«قازاق» ەتنونيمىنىڭ    شىعۋ تەگى تەرەڭدە

قازىرگى تاڭدا «قازاق» اتاۋىن تىم «جاسارتىپ» كورسەتكىسى كەلەتىندەر اراكىدىك بولسا دا قىلاڭ بەرىپ ءجۇر. دالىرەگى, كەيبىر ازاماتتار ونى XIV-XV عاسىرلارعا تەلىپ, ياعني قازاق حاندىعى قۇرىلعان قارساڭدا قولدانىلا باستاعان دەگەن پىكىردى العا تارتۋدا. الايدا, ءىس باسىندا جۇرگەن تاريحشى-عالىمدار بۇعان كەلىسە قويمايدى. ويتكەنى, ولاردىڭ قولىندا «قازاق» ەتنونيمىنىڭ تاريحى تىم ارىدە جاتقانىن دالەلدەپ بەرەتىن قۇجاتتار بار. تاياۋدا وتاندىق عالىمدار يران مەن ءۇندىستان ەلدەرىنەن تابىلعان قۇندى جازبالاردى زەرتتەۋ بارىسىندا «قازاق» ەتنونيمىنىڭ ح عاسىردا قولدانىلعانىن راستايتىن دەرەكتى كەزدەستىردى. زەرتتەۋشىلەر مۇنى ۇلكەن جاڭالىق رەتىندە قاراستىرىپ وتىر. ەندى عالىمدار بۇل قۇجاتتاردى تۇبەگەيلى زەردەلەپ, ونداعى مالىمەتتەردى مەكتەپ وقۋلىقتارىنا ەنگىزۋدى كوزدەۋدە. «الماتى» تەلەارناسى حابارلاعانداي, شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى عاليا قامباربەكوۆا قازاق حاندىعىنىڭ تاريحىنا بايلانىستى دەرەك جيناۋ بارىسىندا ءۇندىستاننان قازاق جەرى مەن حاندارىنا قاتىستى تىڭ مالىمەتتەردى جولىقتىرعان. ولاردىڭ نەگىزگىسى – ءۇندىستان شاھزاداسىنىڭ تاۋكە حانعا جازعان حاتى. بۇدان بولەك, 2014 جىلى يراننان «موڭعول تاريحى» دەگەن شارتتى اتاۋعا يە قولجازبانىڭ كوشىرمەسى ەلگە جەتكىزىلگەن. وندا «قازاق» ءسوزى X عاسىردا قولدانىلعان دەگەن ماعلۇمات بار ەكەن. ع.قامباربەكوۆا: «سول قولجازبانىڭ ىشىندە «قازاق» دەگەن ءسوزدىڭ كەزدەسەتىندىگى ءبىز ءۇشىن جاڭالىق. ويتكەنى, موڭعول شاپقىنشىلىعى كەزىندە جازىلعان شىعارمالاردا «قازاق» دەگەن ەتنونيمدى كەزدەستىرمەيمىز. وندا قاڭلىلار, قىپشاقتار, قىرعىزدار بار. بىراق «قازاق» ەتنونيمى مۇلدە جوق. «قازاق» ەتنونيمى كەيىنگى كەزەڭدە, ياعني XVI عاسىردان بەرى قاراي كەزدەسەدى دەسەك, ال بۇل قۇجاتتار مۇنى تەرىسكە شىعارىپ, تاريحتى ارتقا جىلجىتىپ وتىر», – دەيدى. بۇگىندە يران ەلىنەن جالپى 28-گە جۋىق قولجازبا اكەلىنسە, ونىڭ 4-ەۋى حات بولىپ شىقتى. ال ءۇندىستاننان 12 تاريحي جازبا جەتكىزىلگەن. ەندى جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ دۋبلەتى جاسالماق. سونداي-اق, ماماندار ءالى تولىعىمەن زەرتتەلىپ بىتپەگەن كونە جازۋلاردى اۋدارۋعا كوڭىل بولۋدە. وتاندىق تاريحشىلار مۇنداي جۇمىس 2-3 جىلدى تالاپ ەتەتىنىن ايتادى. الداعى ۋاقىتتا, شەتەلدىك مۇراعاتتاردان تابىلعان كونە قۇجاتتار مەن قولجازبالار ەكى تىلدە جيناق ەتىلىپ شىعارىلاتىن كورىنەدى. ايتا كەتەيىك, ۇلت تاريحىن زەرتتەۋگە باعىتتالعان اتالمىش جۇمىستار «حالىق – تاريح تولقىنىندا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان».