تالقىلاۋعا جەتەكشى عالىمدار, اكادەميالىق قاۋىمداستىق وكىلدەرى, مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنىڭ ساراپشىلارى, سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى مەن دوكتورانتتار قاتىستى.
ءىس-شارا بارىسىندا سەنات دەپۋتاتى الىشەر ساتۆالديەۆ, «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەسى ديحان قامزابەك ۇلى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ كونستيتۋتسيالىق جانە ازاماتتىق قۇقىق كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ەرمەك ءابدىراسىلوۆ, قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەسى ءمادينا نۇرعاليەۆا, سونداي-اق «قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» اق باسقارما توراعاسى, كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا بايانداما جاسادى. جيىنعا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ مودەراتورلىق ەتتى.
«كونستيتۋتسيا جوباسى عىلىمي-ينتەللەكتۋالدىق ورتادا تالقىلانۋى – ماڭىزدى جۇمىس. سوندىقتان دا وسى جيىنعا بىلىكتى ساراپشىلاردى شاقىرىپ وتىرمىز. اتا زاڭنىڭ ادىلەتتىك ۇستانىمى, ءبىلىم, عىلىم, يننوۆاتسيا, مادەنيەت قۇندىلىقتارىن ارقاۋ ەتۋى – عالىمدار ءۇشىن زور ىنتالاندىرۋ», دەدى ە.ب.سىدىقوۆ.
تالقىلاۋ بارىسىندا ساراپشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى وزگەرىستەردىڭ تۇپكى ماقساتى – ەلدەگى زاڭ ۇستەمدىگىن كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋدى اشىق ءارى جاۋاپتى ەتۋ ەكەنىن ايتتى.
سەناتور ءا.ساتۆالديەۆ بۇل قۇجات مەملەكەتتىك ينستيتۋتتىق قۇرىلىمعا دا, قوعامدىق قاتىناستاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىنە دە اسەر ەتىپ, ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىن ايقىندايتىنىن جەتكىزدى.
«ەل كولەمىندە قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان بۇل قۇجاتتى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالاردىڭ لوگيكالىق جالعاسى ءارى زاڭدى قورىتىندىسى رەتىندە قاراستىرعان ءجون. 2022 جىلعى رەفەرەندۋمنان كەيىن باستالعان كونستيتۋتسيالىق جاڭعىرتۋ ۇدەرىسى وسى جىلى جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى ۇسىنىستارمەن جالعاسىپ وتىر», دەدى ول.
«قازاق گازەتتەرىنىڭ» باسشىسى ديحان قامزابەك ۇلى كونستيتۋتسيانىڭ جوباسىن ەلدىك تالقىلاۋ كەزىندە ءۇش-ءتورت فاكتوردى ۇمىتپاۋىمىز كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
«بىرىنشىدەن, قالاي دەسەك تە اتا زاڭ تۋرالى حالىق سۇرانىسى, جۇرتشىلىق تالعام-تارازىسى قوعامدى بەيجاي قالدىرمادى. ەكىنشىدەن, كونستيتۋتسيانىڭ سالماعى – ونىڭ مازمۇنىندا. سوندىقتان ونى وقىماي, تانىسپاي قۇر دۇرمەكپەن پىكىر ايتۋعا بولمايدى. ونى ءبىز الەۋمەتتىك جەلىدەن بايقاپ وتىرمىز. ۇشىنشىدەن, قاي قوعامدا دا «قاجەتتىلىك» دەگەن تۇسىنىك بار. سول تۇرعىدان كەلگەندە جاۋاپتى ورىندارعا مىڭداعان ۇسىنىس تۇسكەنى – فاكت. بۇل تۋرالى كوميسسيادا جاۋاپتى ازاماتتار ايتتى. تورتىنشىدەن, ادىلەتتى, زاڭ مەن ءتارتىپتى باسشىلىققا العان مەملەكەتىمىز ساياسي رەفورمانى جۇرگىزە وتىرىپ, بۇرىنعى كونستيتۋتسياعا ارقا سۇيەۋى مۇمكىن بە؟ ارينە, مۇمكىن ەمەس. ەگەر اتا زاڭدا 84 پايىز وزگەرىس بولسا, مۇنى ەل دامۋىنىڭ قاجەتتىلىگى دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. البەتتە, جاڭاشىلدىق وزگەرىس سانىمەن ەسەپتەلمەيدى. ونىڭ تۇجىرىمدامالىق مازمۇنىمەن ەسەپتەلەدى. ءبىز كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرامىندا بولعاندىقتان, وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا بىلىكتى زاڭگەرلەر, تاجىريبەلى قايراتكەرلەر, ايتارى بار ءتۇرلى سالانىڭ جاۋاپتى ماماندارى قاتىسقانىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك», دەدى د.قامزابەك ۇلى.
