىشكى سىرىن جەتە ورنەكتەيتىن ءسوز ىرىكتەلىپ, سۇرىپتالىپ الىنىپ, وعان اتاۋ بەرىلەدى. مۇنى جاڭا ۇعىمنىڭ اتاۋى, تەرمين دەيمىز. ءاربىر جاڭا ۇعىمنىڭ بۇرىن بەلگىسىز جاڭا سىرى, جاڭا قىرى, وزىندىك جاڭا بوياۋى بولادى. مىنە, وسىناۋ سان الۋان تابيعي بايلىقتى ورنەكتەي وتىرىپ, تىڭ ماعىنالى جاڭا تەرمين ءسوز دۇنيەگە كەلەدى نەمەسە العاشقى ماعىناسىنا قوسىمشا جاڭا ماعىناعا يە بولادى. ساپالى تەرمين جاساۋ ءۇشىن وسى كۇنگە دەيىن بىرنەشە ۇرپاق قازاق زيالىلارىنىڭ تالانتتى دا قاجىرلى ەڭبەگىمەن جاسالعان تەرميندەردىڭ وسكەلەڭ ءومىر, جاڭا زامان تالابىنا جارايتىندارىن عاسىرلار قويناۋىنان زامان تالابىنا ۇيلەسەتىندەي ەتىپ تاڭداپ, ەكشەپ الۋ قاجەت. وسىنشا جاۋاپتى ءارى وتە كۇردەلى ءىس ۇلكەن ەڭبەك ۇجىمى اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇمىلا جۇمىس جاساعان جاعدايدا عانا ساپالى اتقارىلاتىن بولادى. 30 تومدىق سوزدىكتەر توپتاماسىن دايىنداۋعا 52 مەكەمەدە – جوعارى وقۋ ورىندارىندا, عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا, اكادەميالاردا, مينيسترلىكتەر مەن پارلامەنتتە, سالالىق ۆەدومستۆولاردا جۇمىس جاسايتىن 144 عىلىم دوكتورى, 120 عىلىم كانديداتى اتسالىس­تى. جالپى 350-دەي ادام جۇمىس جاسادى. ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ عالىم­دارى بارلىق اۆتورلىق ۇجىم مۇشە­لەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ ەڭبەك ەتتى. سالالىق تەرميندەر قالىپ­تاس­تىرۋ الدىمەن سالا ماماندارىنىڭ ءىسى دەيتىن بولساق, ءتىل ءبىلىمى ينس­تيتۋتىنىڭ عالىمدارى تەرميندەر تۇزۋدە قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىقتارىن ساقتاي وتىرىپ, ولاردىڭ دۇرىس جازىلۋلارىن باستى نازاردا ۇستادى. سوزدىكتەردى ساپالى دايىنداۋ ماقساتىندا «قازاقشا-ورىسشا جانە ورىسشا-قازاقشا (ەكى ءتىلدى) سالالىق عىلىمي تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر توپتاماسىن ازىرلەۋ پرين­تسيپتەرى (ۇستانىمدارى)» ءازىر­لەندى, وسى ۋاقىتقا دەيىن جارىق كورگەن بارلىق سالالىق تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر, جالپى سوزدىكتەر, ءتىل دامىتۋ پروبلەمالارىنا جانە تەرمينولوگياعا قاتىستى عىلىمي ەڭبەكتەر كەڭىنەن پايدالانىلدى. اۆتورلىق ۇجىم مۇشەلەرى ءوز سوزدىكتەرىن دايىنداپ بولعاننان كەيىن جاقىن سالالار انىقتالىپ, توپتاستىرىلىپ, ورتاق تالقىلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. تالقىلاۋعا بىرنەشە بالامالارى بەرىلگەن تەرميندەر انىقتالىپ, ۇسىنىلدى. مىسالى, فيزيكا جانە استرونوميا, ماتەماتيكا, ينفورماتيكا جانە ەسەپتەۋىش تەحنيكا, ەنەرگەتيكا, ەلەكترونيكا, راديوتەحنيكا جانە بايلانىس سوزدىكتەرى (1741 تەرمين), حيميا, بيولوگيا, مەديتسينا, ەكولوگيا, دەنە تاربيەسى جانە سپورت سوزدىكتەرى (2114 تەرمين), تاريح, مادەنيەت جانە ونەر, فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ, پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا, ادەبيەت جانە لينگۆيستيكا سوزدىكتەرى (1656 تەرمين) بىرگە تالقىلاندى. ماقسات ورتاق تەرميندەردى بىرىزدەندىرۋ بولدى. سونىمەن بىرگە, اۆتورلىق ۇجىمدار سوزدىكتەردى دايىنداۋ بارىسىندا وزدەرى ءبىر شەشىمگە كەلە الماعان تەرميندەردى دە ورتاق تالقىلاۋعا ۇسىنىپ وتىردى. جالپى وسىنداي وتىرىستاردا 20 مىڭعا جۋىق تەرمين تالقىلاندى. تالقىلاۋلار