14 تامىز, 2015

دالا ديقاندارى

705 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
000 (30) زايسان اۋدانى ەگىن, باۋ-باقشا وسىرۋگە قولايلى. ماڭىراق جوتالارىنان ساۋىر, سايقان تاۋلارىنا ۇلاساتىن كۇنگەي جاقتاعى بيىك زاڭعارلاردىڭ ەتەگىن باسىپ وتىرعان زايساندىقتار مۇزدىقتاردان اعىپ شىققان تۇنىق وزەندەردىڭ ىرىسىن شايقالتپاي, ماڭداي تەرىمەن كادەگە جاراتۋدا. اۋدان اكىمى الماس وڭداقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, زايساندا ءار اۋىل ەگىستىكتىڭ بەلگىلى ءبىر تۇرىنە ماماندانعان. ماسەلەن, قاراتال, سارىتەرەك اۋىلدارى جەمىس-جيدەك وسىرسە, كەڭساي, جارسۋ اۋىلدارى باۋ-باقشامەن, قارابۇلاق اۋىلى تارى شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. جاقىندا اۋدانعا جۇمىس ساپارىمىزدىڭ بارىسىندا سول ديقانداردىڭ بىرقاتارىمەن القاپتا كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك. باقشاشى راۋل راۋل ءماجيتوۆ – كەڭساي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, «رينات» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى. جول جيەگىندەگى جاپ-جاسىل باۋ-باقشاسى زايسان قالاسىن بەتكە العان جولاۋشىنىڭ جانارىنا بىردەن شالىنادى. مال دا وسىرەدى, ەگىن دە ەگەدى. 80 باس ءىرى قارا, 20-عا جۋىق جىلقى, 50-دەي ۇساق مال باعىپ, 120 گەكتار القاپقا ەگىستىك ەگىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە ارقايسىسى 11 گەكتاردان كارتوپ پەن باقشا ونىمدەرى (ورام­­جاپىراق, ءسابىز, سارىمساق, قيار, قىزاناق, ت.ب.) بولسا, 30 گەكتارى – جوڭىش­قا. جوڭىش­قا­نىڭ جارتىسى – تۇقىم­دىق, جارتىسى – مال ازىعى. راۋل­دىڭ اكەسى رافقات تا ديقان بولىپتى. اكە جولىن جالعاستىرعان جىگىت باۋ-باق­شانى نارىقتىق قاتىناستار باستالعان توقسانىنشى جىلدارى قولعا الدى. جەردى دە ەمۋگە بولاتىنىن تۇسىنگەن قايراتتى جاس بىرتە-بىرتە باقشاسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتا بەردى. كورەيلىك ديقانداردىڭ جەردى پلەنكامەن جابۋلاۋ ءادىسىن مەڭگەرىپ العان راۋل يگەرىلەتىن جەر تەلىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋعانىن ايتادى. – جەردىڭ بەتىنە پلەنكا تارتىپ تاستايمىز. مۇنىڭ ەرەكشەلىگى, وسىمدىكتىڭ اينالاسىنا ءارامشوپ شىقپايدى, ىلعال جاقسى ساقتالادى. بۇرىن باقشا سۋارعان سوڭ ءۇش كۇننەن كەيىن ارىق كەۋىپ كەتىپ, قايتا سۋارۋدى قاجەت ەتەتىن. پلەنكا تەحنولوگياسى بويىنشا ىلعال 15 كۇنگە دەيىن جاقسى ساقتالادى. قىتايدا جاسالعان پلەنكانىڭ جارامدىلىق مەرزىمى – ءبىر ماۋسىم. الا جازداي كۇنگە كۇيىپ, ۇگىتىلىپ, وزدىگىنەن جوعالىپ كەتەتىندىكتەن قورشاعان ورتاعا زيانى جوق, دەدى ر.ءماجيتوۆ. ءبىز پلەنكانىڭ قيار-قىزاناققا تارتىلعانىن بايقادىق. ال قىستىق قىرىققابات كۇننىڭ قىزۋىن ەركىن سەزىنىپ, دومالانىپ, كۇننەن-كۇنگە جاپىراققا ورانىپ ءوسىپ كەلەدى. التى جۇمىس ورنىن قۇرعان راۋل بالالارى رينات پەن ءراميلدىڭ دە اتا جولىن قۋعانىن ماقتانىشپەن ايتتى. قولدارىندا ديپلومى بار جاس جىگىتتەر جەكە شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەۋدى ءجون دەپ تاۋىپ, اكە جانىنان تابىلىپتى. كەلىنشەگى الماگۇل دە بولىسىپ كەلەدى. ماجيتوۆتەردىڭ ءونىمى اۋدان مەن وبلىس كولەمىندە ساتىلادى. مەكتەپ پەن بالاباقشا, شەكارا وتريادىنان مەملەكەتتىك تاپسىرىس تۇراقتى تۇردە ءتۇسىپ تۇرادى. باقشاشى مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەر كومەكتىڭ ۇلكەن ەكەنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, گەكتارىنا كارتوپ پەن باقشا ونىمدەرىنە 120 مىڭ, جوڭىشقاعا 12 مىڭ تەڭ­­گەدەن سۋبسيديا تولەنەدى ەكەن. – «رينات» شارۋا قوجالىعى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپ­­­­كەر­شىلىگى اياسىندا جىل سايىن 1 ملن. تەڭگەدەن استام قارجىعا اۋىل مەكتەبى مەن بالاباقشاسىنا دەمەۋشىلىك كورسەتەدى. اسحاناعا باقشا ونىمدەرىن تەگىن بەرەدى. الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلارعا كومەكتەسەدى, – دەدى كەڭساي اۋىلى اكىمدىگىنىڭ باس مامانى نۇرشات ءاشىمحانوۆا. 000 (7) سوياشى بولاتبەك بولاتبەك ميزامحان 2005 جىلى قىتايدان اتامەكەنگە قونىس اۋدارعان ەكەن. جارسۋ اۋىلىنىڭ جانىنان «جوڭعار» شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, سويا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسا باستاعانىنا بيىل ءۇشىنشى جىل بولىپتى. اعىمداعى جىلى 130 گەكتار القاپقا سويا ەككەن. مامىر ايىندا ەگىلگەن سويانىڭ شىعىمى جاقسى. جايقالعان جاسىل القاپ بەلۋاردان كەلەدى. كۇنگە توتىققان بوكەڭ سويانى ءۇشىنشى مارتە سۋارىپ جاتقانىن جەتكىزدى. – سويانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – بازارىندا. وتكەن جىلى كيلوسى 70 تەڭگەدەن بولعان ەدى. بيىلعى باعا ازىرگە بەلگىسىز. بارلىعىن نارىق ءوزى بەلگىلەيدى عوي, – دەدى كەتپەنىنە سۇيەنىپ جۇمىسىن جالعاستىرعان جىگىت اعاسى. بولاتبەك ءوز ءونىمىن سەمەي قالاسىنا اپارىپ وتكىزىپ ءجۇر. سويانى وڭدەپ, ودان سۇيىق ماي, قۇس جەمى, ءتىپتى, شۇجىققا دەيىن جاسايدى. قىتايدا سويادان اق ىرىمشىك جاسايتىن كورىنەدى. كورشى ەلدە بۇل شارۋاشىلىق كەڭىنەن تاراعان. ويتكەنى, قىتاي حالقىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ كۇرىشتەن كەيىنگى تۇتىناتىن تاماعى – سويا. ال ەلىمىزدە نەگىزىنەن كۇنباعىس سياقتى سىعىپ, مايىن الادى. ءبىر ەرەكشەلىگى, اتالعان وسىمدىك جەردى قۇنارلاندىرادى, توپىراق قىرتىسىنا ازوت جيناپ, توزۋىنا جول بەرمەيدى. بولاتبەك سويانى ءبىر القاپقا ءۇشىنشى جىل قاتارىنان ەگىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. – بۇل قازاققا تاڭسىق شارۋا عوي. سوندىقتان, جەرگىلىكتى ديقان­دار قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ, سۇراپ جاتادى. ولاردىڭ قاتارى