جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ باسىنا بۇلت ءۇيىرىلدى مە؟

الدەبىر ماسەلەنى تۇسىنبەي داعدارعان مەن ورىندى-ورىنسىز كەدەرگىگە تاپ بولعاننىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا جۇگىنەتىنى بار. بۇل جولى «ەگەمەن» جازباعاندا كىم جازادى؟» دەپ اتالمىش گازەتتىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى قوسىنىنا توپتاسا كەلگەن وقىرمانداردىڭ ايتپاعى – جەكەمەنشىك بالاباقشالار توڭىرەگىندە تۋىنداپ تۇرعان ماسەلەلەرگە قاتىستى ەكەن. سونىمەن... تەڭىز جانە قۇرلىق ارقىلى بىرنەشە مەملەكەتپەن شەكتەسەتىن ماڭعىستاۋ ءوڭىرى – اتاجۇرتقا اعىلعان قانداستاردىڭ كوشى كوبىرەك كەلىپ, قوينى قانداس حالىققا تولعان قۇتتى ولكە. بۇل تابيعي ءوسىم كورسەتكىشى وڭعارىلا باستاعان ايماقتا تۇرعىندار سانىنىڭ ودان ءارى ارتۋىنا سەپ بولدى. بۇل ءۇردىس ءوز كەزەگىندە ەرەسەكتەردى جۇمىسپەن, بالالاردى بالاباقشا جانە مەكتەپپەن قامتۋ قاجەتتىگىن تۋىنداتتى. ال سول كەزدەرى ونسىز دا ءىرىلى-ۇساقتى شارۋالارى شاش-ەتەكتەن كەلىپ تۇرعان اقتاۋ قالاسىنا مىڭداعان ورالمان وتباسىلارىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ ۇلكەن كۇش بولدى, ءۇي مەن جۇمىس ىزدەپ, بالاباقشا مەن مەكتەپ ىزدەپ سانسىراعان حالىقتى وسى قاجەتتىلىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسى بىرنەشە جىلدارعا سوزىلۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. وسى جاعدايلاردان سوڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جاڭادان مۇنايلى اۋدانى قۇرىلىپ, قولىنا قاعازىن ۇستاپ تابالدىرىقتاردى توزدىرىپ جۇرگەن ورالمان اعايىندارعا ارنايى وتاۋ كوتەرىلدى. اۋدان اۋماعىندا ۇزىن كوشەلەر بويىنا ساپ تۇزەگەن اقشاڭقان ۇيلەرى بار, الەۋمەتتىك نىساندارى بار بىرنەشە جاڭا اۋىلدار بوي كوتەردى. بۇگىندە 130 مىڭ تۇرعىنى بار مۇنايلى حالقىنىڭ سانى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالى تۇرعىسىنان وبلىستاعى ىرگەلى اۋدانداردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. كەزىندە اتا-انالاردىڭ جانايقايىنا, وقۋشىلاردىڭ ارمانىنا اينالىپ, ءبىزدىڭ بىلدەي ءبىر ماقالامىزعا جۇك بولعان مەكتەپتەگى تاسىمال ماسەلەسى دە بىرتىندەپ شەشىلىپ, قاتارعا بىرنەشە جاڭا مەكتەپ قوسىلدى, ال ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر جويىلۋ الدىندا تۇر. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, اۋدان قۇرىلعالى 9 مەكتەپ, 20-عا جۋىق بالاباقشا اشىلعان ەكەن. بالا سانىنىڭ كوبەيگەنى – حالقىمىزدىڭ كوبەيۋىنە جاقسى, بىراق بۇلدىرشىندەر سانىنىڭ كوپتىگىنەن اتالمىش اۋداندا بالاباقشا ماسەلەسى تولىقتاي شەشىمىن تاۋىپ كەتە العان جوق. وسى ورايدا, جەكەمەنشىك بالاباقشا اشۋعا جول سىلتەگەن «بالاپان» باعدارلاماسىن قۋانا قۇپ الىپ, ونىڭ جۇزەگە اسۋىنا قولداۋ كورسەتكەن كاسىپكەر-ۇستازدار بولىپ شىقتى «ەگەمەنگە» ەلدەن كەلگەن قوناقتار. ايتۋلارىنشا, ماماندىقتارى پەداگوگ بولعاندىقتان, «بالاپان» باعدارلاماسىنداعى جاساۋعا بولاتىن جاڭالىقتان قاشپاي, ونى جۇزەگە اسىرۋعا, ءارى جاڭا اۋداندا قوردالانعان بالاباقشا ماسەلەسىن سەيىلتۋگە سەبىمىز تيەر دەگەن نيەتپەن بانكتەردەن قارجىلاي نەسيە, اكىمشىلىكتەن جەر تەلىمىن الىپ, جەكەمەنشىك بالاباقشا سالىنىپ, ونى اشىپتى. ناتيجەسىندە, قازىر مۇنايلى اۋدانىندا مەكتەپ جانىنداعى شاعىن ورتالىقتاردى قوسقاندا مەملەكەتتىك 12 بالاباقشا جۇمىس ىستەسە, جەكەمەنشىك بالاباقشالار سانى 13-كە جەتكەن. وسى 13 بالاباقشادا 1100 بالا قامتىلسا, 300-گە تارتا ادام ناپاقاسىن ايىرۋدا. مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلەنگەن 23032 تەڭگە ءتيىستى قارجىنى الىپ, اتا-انالار قالاۋىنا وراي 10,5 ساعاتتىق جۇكتەمەمەن جۇمىس جۇرگىزىپ, قازاندارىن قايناتىپ, جىلى ۇيدە بۇلدىرشىندەردى باعىپ-قاعىپ وتىرعان جايلارى بار. ستاندارتتىق باعدارلامادان باسقا بالالارعا 4 مەزگىل تاماق, قوسىمشا حورەوگرافيا, ينفورماتيكا الىپپەسىن ۇيرەتۋمەن اينالىساتىن بالاباقشادا جۇمىس ۋاقىتى تاعى دا اتا-انالاردىڭ تىلەگىمەن كەشكى ساعات 7-گە دەيىن ۇزارتىلعان. ۇيدەگى ەرەسەكتەردىڭ كوپشىلىگى اقتاۋ قالاسىنا قاتىناپ جۇمىس جاسايتىن بولعاندىقتان جانە بىرقاتارىنىڭ جۇمىس ۋاقىتى كەشكى ساعات 6.30-دا اياقتالاتىندىقتان بالالارىن باقشادان الىپ كەتۋگە قولايلى ۋاقىتتى دا وزدەرى تاڭداعان. بۇل قىزمەتتەرى ءۇشىن باقشاعا اي سايىنعى تولەيتىن جارنالارى – 15 مىڭ تەڭگە. – بۇل دا اتا-انالاردىڭ كەلى­سىمىمەن, ارنايى كەلىسىمشارت­پەن قابىلدانعان, بەكىتىلگەن جارنا كولەمى. ءبىز اقتاۋ, جاڭاوزەن قالالارىنداعىداي 25-40 مىڭ تەڭگە شاماسىندا جارنا قۇيا المايمىز. ويتكەنى, اۋدان تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى ورالمان اعايىندار بولعاندىقتان, جوعارى كولەمدەگى جارنانى ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى جانە اتا-انالار تاراپىنان جارناعا قاتىستى وكپە-رەنىش, ارىز-شاعىم بولعان جوق, دەيدى «اراي» جەكەمەنشىك بالاباقشاسىنىڭ ديرەكتورى ن.نوۆرۋزباەۆا. كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىنىسى وسىلاي جالعاسىپ, تىپ-تىنىش تىرلىگىن ەتكەن باقشالاردا قانداي ماسەلە تۋىندادى دەيسىز عوي؟ ول – ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2012 جىلعى №198 جانە 2013 جىلعى 6 ناۋرىزداعى №77 قوس بۇيرىعى ەكەن. جەكە كاسىپكەر رەتىندە جۇمىسىن ءوز ارناسىمەن جۇرگىزىپ, اتا-انالاردىڭ العىسىنا, بۇلدىرشىندەردىڭ كۇلكىسىنە بولەنگەن جەكەمەنشىك بالاباقشا يەلەرى بۇل بۇيرىقتاردان حابارسىز بولىپ شىقتى. قازىر ماڭعىستاۋ وبلىستىق پروكۋراتۋراسى, ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەن مۇنايلى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى تاراپىنان ۇكىمەتتەن قوسىمشا قاراجات الىپ وتىرعاندىقتان (جوعارىدا ايتىلعان 23032 تەڭگە), جەكەمەنشىك بالاباقشالارداعى اتا-انا جارناسى, اتا-انالاردىڭ مەملەكەتتىك بالاباقشالارعا تولەيتىن جارناسىنان, ياعني 9000 تەڭگەدەن اسپاۋى قاجەتتىگى تالاپ ەتىلۋدە. ال ول تالاپ ورىندالماعان جاعدايدا مەملەكەت بەرەتىن اقشادان باس تارتۋ قاجەت ەكەن. نەسيە الىپ, جەكە بولعان سوڭ وزگە دە قيىندىقتارمەن جالعاسا ءجۇرىپ اشىلعان, بارلىق ماسەلە ءمان-جايى, بولاشاعىنىڭ قام-قارەكەتى يەسىنىڭ موينىنداعى پارىز بولىپ سانالاتىن جەكەمەنشىك بالاباقشالاردى بارلىق شىعىنىن ۇكىمەتتىڭ ءوزى كوتەرىپ وتىرعان مەملەكەتتىك بالاباقشالارمەن تەڭەستىرۋ قاجەت ەكەن. – ۇكىمەتتەن بولىنەتىن قارجى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 21.08.2012 جىلعى №387 بۇيرىعىنا سايكەس تەك قانا قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىنا, ءبىلىم كوتەرۋىنە, كوممۋنالدىق شىعىندارعا, ويىن­شىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارىن الۋعا دەپ ناقتىلانىپ كورسەتىلگەندەرگە عانا جۇمسالادى. ال بالاباقشانىڭ وزگە شىعىندارىن, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ كاسىپكەردىڭ, ياعني جەكەمەنشىك بالاباقشانى اشقان جاننىڭ موينىنا جۇكتەلگەن. مەملەكەت بولگەن اقشادان باس تارتساق, جارنانىڭ كولەمىن كوتەرۋگە تۋرا كەلەدى, ول ورالمان وتباسىلار جاعدايىندا ءتىپتى, مۇمكىن ەمەس. ال جارنانى 9 مىڭعا دەيىن تۇسىرسەك, ونسىز دا نەسيە تولەپ, ازىرگە تولىققاندى اياعىنان تەڭ باسىپ تۇرىپ كەتە الماعان بالاپان قاۋىرسىن جەكەمەنشىك بالاباقشالار ءۇشىن تاعى قيىن. اشىعىن ايتساق, تاپقان قاراجاتىمىز اي سايىنعى نەسيەمىزدى جاپپاسا, كاسىپكەرلىك قىزمەتتىڭ پايداسىن كورمەسەك, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلىگىمىز قايسى؟ جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ جۇمىسىن توقتاتۋدان باسقا امال جوق, دەيدى «ايالا» جەكەمەنشىك بالاباق­شاسىنىڭ ديرەكتورى ا.