پەداگوگيكالىق عى­لىمدار اكادەمياسىنىڭ باسقار­ما توراعاسى بەكىتكەن كەستە بويىنشا قاتاڭ تارتىپتە جۇرگىزىلىپ وتىردى. ءار تالقىلاۋعا 20-30, كەي وتىرىستارعا 35-40 ادام قاتىستى. وسىنشا تەرميندەردى تالقىلاۋعا شامامەن 1000-نان اسا ساعات, 10-11 اي ۋاقىت جۇمسالدى. مۇنداي تالقىلاۋلار وتە ناتيجەلى ءوتتى. ۇزاق جىلدار بويى قازاق تىلىندە ءدارىس بەرىپ, سالا تەرمينولوگياسىن قالىپتاستىرۋمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن ماماندار مەن ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى بىرگە وتىرىپ, ءار تەرميندى جەكە-جەكە تالقىلاعاندا تەرمين جاساۋ ماسەلەسىنىڭ عىلىمي نەگىزدەرى, سالا تەرميندەرىن قالىپتاستىرۋ جولدارى, شەتەل تەرميندەرىن دۇرىس الۋ رەتى, ءسوزجاسام ماسەلەلەرى, كونە سوزدەردى پايدالانۋ تاسىلدەرى, سالا تەرميندەرىنىڭ قامتىلۋى, قازاق ءتىلى زاڭدىلىقتارىنىڭ ساقتالۋى, جالپى تەرمين جاساۋ پروبلەمالارى جانە ت.ب. كوپتەگەن ماسەلەلەر كەڭىنەن تالقىلاندى. وسى وتىرىس­تار سوزدىك اۆتورلارى ءۇشىن ۇلكەن تەرمين جاساۋ مەكتەبى بولدى. مۇنداي وتىرىستاردى وتكىزۋ ءبىر جاعىنان وتە قيىن بولسا, ەكىنشى جاعىنان وڭاي بولدى. سەبەبى, سالا تەرميندەرىن قالىپتاستىرۋمەن ۇزاق جىلداردان بەرى شۇعىلدانىپ جۇرگەن تانىمال عالىمداردىڭ ارقايسىسى ءوز تەرميندەرىنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەۋگە تىرىستى, ال ەكىنشى جاعىنان ول كىسىلەردىڭ بارلىعى دا سالا تەرمينولوگياسىن دۇرىس قالىپتاستىرۋعا مۇددەلى بولدى. سوندىقتان ءار وتىرىس­تا تارتىستى جاعدايلار تۋىن­داپ تۇرعانىمەن, بارلىق اۆتور­لاردىڭ تەرمينولوگيانى دۇرىس قالىپتاستىرۋعا دەگەن ادال نيەت – باستى ۇستانىمدارى ورتاق شەشىمگە كەلۋدىڭ ءتۇپ قازىعى بولدى. ءبىز اقىلداسا وتىرىپ, وسىنداي وتىرىستاردا سالا تەرميندەرىن جۇيەلەپ جازىپ تالقىلاۋ ءادىسىن پايدالانۋدى ءجون كوردىك. بۇل ءتاسىل ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. مىسالى, تەحنيكا سالالارى بويىنشا «كەسۋ» قۇرالدارىنا قاتىستى 12 تەرمين, «قىسۋ» قۇرالدارى – 17 تەرمين, «ەگەۋ» قۇرالدارى – 13 تەرمين, «بوگەن» – 33 تەرمين, «ارىققا» قاتىستى 63 تەرمين جەكە جازىلىپ تالقىلداندى. وسىلاي 2000-نان اسا تەرمين تالقىلاندى. فيزيكا جانە استرونوميا, ما­تەماتيكا, ينفورماتيكا جانە ەسەپ­تەۋىش تەحنيكا, مەحانيكا جانە ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, ەلەكترونيكا, راديوتەحنيكا جانە بايلانىس, ماشينا جاساۋ, كولىك جانە جول تورابى, ساۋلەت جانە قۇرى­لىس, گەولوگيا, گەودەزيا, گەوگرا­فيا, حيميا, بيولوگيا, مەديتسينا, اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ شارۋاشىلىعى, ەكولوگيا, كەن ءىسى جانە مەتاللۋرگيا, تاماق ونەركاسىبى جانە تۇرمىستىق قىزمەت, ءىس جۇرگىزۋ جانە مۇراعات ءىسى, دەنە تاربيەسى جانە سپورت, ستاتيستيكا, ستاندارتتاۋ جانە زياتكەرلىك مەنشىك, اسكەري ءىس, جەڭىل جانە توقىما ونەركاسىبى, فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ, تاريح, پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا, مادەنيەت جانە ونەر, ادەبيەت جانە لينگۆيستيكا, ەكونوميكا جانە قارجى, زاڭتانۋ سالالارى بويىنشا دايىندالعان سوزدىكتەر 2014 جىلدىڭ سوڭىندا «قازاقپارات» باسپا كورپوراتسياسىندا باسىلىپ شىقتى. بۇل سوزدىكتەردىڭ بۇرىن دايىن­دالعان سوزدىكتەردەن ەرەكشەلىگى