سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
شىن مانىندە, ورازانىڭ شىنايى ساۋابى – اشتىقتا ەمەس, تاقۋالىقتا. ال تاقۋالىقتىڭ نەگىزگى ورنى – جۇرەكتە. اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «تاقۋالىق مىنا جەردە بولادى», دەپ كوكىرەگىن ءۇش مارتە نۇسقاپ, ادامنىڭ تاقۋالىعى جۇرەگىندە بولاتىنىن ايتقان (بۇحاري). ادامنىڭ تابيعاتىندا, ياعني ءاۋ باستاعى جاراتىلۋ بولمىسىندا ونىڭ جۇرەگى ساۋ بولادى جانە ىزگى امالدار, قۇلشىلىق جاساۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ساۋ كۇيىن ساقتايدى. ال ەگەر پەندە كۇنالى ءىس ىستەيتىن بولسا, ونىڭ جۇرەگى دەرتتى حالگە دۋشار بولادى. كەيىن رۋحى سونەدى. مىنە, سول سەبەپتى دە مۇسىلمان ءوزىنىڭ جۇرەگىنە ءاردايىم نازار سالىپ, ونداعى دەرتتى بەلگىلى امالدار ارقىلى تازارتىپ وتىرۋعا ءتيىس. ويتكەنى ادامنىڭ جۇرەگى دۇرىس بولسا, بۇكىل امالى دۇرىس بولادى. ارداقتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) حاديسىندە: «راسىندا ادام دەنەسىندە ءبىر كەسەك ەت بار. ەگەر ول دۇرىس بولسا, ادامنىڭ بۇكىل دەنەسى دۇرىس بولادى. ەگەر ول بۇزىلسا, بارلىق دەنەسى بۇزىلادى. ول كەسەك ەت جۇرەك ەمەس پە؟» دەگەن (بۇحاري, ءمۇسليم).
وسى رەتتە جۇرەكتى ءتۇرلى دەرتتەن تازارتاتىن نەگىزگى امالدارعا توقتالا كەتسەك. اللا تاعالانى ەسكە الۋ – جۇرەكتى ءتۇرلى دەرتتەن تازارتاتىن امالدىڭ ءبىرى. مۇسىلمان شاماسى كەلگەنشە اللا تاعالانى كوپ ەسكە الىپ, زىكىر ەتۋگە ءتيىس. بۇل ونىڭ يمانىن كۇشەيتىپ, جۇرەگىن ءتۇرلى دەرتتەن تازارتادى. ال جاراتۋشىعا ۇنامسىز ءسوز ايتۋ, كەرىسىنشە, جۇرەكتىڭ قاتايۋىنا, يمانىنىڭ السىرەۋىنە الىپ كەلەدى. اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «اللا تاعالانى ەسكە المايتىن بوس ءسوزدى كوبەيتپەڭدەر. اللا تاعالانى ەسكە المايتىن بوس ءسوزدىڭ كوپ ايتىلۋى جۇرەكتى قاتايتادى. راسىندا, ادامدار اراسىنداعى اللا تاعالادان ەڭ الىس بولعانى – جۇرەگى قاتايعاندار», دەگەن (تەرميزي).
جۇرەكتى ءتۇرلى دەرتتەن تازارتاتىن نەگىزگى امالدىڭ تاعى ءبىرى – وزگەلەردىڭ قاتەلىگىن كەشىرۋ. قاسيەتتى رامازان – كەشىرىم ايى. بۇل ايدا جاراتۋشىنىڭ كەشىرىمىن ءۇمىت ەتىپ ءارى ءوزىمىز دە وزگەلەردى كەشىرۋىمىز قاجەت. سەبەبى وزگە ادامدارعا دەگەن وكپە, رەنىش, كەك ساقتاۋ سىندى شىنايى مۇسىلمانعا جات ىستەردىڭ بارلىعى پەندەنىڭ جۇرەگىنە داق ءتۇسىرىپ, رۋحاني لاستانۋىنا سەبەپشى بولادى. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراننىڭ «نۇر» سۇرەسىنىڭ 2-اياتىندا: «كەشىرىمدى بولىپ, كوڭىلدەرىنە الماسىن. سەندەر اللانىڭ وزدەرىڭدى كەشىرگەنىن جاقسى كورمەيسىڭدەر مە؟ اللا وتە كەشىرىمدى, ەرەكشە مەيىرىمدى», دەپ ايتقان.
ادال اس – جۇرەكتى ءتۇرلى دەرتتەن تازارتاتىن نەگىزگى امالدىڭ ءبىرى. ادال اس ادام ءتانىنىڭ ساۋلىعىنا جانە جۇرەگىنىڭ ءتۇرلى رۋحاني دەرتتەن ادا بولۋىنا, نيەتى مەن امالىنا قاراي مول ساۋاپقا كەنەلۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سول سەبەپتى دە اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراننىڭ «مۋمينۋن» سۇرەسىنىڭ 51-اياتىندا: «تازا نارسەلەردەن جەڭدەر جانە ىزگى ءىس ىستەڭدەر», دەپ بۇيىرعان. ادامدار يمام احمادتان (ونى اللا راقىمىنا السىن): «دەرتكە دۋشار بولعان جۇرەكتى قالاي ەمدەۋگە بولادى؟» دەپ سۇراعاندا ول: «ادال اس ارقىلى», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. ال ءال-جۋنايد ءال-باعدادي (ونى اللا راقىمىنا السىن) دەگەن عالىم: «شىنايى يحسان جولىنداعى ادام – جۇرەگىن اللا تاعالادان وزگە نارسەدەن تازارتقان پەندە», دەگەن ەكەن.