بايداۋلەتوۆا. ماسەلەگە قاتىستى ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيليالىنا ارنايى حاتپەن شىققان, «جاۋاپتى ءبىلىم سالاسى باسشىلارىنا جولدادىق» دەگەن ولار. «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا اشىلىپ, ءوز جۇمىستارىن زاڭعا ساي جۇرگىزگەن جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ تىرلىگىنەن «شي» تاپپاعانعا ۇقسايدى. بىراق, ءتيىستى جاۋاپتى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تۇسىنبەي ەكى ورتادا داعدارعان ارىزدانۋشى تاراپقا ءتۇسىندىرىپ بەرۋگە نەگە ق ۇلىقتى بولماعان؟ «بىلاي جۇرسەڭ ارباڭ سىنىپ, بىلاي جۇرسەڭ وگىزىڭ ولەدىنىڭ» كەرى. قازىرگى تاڭدا 6000-نان استام بالا بالاباقشا كەزەگىندە تۇرعان مۇنايلى اۋداندا اشىلعان باقشا قايتا جابىلسا, نە بولماق؟ «جىلى ورنى سۋىعان» 300-گە تارتا اتا-انا الاقان جايىپ كىمنەن جۇمىس سۇرايدى؟ بيىل اتالمىش اۋداندا تاعى دا بەس جەكەمەنشىك بالاباقشا ءوز جۇمىسىن باستاۋعا تاس-ءتۇيىن دايىن ەكەن, مىناۋ تالاپتان سوڭ, «شالاپتارىن شايقامايتىن شىعار», كىم بىلگەن؟! ەگەر ولار ىسكە قوسىلعان جاعدايدا كەزەكتەگى بىرنەشە مىڭداعان بالانىڭ سانى 345-كە ازايادى ەكەن! ايتۋلارىنشا, اتالمىش تالاپتان سوڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ بىرقاتار اۋدان, قالالارىندا جۇمىسىن توقتاتقان نەمەسە مەملەكەت بولگەن قاراجاتتان باس تارتقان ءبىر-جار جەكەمەنشىك بالاباقشالار بار بولىپ شىقتى. جۇمىستى ءارى قاراي الىپ جۇرۋگە, بانكتەردەن الىنعان نەسيەنى اي سايىن تولەپ تۇرۋعا مۇمكىندىگى بارلار عانا باس تارتا الاتىنى بەلگىلى, ال جەكەمەنشىك باقشا اشىپ, بيزنەس سالاسىنداعى قادامىن ەندى عانا باستاعان كەشەگى ۇستاز, بۇگىنگى ۇستاز-كاسىپكەردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي شەكەسى شىلقىپ وتىرماعانى دا بەلگىلى. مەملەكەتتەن بولىنەتىن 23032 تەڭگەدەن باس تارتىپ, ونى اي سايىن اتا-انا قالتاسىنان شىعاتىن 15 مىڭ تەڭگەنىڭ ۇستىنە قوسسا, بالاباقشالار حالىق ءۇشىن ەشقاشان «قولجەتىمدى» بولمايدى. ورىن الىپ وتىرعان جاعداي قانشالىقتى دۇرىس؟ مەملەكەت بولگەن قارجىدان باس تارتۋ جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ جۇمىسىن توقتاتۋىنا اكەپ سوقپاي ما؟ ال ولار جابىلعان كۇندە قانشاما بالا باقشاسىز, نەشەمە جان جۇمىسسىز قالىپ, ونسىز دا شەشىمىن تاپپاي تۇرعان جايتتى ودان سايىن قويۋلاتىپ جىبەرمەي مە؟ ال جارنا كولەمىن مەملەكەتتىك بالاباقشا دەڭگەيىمەن تەڭەستىرگەندە ءبىرىن-بىرىنە جالعاپ, ەپپەن ۇشتاستىرا ارەكەت ەتكەن جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ جانە ولاردىڭ يەلەرىنىڭ احۋالى قالاي بولماق؟ ماسەلەنى ساراپقا سالىپ, اق-قاراسىن شەشۋ ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باستاعان قۇزىرلى ورىنداردىڭ قۇزىرەتىندە تۇر. گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». ماڭعىستاۋ وبلىسى.