قازاق ۇلتىنا عانا ءتان سالت-ءداس­تۇرىمىزگە, مادەنيەتىمىزگە, تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزگە قاتىستى, وزگە ءتىل­دەردە, سونىڭ ىشىندە ورىس تىلىندە مۇلدەم كەزدەسپەيتىن كوپتەگەن تەرمين سوزدەردىڭ جۇيەلەنىپ بەرىلۋى بولدى. بۇل قازاق ءتىلىنىڭ الەم ءتىل­دەرىن بايىتا تۇسۋگە مۇمكىن­دىگىنىڭ دە مول ەكەندىگىن كورسەتۋگە تىرىسقان تالپىنىس ەدى. شىن­­دىعىندا وزگە تىلدەردە ۇشى­راس­پايتىن, ال اۋدارما نۇس­قالارى قازاق تىلىندەگى تۇسىنىگىن دالمە-ءدال بەرە المايتىن كوپتەگەن قازاق سوزدەرى بار. مىسالى, «بەستى قىمىز», «ەزگەن قۇرت», «جاپپا نان», «مايقۋىرداق», «اينالايىن», «جىگىتتىك», «جەڭگەتايلىق», «ءسۇي­ىنشى», «باس تاباق», «قۇدا تاباق», «كۇيەۋ تاباق», «جورالعى», «بايگە قامشى», «بىلەۋ قامشى», «دۇرە قام­شى», «قارا شاڭىراق», «تۇندىك», «استاۋ», «كۇبى», «اقسا­قال», «امەڭ­گەر», مىنە, وسىلاي ۇلت­تىق قۇن­دىلىقتارىمىز بەن سالت-ءداس­تۇرى­مىزدى ناشىقتاي تۇسەتىن تەرمين­دەر رەتىن جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. بىزدەر وسىنداي تەرەڭ ماعىنالى تەرميندەردى جيىپ الىپ, ولاردى عىلىمي اينالىسقا ناق قازاق تىلىندە ەنگىزۋگە تىرىستىق. ولاردى ورىس تىلىنە اۋدارماي, ورىس ءتىلىنىڭ ورفوگرافياسىنا سايكەستەندىرىلگەن قازاق ءسوزى تۇرىندە بەردىك. مۇنى قالىڭ جۇرتشىلىق دۇرىس ءتۇسىنىپ, قۇپتار دەپ ويلايمىز. قازاق ءتىلىن جەتىك بىلمەگەن جاندارعا بۇل تەر­مين­دەردىڭ ورىسشا جازىلىپ بەرىلۋى تۇسىنىكسىز بولۋى مۇمكىن, سوندىقتان الداعى ۋاقىتتاردا تۇسىندىرمە سوزدىكتەر جازۋ نەگىزىندە, ولاردى جالپى قولدانىسقا قوسۋ كەرەك دەپ ويلايمىز. سونىمەن بىرگە, شەتەل حالىقتارى دا ول سوزدەردىڭ شىن ماعىناسىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ولاردى ءوز تىلدەرىندە قولدانىسقا الىپ جاتسا, بۇل قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەر ەدى. جالپى, تەرمينجاسام ءىسى – ءبۇ­كىلحالىققا ورتاق ءىس. تەرميندەر جاساۋ سالا ماماندارى مەن تەرمينولوگ عالىمداردىڭ ءىسى بولعانىمەن, وعان جالپى جۇرتشىلىقتىڭ دا ارالاسقانى دۇرىس. سوندىقتان 2012–2014 جىلدارى «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ №23 سانىندا «وقىرمانمەن ويلاسۋ» اتتى ايدارمەن «تەر­مينجاسام: ۇسىنىس. پىكىر» دەگەن تاقىرىپپەن 2500-دەن اسا تەرمين جاريالاندى. سونىمەن بىرگە, 1000-عا جۋىق تەرمين مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ رەسمي سايتىنداعى «تەرميندەر» ايدارىندا جاريالاندى. ولارعا تىلگە شىن جاناشىر جانداردان پىكىرلەر كەلىپ جاتتى. دايىندالعان سوزدىكتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيا كوميسسياسى مۇشەلەرى مول ۇلەس قوستى. ءار سوزدىك الدىن الا انىقتالعان تەرمينكومنىڭ ءبىر مۇشەسىنە تاپسىرىلدى. تەرمينكوم مۇشەلەرى: ەربول ءابدىراسىلوۆ, قابىلسايات ابىشەۆ, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, ءمادي ايىمبەتوۆ, سارقىت ءالىسجان, جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى, كەڭەسبەك دەمەش, سامات يبرايىم, ءداۋىتالى وماش ۇلى, شامشيدەن پاتتەەۆ, ناسىپقالي سەيىتوۆ, كەڭەس يۋسۋپ سوزدىكتەردى مۇقيات قاراپ, مىڭداعان تەرميندەرگە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتتى. ايتىلعان بارلىق ۇسىنىس-پىكىرلەر بويىنشا اۆتورلار ول كىسىلەرمەن اقىلداسا