سونداي-اق ول جوبا كوپ تالقىلانىپ, ءار باپ ساراپتاۋدان وتكەنىن ايتتى.
«كونستيتۋتسيانىڭ كىرىسپەسى مەيلىنشە تالقىلاندى. مۇنى بۇرىنعى نۇسقامەن سالىستىرىپ, باعامداۋعا تولىق مۇمكىندىك بار. اتاپ ايتساق, «مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ» دەپ جازىلدى. جاڭا نۇسقادا مىڭجىلدىق تاريح ساباقتاستىعىن ساقتاۋ تۋرالى ايتىلدى. شەكارا مەن ەل اۋماعىنىڭ تۇتاستىعى شەگەلەنىپ كورسەتىلدى. ادىلەتتىلىكتىڭ جولى باعامدالدى. مادەنيەت, ءبىلىم, عىلىم قۇندىلىعى ناقتىلاندى. تابيعاتتى ايالاۋ ماسەلەسى, تاعى باسقا ەلدىگىمىزگە قاجەتتى قانشاما جاقسى وي تۇجىرىمدالدى. سونىمەن بىرگە ءتورتىنشى باپتا «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن ءبىر باستاۋى جانە ەگەمەندىك يەسى – قازاقستان حالقى» دەپ جازىلۋى دا كوپتەگەن سۇراققا, ءدۇدامال ماسەلەلەرگە اشىق جاۋاپ», دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دىڭ كونستيتۋتسيالىق جانە ازاماتتىق قۇقىق كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ەرمەك ءابدىراسىلوۆ كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ پرەامبۋلاسىنىڭ ماڭىزدى رولىنە توقتالدى.
«پرەامبۋلا كولەمدى بولماسا دا, ونى كونستيتۋتسيانىڭ فيلوسوفياسى دەپ اتاۋعا بولادى. ول كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى ءتۇيىنىن ايقىندايدى. پرەامبۋلادا ەل الدىندا تۇرعان كوپتەگەن ماسەلە كورسەتىلگەن. ەڭ الدىمەن وندا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتى بەلگىلەنگەن. ەكىنشىدەن, قازاق حالقىنىڭ قازاق جەرىندەگى بايىرعى مەملەكەتتەردىڭ ءداستۇرىن ساقتاۋى قاجەتتىگى اتالىپ وتكەن. مەن مۇنى ۇلكەن جەتىستىك دەپ سانايمىن», دەدى پروفەسسور.
كەلەلى كەڭەس كەزىندە كونستيتۋتسيالىق رەفورما كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى – قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ءمادينا نۇرعاليەۆا مەن «قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» جشس باسقارما ءتورايىمى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا كوميسسيانىڭ جۇمىس ۇدەرىسى قالاي ۇيىمداستىرىلعانىنا توقتالدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا وتباسىلىق جانە نەكەلىك ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, بۇل قاتىسۋشىلار اراسىندا جاندانا تۇسكەن پىكىرتالاس تۋدىردى.
كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا قوعامدىق-ساياسي رەفورمالاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىن تالقىلاۋعا ساراپشىلار قاۋىمىن كەڭىنەن تارتۋ – ۋاقىت تالابى ءارى اسا ماڭىزدى ەكەنى ايتىلدى. سونىمەن قاتار پىكىرتالاس قورىتىندىسى بويىنشا كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرىنە ۇسىنىمدار بەرىلدى. ءىس-شارا سوڭىندا سۇراق-جاۋاپ سەسسياسى وتكىزىلدى.
