وبلىس اكىمدىگى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساندۋعاش ابدراليەۆا كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, بىلتىر ءوڭىر ەكونوميكاسى ءبىرشاما وسكەنىنە قاراماستان, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ساۋدا سالالارىندا جۇكتەلگەن مىندەتكە قول جەتكىزۋ مۇڭعا اينالعان. انىعىراق ايتساق, تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىندا اسىراۋشى سالا بويىنشا ناتيجە – 35,9%, شالعايداعى مويىنقۇم اۋدانىندا – 7,5%, قوردايدا – 3,5%, تالاستا 0,7% ورىندالماپتى.
جالپى العاندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 514,8 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, ونىمدىلىك 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,1%-عا ارتقانىنا قاراماستان, جامبىل وبلىسى رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتە ونىنشى ورىنعا جايعاسقانى جانىمىزعا باتادى. ويتكەنى ءوڭىر باسشىسى سالاداعى جۇمىستى شيراتۋ بويىنشا بارىنشا جۇمىس اتقارىپ جاتسا دا, كەيبىر ارىپتەستەرى سوعان ساي ناتيجە كورسەتە الماي وتىر.
بىرنەشە اۋدان باسشىلارى بار ماسەلەنى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا جاۋىپ وتىر. ەرنار ەسىركەپوۆ باسقاراتىن تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى اۋىل شارۋاشىلىعىنان بولەك, ينۆەستيتسيا تارتۋدا دا ولقىلىققا جول بەرىپتى. ودان وزگە دە بىرنەشە اكىمنىڭ كەيبىر سالاداعى جۇمىسى كوڭىل كونشىتپەيدى. ويتكەنى مەجەلى كورسەتكىشكە قول جەتكىزە الماعان. جالپى, كەي اكىمنىڭ ماڭىزدى سالالار بويىنشا تومەن ناتيجە كورسەتۋى داستۇرگە اينالىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى... ال تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى ناتيجەنىڭ ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءالى دە تىنىمسىز تەر توگەتىنىن العا تارتىپ وتىر.
«بۇل تۇرعىدان العاندا ءبىرشاما وبەكتيۆتى سەبەپ بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءبىز قازىر جالپى سوماسى 42 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 11 ينۆەستيتسيالىق جوبامەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ونىڭ ءبىر بولىگى وتكەن جىلى ەسەپكە كىرمەي قالعان بولاتىن. ينۆەست جوبالاردىڭ بىرقاتارىندا ىشكى قارجىلىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى قۇرىلىس جۇمىسى اياقتالماي قالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل جوبالار بيىلعى جىلدىڭ ستاتيستيكاسىندا ەسەپكە الىناتىن بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كورسەتكىشتىڭ تومەندىلىگى قۋاڭشىلىق اسەرىنەن قالىپتاسىپ وتىرعانى بەلگىلى. بىلتىر 110 مىڭ گەكتارعا ارپا-بيداي ەگىلدى. ونىڭ 20 مىڭ گەكتارى قۋاڭشىلىق ەسەبىنەن ورىندالمادى. وسىعان وراي بيىل كۇن رايىنا تاۋىلدىلىكتەن قۇتىلۋ ماقساتىندا بىرقاتار ناقتى جۇمىستى قولعا الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى ە.ەسىركەپوۆ.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, حالقى تىعىز ورنالاسقان قورداي اۋدانىندا دا كورسەتكىش جوسپارداعىدان تومەن ورىندالعان ەكەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى ناتيجەنىڭ كوڭىل كونشىتپەيتىنىن تاعى دا اۋا رايىمەن ساباقتاستىرىپ وتىر. سونداي-اق اۋدان بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنداعى ناتيجە دە ويداعىداي ەمەس. ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىندە دە ولقىلىق بايقالعان.
«وڭدەۋ ونەركاسىبى بويىنشا 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا «Korcem» جشس 1 ملن توننا ءونىم وندىرگەن. الايدا كاسىپكەرلىك باسقارماسىنىڭ سۇرانىسى نەگىزىندە 400 مىڭ توننا عانا وتكەرىلىپ, 600 مىڭ توننا قابىلدانباي قالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا مەجەلى كورسەتكىشكە قۋاڭشىلىق سالدارىنان قول جەتكىزە المادىق. 2024 جىلى ارپا-بيدايدى گەكتارىنا 17-18 تسەنتنەردەن الساق, وتكەن جىلى 11–12 تسەنتنەر شاماسىندا قالىپتاستى. ال سۋارمالى ەگىستىك جەردەگى جۇگەرىنى 2024 جىلى 77 تسەنتنەردەن الىنعان بولسا, سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى وتكەن جىلى 63 تسەنتنەردەن الدىق», دەيدى قورداي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جۇلدىزبەك باقاەۆ.
ءوڭىردىڭ قۇرىلىس سالاسىندا 392,8 ملرد تەڭگەنىڭ جۇمىسى جۇرگىزىلگەن. ناتيجەسىندە, ءوسىم 14,4 پايىزدى قۇراعان. الايدا شالعايداعى مويىنقۇم اۋدانىندا كورسەتكىش بەلگىلى سەبەپتەرمەن 51,6 پايىزعا تومەندەگەن كورىنەدى. وڭىردەگى كورسەتكىش ءبىرشاما وسكەنىنە قاراماستان, وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا 13-ورىنعا تۇراقتاپ وتىر.
جالپى العاندا وڭىردە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانى بارشاعا ءمالىم. ناقتىراق ايتساق, جىل قورىتىندىسى بويىنشا ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 8,9 پايىزدى قۇراپ وتىر. وبلىس وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا 834,6 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنان كورىنگەن. ال ونەركاسىپ سالاسىندا 1,3 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سونىڭ ارقاسىندا وبلىس رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتە ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتاپ وتىر. ايتا بەرسەك, وزگە دە بىرقاتار سالالاردا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق ناتيجەلەر بارشىلىق. الايدا كەيبىر اۋدان اكىمدەرىنىڭ جۇمىستى ويداعىداي جۇرگىزبەۋى, مەجەلى جوسپاردا ورىنداي الماۋى سالدارىنان رەسپۋبليكالىق رەيتينگتە كورسەتكىش تومەندەگەن سالالار دا جوق ەمەس.
اۋدان اكىمدەرىنىڭ دەنى مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتكە كۇنى بۇگىن تاعايىندالعان جوق. 3–4 جىل بەدەرىندە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان شەنەۋنىكتەر جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ, تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن پايدالاناتىن شارۋا قوجالىقتاردىڭ سانىن جانە جالپى القاپتىڭ گەكتارىن ۇلعايتقاندا, كورسەتكىش باسقاشا بولار ما ەدى. كىم ءبىلسىن... جاڭا تەحنولوگيانى قولدانۋ تاقىرىبى وڭىردە بىرنەشە جىلدان بەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلە جاتقانى بارىمىزگە ءمالىم.
«بار ماسەلەنى تەك اۋا رايىمەن بايلانىستىرىپ قول قۋسىرىپ وتىرۋدىڭ رەتى جوق. سوندىقتان شارۋالارمەن بىرلەسىپ, ەگىستىككە سۋ جەتكىزۋ, ەگىس كولەمىن وڭتايلاندىرۋ بويىنشا ءتيىستى دەڭگەيدە ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ قاجەت. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جەدەلدەتۋ كەرەك. قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ قولدارىڭىزدان كەلمەي مە, ورىندى بوساتىڭىزدار», دەگەن ەربول قاراشوكەەۆتىڭ سوزىنەن ارىپتەستەرىنىڭ جۇمىسىنا دەگەن كوڭىل تولماۋشىلىق انىق بايقالادى.
قالاي دەسەك تە, سان سالاداعى جۇمىستى وركەندەتۋگە مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جاعداي قاراستىرىلعانى انىق. اسىرەسە ينۆەستيتسيا تارتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس.
ناتيجەلى جۇمىستىڭ ەداۋىر بولىگى اۋىل-ايماقتاردا اتقارىلاتىنى دا ءمالىم. سوندىقتان اۋدان اكىمدەرىنىڭ شيراق قيمىلداعانى ءجون. وسى جىلى سان سىلتاۋ اۋدان اكىمدەرىن جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتقارمايتىن سەكىلدى. ونى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ «وسى جىلى بەلگىلەنگەن جوسپارلى كورسەتكىشتەر تولىق ورىندالۋى كەرەك. سوندىقتان جۇمىستى شيراتىپ, ناقتى ناتيجە كورسەتۋدى تالاپ ەتەمىن» دەگەن سوزىنەن دە اڭعارۋعا بولادى.
وسى قىستا ىلعال مولىنان ءتۇستى. ونى ديقانداردىڭ سوزىنەن دە بايقاپ ءجۇرمىز. سوعان قاراعاندا ريزىق تا مول بولاتىن سەكىلدى. الايدا اۋدان باسشىلارى ينۆەستيتسيا تارتۋ, قۇرىلىس سالاسىنداعى جۇمىستى جۇيەلەۋ سىندى وزگە دە سالالارداعى ولقىلىقتاردى تۇزەي الا ما؟ كىم ءبىلسىن...
جامبىل وبلىسى