ادام بالاسىن ەكى دۇنيەدە باقىتسىزدىققا اپاراتىن قاسىرەتتىڭ ءبىرى – تاكاپپارلىق. تاكاپپارلىق – اللا تاعالا سۇيمەيتىن, ادامدىققا جات سيپاتتىڭ ءبىرى. ال كوكىرەكتىك – ادامدى وزگەلەردەن جوعارى ۇستاۋعا يتەرمەلەيتىن ىشكى سەزىم, جاعىمسىز مىنەز-ق ۇلىق. سوندىقتان ونداي قىلىعىن بايقاعان مۇسىلمان بىردەن اللادان كەشىرىم سۇراسا, اقىرەتتىك ازاپتان قۇتىلادى. بىردە پايعامبارىمىزدان (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ۋا, اللانىڭ ەلشىسى! ادامداردىڭ ەڭ ابزالى كىم؟» دەپ سۇرايدى. اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «تازا جۇرەكتى ءاربىر ادام مەن ءسوزى دۇرىس بولعان جان», دەيدى. ساحابالار: ء«سوزى دۇرىس دەگەندى تۇسىندىك, تازا جۇرەكتى دەگەن نە؟» دەپ قايتا سۇرايدى. سوندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ول – كۇنا, باس كوتەرۋ, الداۋ مەن حاساد بولمايتىن جۇرەك», دەپ جاۋاپ بەرەدى. كورەالماۋشىلىق دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەتىن «حاساد» – اللانىڭ بىرەۋگە بەرگەن نىعمەتىن ودان قىزعانۋ, وندا بولماۋىن قالاۋ دەگەن ءسوز. قاسيەتتى رامازان ايى ادام بالاسىن وسىنداي جامان مىنەز-ق ۇلىقتان, ءتۇرلى جۇرەك دەرتىنەن الشاق بولۋعا تاربيەلەيدى. ورازا – ەڭ الدىمەن جۇرەكتىڭ امالى. رامازان – جۇرەكتى تازارتۋعا, نيەتتى تۇزەتۋگە, ءناپسىنى تاربيەلەۋگە جانە تاقۋالىققا جەتۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەن قاسيەتتى اي. ورازانىڭ شىنايى رۋحىن تۇسىنگەن ادام اس پەن سۋدان تىيىلۋدى باستى ماقسات ەتپەيدى. اۋىز بەكىتۋدەگى نەگىزگى ماقسات – جۇرەكتى اللاعا جاقىنداتىپ, وي مەن جۇرەكتى ءتۇرلى دەرتتەن تازالاۋ, ىشكى جان دۇنيەنى كوركەم مىنەزبەن بەزەندىرۋ.
پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) اللا تاعالانىڭ نازارى جۇرەكتە بولاتىنىن بايانداپ: «راسىندا, اللا تاعالا سەندەردىڭ بەينەلەرىڭ مەن دۇنيەلەرىڭە نازار اۋدارمايدى, الايدا جۇرەكتەرىڭ مەن امالدارىڭا نازار اۋدارادى», دەگەن. شىن مانىندە ورازانىڭ شىنايى ساۋابى – اشتىقتا ەمەس, تاقۋالىقتا.
سان عاسىردان بەرى يسلام ءدىنىن رۋحاني تىرەگى ەتكەن حالقىمىز بەرەكەلى رامازان ايىن ەرەكشە دايىندىقپەن كۇتەدى. ساۋاپتار ەسەلەنىپ جازىلاتىن ايدا اۋىزاشار بەرىپ, كومەككە مۇقتاج جاندارعا قايىرىمدىلىق جاساپ,ۇلكەندەردىڭ العىسى مەن باتاسىن الۋعا تىرىسادى. اللاعا شۇكىر, ورازادا يگى نيەتپەن ورىندالاتىن ىزگى امالدار بۇگىندە سالت-داستۇرىمىزگە اينالىپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ كەلەدى. وسى رەتتە بارشا وتانداستارىمدى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ قاسيەتتى ايدا ۇيىمداستىراتىن قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارىنا ۇلەس قوسۋعا شاقىرامىن.
رامازان ايىنا تۋرا كەلگەن قۇدايى استاردى اۋىزاشار ۋاقىتىندا وتكىزىپ, كوبىرەك ساۋاپ الۋعا تىرىسايىق! بەرەكەلى, ساۋابى مول ايدا اللانىڭ مەيىرىمىنە بولەنىپ, ءاربىر ىزگى امالىمىزدىڭ جاقسىلىعى ەسەلەنىپ جازىلعاي! ەلىمىز امان, جەرىمىز تىنىش, تاۋەلسىزدىگىمىز باياندى بولعاي!
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قمدب توراعاسى, باس ءمۇفتي