اسىرەسە, بيىل كوبەيدى. جەتىسۋ جەرىندە سويانى جاقسى ەگەدى. جالاڭ مال باق­قانشا, قوسىمشا ەگىستىكپەن دە اينالىسقان ءجون. قىتايدا دا سويا ەككەن ەدىم, سوندىقتان اتامەكەنىمە كەلگەندە وسى كاسىپپەن اينالىس­قاندى ءجون كوردىم, – دەدى «جوڭعار» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى. 000 (9) تارىشى ماقسات قارابۇلاق اۋىلى – تارىنىڭ وتانى. كادۋىلگى سوك, جەنت جاسايتىن كەرەمەت ءتىل ۇيىرەر تارىڭىز زايساننىڭ قارابۇلاعىندا وسىرىلەدى. اۋىل اگرونومى امانگەلدى بازىلحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل قارابۇلاقتىق ديقاندار 300 گەكتارعا جۋىق جەرگە تارى ەگىپ وتىر. 2004 جىلى قىتايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنان قونىس اۋدارعان ماقسات زياباي ۇلى بىرگە كوشىپ كەلگەن قانداستارىنىڭ باسىن قوسىپ, تارى سالىپتى. ول كوكتوعاي اۋدانىنىڭ كۇرتى اۋىلىندا اكىم بولىپ, جەتى جىل جۇمىس ىستەگەن. ءوزى دە ويعا جۇيرىك, تىلگە شەشەن ازامات ەكەن. موتوتسيكلىنە مىنگەستىرىپ الىپ, تارى القابىنا جەتكەنشە, ءبىراز اڭگىمە تيەگىن اعىتتى. – ءبىر داستارقان تۇرماق, ءبىر ناندى ءبىرجولا جەي المايسىز. سوندىقتان, بارىنە بىردەن قول سوزۋ ابەستىك بولادى. ءبىر قۋاناتىنىمىز, قازاقستان ۇشقان قۇستاي تەز دامۋدا. دارحان حالىقتىڭ ساناسى نارىققا بىرتىندەپ بەيىمدەلىپ كەلە جاتىر. مەملەكەتتىڭ مال مەن ەگىن شارۋاشىلىعىنا دەگەن قامقورلىعى زور. ۇكىمەت تاراپىنان سۋبسيديا بەرۋ, جەبەپ, جەتەكتەۋ ساياساتى دەر كەزىندە قولعا الىندى, دەدى ول. – شارۋا قوجالىعىنىڭ اتى – «اسىل ارمان». اتامەكەنگە كەلۋ – اسىل ارمانىم ەدى. سوندىقتان, وسىلاي اتاعاندى ءجون سانادىم. جالپى, تارى ادام اعزاسىنا وتە پايدالى. نارىقتا سۇرانىس جوعارى. قازاقستان تارىسى تابيعي تازا ونىمگە سانالاتىنىن شەت جۇرتتار دا بىلەدى. ماسەلەن, ءبىز ەشقانداي تىڭايتقىش بەرمەي-اق جۋسان مەن يزەن ءوسىپ تۇرعان كەڭ دالانى جىرتىپ, ەگىپ وتىرمىز, – دەدى م.زياباي ۇلى. ايتۋىنشا, 15 وتباسى بىرىگىپ, 200 گەكتار القاپقا تارى ەككەن ەكەن. ماقساتتىڭ ءوزى 70 گەكتارعا تارى سالعان. ءبىر گەكتاردان ورتا ەسەپپەن 2,5 توننا ءونىم الادى. تاياۋدا ەسكى كومباين ساتىپ الىپ, تارى ورۋعا ارناپ, قايتا جاساپ شىعارىپتى. رەسەي مەن قىتايدا تارى ورۋعا ارنالعان ارنايى تەحنيكا شىعارىلمايدى. تارى تۇقىمداس ۇساق داقىلدارعا ارنالعان كومباين بولعانىمەن, ول قاۋىزى قاتتى تارىنى ورۋعا جارامايدى. ماقسات ارنايى مامانداندىرىلعان كومبايندى ەكى جىلدا جاساپ شىققانىمەن, پاتەنت الۋعا قاراجات تاپشىلىعى قولدى بايلاعانىن ايتتى. – دسۇ-دان كۇتەرىمىز كوپ. الەمدىك نارىقتا ءبىزدىڭ تارىمىز باسەكەگە توتەپ بەرە الادى دەگەن ويدامىن. بۇل ءبىز ءۇشىن جاڭا كوكجيەك بولۋى ىقتيمال, – دەدى ديقان. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». شىعىس قازاقستان وبلىسى, زايسان اۋدانى.
سوڭعى جاڭالىقتار