وتىرىپ, تياناقتى جۇمىس جۇرگىزدى. تەرمينكوم ماجىلىسىندە سول وتىرىسقا توراعالىق جاساعان ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ ۇسى­نى­سى بويىنشا دايىندالعان سوزدىك­تەردى حالىقتىڭ كەڭ تالقىسىنا سالۋ ماقساتىندا ولاردى پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ سايتىنا ءىلۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. ول ۇسىنىس مينيسترلىك تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, بارلىق 30 سوزدىك اكادەميا سايتىنا ءىلىندى. ول تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» جانە «انا ءتىلى» گازەتتەرىنە ارنايى حابارلاما جاريالاندى. تىلگە قامقور جاندار بۇل سوزدىكتەردەگى تەرميندەرگە قاتىستى دا ءوز پىكىرلەرىن جىبەردى. اۆتورلىق ۇجىم مۇشەلەرى ءسوز­دىكتەرگە قاتىستى بارلىق ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىرلەرمەن تانىسىپ, مۇقيات جۇمىس جۇرگىزدى. ەلىمىزدە وسىنداي كولەمدى ەڭ­بەك العاش رەت اتقارىلدى. بىردە-ءبىر تمد ەلىندە 30 تومدىق عىلى­مي سالالىق تەرمينولوگيالىق سوزدىك­تەر توپتاماسى دايىندالعان ەمەس. مۇنداي اۋقىمدى ەڭبەك سالالىق مينيسترلىك تاراپىنان ناقتى قولداۋ بولعان جاعدايدا عانا ىسكە اسىرىلارى ءسوزسىز. بۇرىنعى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى, قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى م.قۇل-مۇحاممەد, قازىرگى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى, كەزىندە ت.ءجۇر­گەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى بولىپ جۇرگەندە «مادەنيەت جانە ونەر» سالاسى سوزدىگىن ساپالى دايىنداۋ ماسەلەسىن ءوز قامقورلىعىنا ال­عان ا.مۇحامەدي ۇلى, بۇرىنعى ءتىل كوميتەتىنىڭ توراعاسى م.سقا­قوۆ, كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تەرمينولوگ عالىم ش.قۇر­مان­باي ۇلى, قازىرگى تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىستار كوميتەتىنىڭ توراعاسى د.تاۋمۇرات اقىل-كەڭەس بەرىپ, وسى جۇمىستى اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, قولداۋ كورسەتىپ وتىردى. سالا تەرمينولوگياسىن قا­لىپ­تاستىرۋمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن سالا ماماندارى مەن عالىمدارى, ءتىلشى عالىمدار, رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيالىق كوميسسيا مۇشەلەرى بىرلەسە وتىرىپ اتقارعان جانە جالپى جۇرتشىلىق پىكىرى ەسكەرىلە وتىرىپ دايىندالعان وسىنداي كولەمدى جۇمىس نەگىزىندە قازاق ءتىلىنىڭ 250 مىڭنان اسا سالالىق عىلىمي تەرميندەر قورى جاسالىپ, قازاق ءتىلى تەرمينولوگياسىنىڭ عىلىمي نەگىزدە دامىپ, كەمەلدەنە تۇسۋىنە ناقتى نەگىز قالاندى. الداعى ۋاقىتتاردا سالالىق تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر جاسايتىن عالىمدار مەن ماماندار تىڭنان سۇرە سالماي, وسى قوردى نەگىزگە الىپ, ونى جەتىلدىرىپ, تولىقتىرۋ ماقساتىندا جۇمىستار جۇرگىزەتىن بولسا, وندا قازاق ءتىلى شىن مانىندە وركەنيەتكە يەك ارتقان, قاي ۋاقىتتا بولماسىن زامان تالابىنا ساي دامىپ-جەتىلىپ وتىراتىن تىلدەردىڭ ساناتىندا بولار ەدى. بۇل ءبارىمىزدىڭ ورتاق اسىل ارمان-مۇراتىمىز ەمەس پە؟! اسقاربەك قۇسايىنوۆ, 30 تومدىق سالالىق عىلىمي تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر توپتاماسىن دايىنداۋ جوباسىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى.