پارتياارالىق ديالوگ – سپيكەرلەرگە قويىلاتىن ناقتى رەگلامەنتى مەن ايقىن مىندەتى بار, 4 راۋندتان تۇراتىن بىرەگەي پىكىرتالاس فورماتى.
ديالوگقا قازاقستانداعى 7 پارتيا اتىنان 14 سپيكەر قاتىستى. ولار مودەراتورلار مەن قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قاتىستى ءوز ۇستانىمدارىن ءبىلدىردى.
سپيكەرلەر تاۋەلسىزدىك پەن ۇلتتىق بىرلىكتى كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتۋ, پارلامەنت باقىلاۋىن كۇشەيتۋ, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ باسىمدىعى, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر, مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ, مەملەكەتتىڭ ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىگى, ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىعى جانە نەگىزگى شەشىمدەر قابىلداۋ كەزىندەگى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمنىڭ ءرولى سىندى بىرقاتار ماسەلەنى تالقىلادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, «AMANAT» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ايدوس سارىم جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ 3-بابىنا قاتىستى سۇراققا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, بۇل باپتا العاش رەت كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق قىزمەت قاعيداتتارى – تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ, ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ, قوعامدىق ديالوگتى دامىتۋ, ادام قۇقىعى, عىلىم مەن ءبىلىم باسىمدىعى بەكىتىلگەنىن مالىمدەدى.
«جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ 3-بابى تۋرالى ايتقان كەزدە, ءبىز مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ىرگەتاسى تۋرالى وي قوزعايمىز. بۇل جاي عانا قۇندىلىقتار ءتىزىمى ەمەس, ول – قۇقىقتىق باعدار. زاڭدار مەن بيلىكتىڭ بارلىق تارماعىنىڭ شەشىمدەرى سوعان سايكەس كەلۋگە ءتيىس», دەدى ايدوس سارىم.
ءوز كەزەگىندە, ءماجىلىس دەپۋتاتى, «AMANAT» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ءۇنزيلا شاپاق جاھاندىق ترانسفورماتسيالار مەن تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر جاعدايىندا كونستيتۋتسيانى جاڭعىرتۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتا زاڭدى جاڭعىرتۋ – مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق تۇرعىدا دامۋىنىڭ قيسىندى كەزەڭى.
«كونستيتۋتسيانى جاڭعىرتۋ – قۇقىقتىق تۇرعىدا دامۋدىڭ تابيعي ءارى قيسىندى كورىنىسى. جاڭا جوبا دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا جانە قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان», دەدى ءۇنزيلا شاپاق.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى سەرىك ەگىزباەۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى مەملەكەت دامۋىنىڭ ادامعا باعدارلانعان مودەلىن بەكىتەتىنىن ايتتى. سوعان سايكەس, مەملەكەت ادامعا قىزمەت ەتۋگە ءتيىس.
«جاڭا كونستيتۋتسيادا ادام كاپيتالى جەر قويناۋى مەن تابيعي رەسۋرستاردان ماڭىزدى ەكەنى بەكىتىلدى. بۇل ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ جانە ازاماتتاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىڭ تىكەلەي مىندەتىنە اينالاتىنىن بىلدىرەدى», دەدى سەرىك ەگىزباەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى جيگۋلي دايراباەۆ كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدىڭ جاڭا تارتىبىنە – جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى شەشىم قابىلداۋ ماسەلەسىنە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى.
«ەندى تەك جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى عانا كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. بۇل تۇپكىلىكتى شەشىمدى حالىق قابىلدايتىنىن بەكىتەدى», دەدى جيگۋلي دايراباەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, «Respublica» پارتياسىنىڭ توراعاسى ايداربەك قوجانازاروۆ جاڭا كونستيتۋتسيا ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالار ءۇشىن بولجامدى ورتا قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ەكونوميكالىق ءوسىم رەسۋرستار كولەمىنە ەمەس, ينستيتۋتتاردىڭ ساپاسىنا, ەرەجەلەردىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە مەنشىك قۇقىعىنىڭ قورعالۋىنا بايلانىستى بولماق. جاڭا كونستيتۋتسيا ءدال وسى ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدى بەكىتەدى», دەدى ايداربەك قوجانازاروۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, «Respublica» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ەكاتەرينا سمولياكوۆا مەملەكەت پەن بيزنەس ارىپتەستىگىنىڭ فيلوسوفياسىنا توقتالدى.
