ساياسي جۇيەنى نەعۇرلىم يكەمدى ەتۋ ۇسىنىلدى

اتاپ ايتقاندا, 46 جانە 62-باپتاردىڭ باستاپقى رەداكتسيالارىندا نەگىزگى تاعايىنداۋلاردى قايتا كەلىسۋدەن باس تارتىلعان جاعدايدا قۇرىلتايدى تارا­­تۋ مۇمكىندىگى قاراس­تى­رىلعان ەدى. الايدا بۇل نور­ما «كۇشتى پرەزيدەنت – ىق­پالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتىنا تولىق سايكەس كەلمەيدى.

قوعامدا, اسىرەسە الەۋ­مەتتىك جەلىلەر مەن ساراپ­شىلار ورتاسىندا قۇ­رىل­تايدى تاراتۋ نەگىزدەرى كەڭىنەن تالقىلاندى. وسىعان بايلانىستى «Amanat» پارتيا­سى فراكتسياسى 46 جانە 62-باپتارداعى «پرە­زي­دەنت تاراتادى» دەگەن تۇجىرىمدامانى «پرە­زيدەنت تاراتۋعا قۇقىلى» دەپ وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزىپ وتىر. بۇل تۇزەتۋ قۇرىلتايدى جاساندى تۇردە تاراتۋ جانە ساياسي داعدارىس تۋىنداتۋ مۇمكىندىگىن بول­دىرماۋعا باعىتتال­عان. ۇسىنىلعان ناقتىلاۋ – مەم­لەكەتتىك جۇيەنى ىش­تەن شاي­قالۋدان, جاساندى كەلىسپەۋشىلىك ارقىلى ونىڭ جۇمىسىن توقتاتۋدان جانە ەلدى ۇزاققا سوزىلعان ينستيتۋتسيونالدىق داعدا­رىسقا تارتۋعا تىرىسۋدان ساقتاندىرۋدىڭ ءبىر ءتۇرى. اتالعان وزگەرىستەر رە­فور­ما­لاردىڭ جالپى لوگيكا­سىنا جانە «ادىلەتتى قازاقستان» مودەلىنە سايكەس كەلەدى.

سونداي-اق كوميسسيا مۇشەلەرىنە 62-باپتىڭ ەكىنشى تارماعىنا «پرە­زيدەنت ۇسىنعان كانديداتۋرانى تاعايىنداۋ» دەگەن تۇجىرىمنىڭ ورنىنا «پرەزيدەنت ۇسىنعان ءاربىر كانديداتۋرانى تاعايىنداۋ» دەگەن ناقتىلاۋدى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. بۇل نورماداعى قۇقىقتىق اركەلكىلىكتەردى جويۋعا جانە ونىڭ مازمۇنىن بىرىزدەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاقستان حالىقارالىق تاجىريبەدە كەڭىنەن تانىل­عان جانە تۇسىنىكتى ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ مودەلىن سانالى تۇردە تاڭ­دالىپ وتىر. بۇل قادام ەلىمىزدىڭ تانىمالدىعى مەن ساياسي سالماعىن ارتتىرىپ, مەم­لەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن سىرتقى سەرىكتەستەر ءۇشىن اناعۇرلىم ايقىن ءارى تۇسى­نىكتى ەتەدى.

سونىمەن قاتار اتا زاڭ جوباسىنداعى نوۆەللالارىن دۇرىس تۇسىنبەۋ رەفورمالاردىڭ ءمانىن بۇرمالاۋعا اكەلۋى مۇم­كىن. قازىرگى تاڭدا قوعام­دا «cancel culture», ياعني «جويۋ مادەنيەتى» قۇبى­لىسى كۇشەيىپ كەلەدى. بىرقا­تار ەلدە قوعامدىق پىكىر­تالاستار شەكتەن شىعىپ, سىندارلى ديالوگتىڭ ورنىنا ادامداردى نەگىزسىز ايىپ­تاۋ مەن «جويۋ» ارەكەت­تەرى ورىن الىپ جاتادى. كونستيتۋتسيا جوباسىندا بۇل ماسەلەگە قاتىستى ناق­تى قۇندىلىقتىق باع­دار ايقىندالعان: ادام­نىڭ ار-نامىسى مەن قا­دىر-قاسيەتىنە قول سۇعىل­مايدى جانە زاڭمەن قورعا­لادى. بۇل سىنعا تىيىم سا­لۋدى بىلدىرمەيدى. كە­رىسىن­شە, ءبىزدىڭ ۇستانىم – اشىق پىكىرتالاس پەن جاۋاپكەرشىلىك قاعيدات­تارىنا نەگىزدەلگەن قۇ­قىق­تىق مادەنيەتتى قالىپ­تاستىرۋ.

قوعامدا كەڭ تالقىلاۋعا تۇسكەن تاعى ءبىر ماسەلە – كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ 5-بابىنىڭ 6-تارماعى. جەلىدە بۇل نورما «مەملەكەت ىشىندەگى مەملەكەت» قۇرىپ وتىر ەكەن دەگەن تەزيس بەلسەندى تۇردە تارالىپ جاتىر. بۇل شىن­دىققا جاناسپايدى. قا­زاقستان بىرىڭعاي قۇ­قىق­تىق كەڭىستىگى بار ءبىر­تۇتاس مەملەكەت بولىپ قالا بەرەدى. الاتاۋ – اۆتونوميا دا, ەرەكشە اۋماق تا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ءبىر قالاسى. وندا جاڭا جۇمىس ورىندا­رىن قۇرۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن بيزنەسكە جەدەل­دەتىلگەن راسىمدەر قاراس­تىرىلعان بەلگىلى ءبىر قار­جىلىق دەربەستىك قاراس­تىرىلىپ وتىر.

مۇرات ابەنوۆ,

ءماجىلىس دەپۋتاتى, كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا مۇشەسى