قالدىرعان ءىزىڭ ماڭگىلىك...

ءيا, «ءومىر-وزەن كۇركىرەيدى, وتەدى, كىم كەلەدى بەلگىسىز, كىم كەتەرى», دەپ كۇنى كەشە عانا ومىردەن وتكەن بەلگىلى اقىن ءابىلدا ايماق جىرلاعانداي مىنا ءفاني, بەس كۇن جالعاننان كىم­نىڭ وتە­تىنى نەمەسە كەلەتىنى ءبىر ال­لاعا عانا ايان. بۇل ءبارى­مىزگە ءتان ءومىر­دىڭ قاتال سىناعى. نۇر جۇزىنەن ارقاشاندا مەيىرىم مەن يمان توگىلىپ تۇراتىن الما مۇع­جانوۆا اپايىمىزدى بۇگىندە ساعىم بولىپ الدەقاشان ارتتا قالعان بالا كەزىمىزدەن بەرى بىلەدى ەكەنبىز. ونداعان جىلدار وتە دوستارى دا, شاكىرتتەرى دە «قوسىلعان قوس وزەن سەكىلدەنىپ» دەپ ءسۇي­سىنە جىرعا قوسقان ەكى جاس سوناۋ 1953 جىلى سەمەي قا­لاسىندا جولىققان ەدى. وقۋ وزاتى قۇرمانباي الشەريەۆ سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى بولسا, «ارقانىڭ ەركە سۇلۋ – كوكەشەتاۋىنداعى» حالقىمىزدىڭ ار­داعى ايگىلى اقان سەرىنىڭ ءوزىن عاشىق ەتكەن اقتوقتى سۇلۋدىڭ اۋىلىنان شىققان, اققۋ­دىڭ كوگىلدىرىندەي الما مۇعجانوۆا اتال­­­مىش ينستيتۋتتىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتى ەدى. مىنە, سول كەزدەن باستالعان ومىرلىك جۇپ كۇللى عۇمىرىن بىرگە وتكىزدى. 1955 جىلى ينستيتۋتتى بىتىرە سالىسىمەن جاس ماماندار سول كەزدەگى پاۆلودار وبلىسى, بەس­قاراعاي اۋدانى, سەميارسك ورتا مەكتەبىنە جىبەرىلدى. ەستەرىنە تۇسسە ءالى كۇنگە دەيىن جاندارى تۇرشىگەتىن جاعداي سوندا بولىپ ەدى. تۋرا 1955 جىلى 5 قاراشا كۇنى اتوم بومباسى, 10 قاراشا كۇنى سۋتەگى بومباسى اشىق اسپان اس­تىندا سىنالدى. بۇل سەمەيدەگى ايگىلى ابىرالى اۋدانىنا ءتيىپ تۇرعان جەر بولاتىن. جۇزدەگەن ءۇيدىڭ ەسىك-تەرەزەسى قيراپ, 20-30-ى جەرمەن جەكسەن بولعانىن كوز­دەرىمەن كورگەندەرى ءومىر بويى ەستەرىندە قالىپتى. ەكەۋى دە تەرەڭ ءبىلىمدى فيزيك بولعاندىقتان اتوم بومباسىنىڭ كۇللى زاردابىن ەگجەي-تەگجەيلى بىلەتىن. سونىمەن, سوناۋ 1962 جىلى قۇرمان­باي اعايدىڭ تۋعان جەرى – شىمكەنت (وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ) بۇ­رىنعى قىزىلقۇم, قازىرگى وتىرار اۋدانى ءشاۋىلدىر سەلوسىندا ەڭبەك جولدارىن باستاعان, ءوز پاندەرىن وتە تەرەڭ بىلەتىن ءبى­لىمدى دە ىسكەر ۇستازدار كوپ ۇزا­ماي-اق ەل قۇرمەتىنە بولەندى. الما اپايىمىز 1962 جىلدان 1991 جىلعا دەيىن اۋدان ورتالىعىنداعى ەڭ ىرگەلى جامبىل, لەنين (قازىر ش.قالداياقوۆ)اتىنداعى مەكتەپتەردە ديرەك­توردىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى بولسا, قۇرەكەڭ دە كوپ جىلدار بويى مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ ابىرويمەن قىزمەت ەتتى. بۇگىندە ەسىمدەرى ەلىمىزگە تانى­مال اقتاۋ, وسكەمەن ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ رەك­تورى بولعان ءاشىم اح­مەتوۆ, قازاقستاننىڭ برازيلياداعى ەلشىسى باقىت ورداباەۆ, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حا­لىق­ارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى قۇلبەك ەرگوبەك, بەلگىلى ساتيريك كوپەن امىربەك, جازۋشى-تاريحشى جارىلقاپ بەيسەنباەۆ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۇلجان ەسنازاروۆا, قازاق-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دۇيسەنكۇل ۇركىمباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋب­ليكالىق گازەتى» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى, پرەزيدەنت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ەركىن قىدىر ءبىر كەزدەرى وسى قوس ۇستازدان ءتالىم العان سۇيىكتى شاكىرتتەرى ەدى. ءسابي كوڭىلىمىزبەن رياسىز جاقسى كورگەن ۇستاز­دارىمىزعا دەگەن قۇرمەت ءومىر بويى ۇزىلمەي كەلەدى. تەرەڭ ءبىلىمدى فيزيك قۇر­مانباي الشەريەۆ ەكەۋىنىڭ ابىروي مەن بەدەلى اۋدانعا, وبلىسقا كەڭىنەن تانىمال بولىپ ۇستازداردىڭ ۇس­تازى اتاندى. وزەكتى ورتتەي شارپىعان وكى­نىشكە قاراي, وسىدان 2 جىل بۇرىن ومىردەن وتكەن سۇيىكتى ۇلدارى, كەنجەلەرى پالىمنىڭ قايعىسى اسىل اناسىنىڭ ءازيز جۇرەگىنە اۋىر سالماق سالعان-دى. ەندى, مىنە, اياۋسىز اجال قارماعى اسىل اپايىمىزدى دا الىپ كەتىپ وتىر. ءبارى دە جوعارى ءبىلىمدى سايران, عالىم, پالىم (مارقۇم) سىندى ءۇش ۇل-قىز تاربيەلەگەن, مىڭداعان شاكىرتتى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتقان قوس ۇستاز سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە دە قاناتتاسا بىرگە جەتىپ ەدى. شاڭىراق كوتەرگەنىنە الپىس جىل تول­عان ەدى. قوس مەرەكەنى ارىپتەستەرىمەن, شاكىرتتەرىمەن بىرگە اتاپ وتەمىز دەپ نيەتتەنىپ جۇرگەن ەدى. امال نە؟ ۇستازدىق جولدا بارلىق اتاق-ابىرويعا جەت­كەن اسىل اپايىمىز الما مۇع­جانوۆانىڭ جۇرەگى وسىدان قىرىق كۇندەي بۇرىن سوعۋىن توقتاتتى. اللانىڭ اق نۇرى اسپانىڭىزدا شالقىپ, توپىراعىڭىز تورقا, جا­نىڭىز ءجانناتتا بولسىن اسىل اپاي! ش.قالداياقوۆ اتىنداعى مەكتەپتى 1979 جىلى بىتىرگەن شاكىرتتەرى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, وتىرار اۋدانى.