«كونستيتۋتسيا مەملەكەتكە جانە جەكە تۇلعاعا تيەسىلى مەنشىكتى تەڭ قورعاۋدى بەكىتەدى جانە ادال ارىپتەستىكتىڭ جاڭا قاعيداتتارىن قالىپتاستىرادى», دەدى ەكاتەرينا سمولياكوۆا.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, قازاقستان حالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ماگەررام ماگەرراموۆ جاڭا اتا زاڭنىڭ الەۋمەتتىك مانىنە نازار اۋداردى.
«جاڭا كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ ادامعا ارنالعانىن مويىنداۋدى جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت بولۋ مىندەتتەمەسىن الۋدى بىلدىرەدى», دەدى ماگەررام ماگەرراموۆ.
قازاقستاننىڭ «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنىڭ توراعاسى ازامات امىرتاەۆ ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.
«قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەملەكەت پەن ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق مىندەتىنە اينالادى», دەدى ول.
ءوز كەزەگىندە, «بايتاق» پارتياسىنىڭ مۇشەسى تاڭىربەرگەن بەردوڭعاروۆ كونستيتۋتسيا ماتىنىنە «ميراندا ەرەجەسىنىڭ» ەنگىزىلۋىن وڭ باعالادى.
«بۇل نورمانىڭ كونستيتۋتسيالىق مارتەبە الۋى ءۇنسىز قالۋ قۇقىعى مەن ادۆوكات كومەگىنە جۇگىنۋ قۇقىعىن ازاماتتاردى قورعاۋدىڭ ىرگەلى كەپىلدىگىنە اينالدىرادى», دەدى تاڭىربەرگەن بەردوڭعاروۆ.
«اق جول» قازاقستان دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ اتىنان ونىڭ توراعاسى ءارى ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ ءسوز سويلەپ, پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىنە كوشۋ قادامىن قولدادى.
«پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسى ساياسي ءارتاراپتاندىرۋ مەن كوپپارتيالىقتى دامىتۋعا جاعداي جاسايدى», دەدى ازات پەرۋاشەۆ.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, «اق جول» پارتياسىنىڭ مۇشەسى دانيا ەسپاەۆا جەكە مەنشىكتى قورعاۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى.
«مەملەكەتكە جانە جەكە تۇلعاعا تيەسىلى مەنشىك تەڭ كونستيتۋتسيالىق قورعاۋعا يە بولادى. ال مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى ءۇشىن وتەماقى تولەنۋگە ءتيىس», دەدى دانيا ەسپاەۆا.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى اسحات راقىمجانوۆ جاڭا رەداكتسيا ادام ءومىرىنىڭ ەلەۋلى بولىگى تسيفرلىق كەڭىستىككە اۋىسقانىن ەسكەرەتىنىن ايتتى.
«جاڭا كونستيتۋتسياعا سايكەس, تسيفرلىق ورتاداعى جەكە ءومىر دە قورعالادى. ادامنىڭ جەكە دەرەكتەرى ونىڭ ءۇيى مەن جەكە حات-حابارىمەن بىردەي دەڭگەيدە قورعاۋعا الىنادى», دەدى اسحات راقىمجانوۆ.
ال ونىڭ فراكتسيالاسى نۇرلان اۋەسباەۆ وتباسى ينستيتۋتى مەن باقىتتى بالالىق شاقتى قورعاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.
«وتباسى, انا, اكە جانە بالا مەملەكەت قورعاۋىندا بولادى. بۇل – كەلەر ۇرپاقتىڭ قۇقىقتىق كەپىلى», دەدى نۇرلان اۋەسباەۆ.
وسىلايشا, پارتياارالىق ديالوگ الاڭى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن تالقىلاۋدا ساياسي ۇستانىمداردىڭ كەڭ اۋقىمىن كورسەتىپ, كورەرمەندەرگە ەلدىڭ الداعى دامۋىنا قاتىستى نەگىزگى ماسەلەلەر بويىنشا پارتيالاردىڭ كوزقاراستارىن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
