سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
ەلدىك مۇرات-مۇددە بارىنەن بيىك
بيىل بۇكىل الەم حالىقارالىق ەرىكتىلەر جىلىن اتاپ ءوتىپ جاتىر. بۇل باستامانى پرەزيدەنت بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 75-سەسسياسىندا كوتەرگەن ەدى. ەلىمىزدىڭ ۇسىنىسى جاھاندىق اۋقىمدا قولداۋ تاپتى. وسى ورايدا فورۋمدا مەملەكەت باسشىسى ەرىكتىلەردىڭ قوعامداعى ءرولى مەن ولاردىڭ ۇلەسىن جوعارى باعالاپ, ۆولونتەرلىكتى ناعىز ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن ءپاتريوتيزمنىڭ كورىنىسى دەپ اتادى.
– ءبىز وركەنيەتتى ەل رەتىندە كۇللى ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتاردى دارىپتەيمىز, ونى كەلەشەك ۇرپاققا امانات ەتەمىز. ەرىكتى بولۋ – يگى ىستەر جاساۋ, جاقسىلىق ىستەپ, باسقاعا ۇلگى كورسەتۋ, وتانىڭا ادال قىزمەت ەتۋ, تۋعان جەرىڭە جاناشىر بولۋ دەگەن ءسوز. نيەتى ءتۇزۋ, جانى تازا ادامدار وسى جولدى تاڭدايدى, ەرىكتىلەر قاتارىنا قوسىلىپ, قاجىرلى ەڭبەك ەتەدى. ەرىكتىلەردى وزىق ويلى قوعامنىڭ ايناسى دەپ ايتساق, ارتىق بولمايدى. ناعىز ۆولونتەر تۇتاس قوعامنىڭ يگىلىگىن ويلايتىن, ەلىمىزدىڭ مۇرات-مۇددەسىن بيىككە قوياتىن سانالى ازامات ەكەنى ءسوزسىز. وسى ورايدا, بۇگىن مەن بارشا ەرىكتىلەرگە شىنايى العىسىمدى ايتامىن. سىزدەر بارلىق يگى ءىستىڭ باسى-قاسىندا, حالقىمىزدىڭ اراسىندا جۇرسىزدەر! ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەسىزدەر, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قوعامدى ىزگىلەندىرۋدى كوزدەگەن جيىندا بىرقاتار ازامات ءسوز سويلەپ, سالماقتى ويلارىن ورتاعا سالدى. پرەزيدەنت ۇتىمدى ۇسىنىستاردى قولدايتىنىن, ەڭ پايدالىسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا تاپسىرما بەرەتىنىن جەتكىزدى.
– حالقىمىز «اقىل – جاستان» دەپ بەكەر ايتپاعان. قازاقستاننىڭ بولاشاعى – وسىنداي بەلسەندى ءارى جىگەرلى ۇل-قىزدارىمىزدىڭ قولىندا. بارىڭىزگە «جارايسىزدار!» دەپ ايتقىم كەلەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق ۇلى ابايدىڭ ءسوزىن ەسكە سالا وتىرىپ, ۆولونتەرلەردىڭ اقىننىڭ وسيەتىنە ساي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىن ەرەكشە باعالادى. ءارى سىن ساعاتتاردا ۆولونتەرلەر كەز كەلگەن شارۋاعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, بەلسەندى جۇمىس ىستەگەنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاق – بولمىسىنان كەڭپەيىل حالىق. قينالعان ادامعا قول ۇشىن بەرۋ – ۇلتىمىزدىڭ بويىندا بار اسىل قاسيەت. بابالارىمىز جاقىنىڭا جاناشىر بولۋدى, تابيعاتتى ايالاۋدى ادامگەرشىلىكتىڭ بەلگىسى ساناعان. ءاردايىم ىنتىماق پەن بىرلىكتى ساقتاپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋدى ۇرپاعىنا وسيەت ەتكەن. ۇلى اباي «تولىق ادام» بولۋدىڭ ءبىر شارتى – جۇرتقا جاقسىلىق جاساۋ, شاپاعاتىڭدى تيگىزۋ دەگەن. سىزدەر وسى وسيەتكە ساي ەڭبەك ەتىپ, «ادال ازامات» دەگەن اتقا لايىقتى ىستەردى اتقارىپ جۇرسىزدەر. اسىرەسە سىن ساعاتتاردا ۆولونتەرلەرىمىز كەز كەلگەن شارۋاعا زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, بەلسەندى جۇمىس ىستەۋدە. پاندەميا كەزىندە ەرىكتىلەردىڭ ەرلىگىنە بۇكىل ەل كۋا بولدى. كۇردەلى كەزەڭدە مىڭداعان ۆولونتەر الدىڭعى شەپتە ەڭبەك ەتتى. ولار دارىگەرلەرگە, ءتارتىپ ساقشىلارىنا, مۇعالىمدەرگە, مۇقتاج جاندارعا كومەكتەستى. الاپات تاسقىن كەزىندە ەرىكتىلەر قۇتقارۋشىلارمەن بىرگە ورتاق ىسكە اتسالىستى. اپات كۇندەرى 50 مىڭ ۆولونتەر تاباندى جۇمىس ىستەدى. جالپى, مۇنداي مىسالدار از ەمەس, كوپ. حالقىمىز «جاقسىنى ىسىنەن تانى» دەگەن. سىزدەر قازاقتىڭ مەيىربان ۇلت ەكەنىن ءىس جۇزىندە كورسەتىپ جۇرسىزدەر, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ەرىكتىلەر قوزعالىسىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن, ەلىمىزدەگى «ۆولونتەر بولام, قوعامدىق ىسپەن اينالىسام» دەگەن ءاربىر ازاماتتى قولداۋعا ارقاشان دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى. ەسەپكە شاقساق, قازىر ەلىمىزدە 1 ۇلتتىق جانە 20 ايماقتىق فرونت-وفيس تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇر. ارامىزدا ادامگەرشىلىك, ىزگىلىك قاسيەتتەرىن تۋ ەتكەن, وزگەلەرگە جاناشىرلىق پەيىلىن تانىتىپ جۇرگەن جاندار قاتارى دا ارتىپ كەلەدى. 2020 جىلى رەسپۋبليكادا 50 مىڭ ۆولونتەر بولسا, بۇگىندە ولار 300 مىڭعا جەتتى. ەلگە پايدالى جۇمىسپەن اينالىساتىن ۇيىمداردىڭ سانى ءتورت ەسەگە جۋىق ءوسىپ, 800-دەن استى.
– قازىرگى تاڭدا ەرىكتىلەرىمىز ەكولوگيا, ءبىلىم, مادەنيەت جانە باسقا دا سالالار بويىنشا ماڭىزدى باستامالار كوتەرۋدە. سونىڭ ىشىندە «جاس اعاش», «ەكو باقىلاۋ», ء«بىلىم ۆولونتەرلەرى» جوبالارىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. وسىنداي ءىس-شارالارعا 100 مىڭعا جۋىق ەرىكتى قاتىستى. ءار باستامانىڭ ەلگە, قوعامعا بەرەر پايداسى مول. مەن وزدەرىڭىز سياقتى جاسامپاز جاستارعا زور ءۇمىت ارتامىن. ءبىز ءبارىمىز ءبىر ەل بولىپ, اۋقىمدى شارۋا اتقاردىق. ەندى توقتاماي, تەك قانا العا قاراي ءجۇرۋ ءۇشىن زامان اعىمىنا ساي بولۋ وتە ماڭىزدى, – دەي كەلە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەرىكتىلەر قوزعالىسىن دامىتۋعا قاتىستى بىرنەشە وزەكتى مىندەتكە توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان مىندەت
پرەزيدەنت اۋەلى ۆولونتەرلىك قىزمەتتە جاڭا تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن پايدالانۋ كەرەك ەكەنىن باسا ايتتى.
– مەن جولداۋىمدا ەلىمىز ءۇش جىل ىشىندە تولىق تسيفرلىق ەل بولۋعا ءتيىس دەگەن مىندەت قويدىم. سوعان سايكەس ناقتى جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. ەل ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىنا وزىق تەحنولوگيا تاسىلدەرى, اسىرەسە, جاساندى ينتەللەكت جۇيەسى ەنگىزىلە باستادى. ەرىكتىلەر قوزعالىسى دا بۇل جۇمىستان شەت قالماۋى كەرەك. مەن ۆولونتەردىڭ تسيفرلىق پاسپورتىن جاساۋ تۋرالى ۇسىنىستى تولىق قولدايمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ودان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقارالىق ىقپالداستىقتى ارتتىرۋ مىندەتى تۇرعانىن ەسكە سالدى. مەملەكەت باسشىسى تاجىريبە الماسۋعا جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۆولونتەرلىك باستامالاردى ۇيلەستىرۋگە ارنالعان جاڭا پلاتفورمالار قۇرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
– قازاقستان بۇۇ ەرىكتىلەر باعدارلاماسىنا اتسالىسىپ كەلەدى. بۇل ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزعا جاھاندىق ۆولونتەرلىك قۇرىلىمداردا بىرەگەي تاجىريبە جيناقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەرىكتىلەرىمىزدىڭ وسى باعدارلاماعا الداعى ۋاقىتتا دا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. تاجىريبە الماسۋعا جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۆولونتەرلىك باستامالاردى ۇيلەستىرۋگە ارنالعان جاڭا پلاتفورمالار قۇرۋ قاجەت دەپ سانايمىن. قازاقستان بۇۇ-مەن قاتار شىۇ, اوسشك, تمد سەكىلدى ماڭىزدى ۇيىمدار اياسىندا ەرىكتىلەر قوزعالىسىن دامىتىپ جاتىر. ماسەلەن, بيىل ءبىزدىڭ باستامامىزبەن قازاقستاندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا مۇشە ەلدەر ەرىكتىلەرىنىڭ العاشقى فورۋمى وتەدى. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, ەلىمىزدەگى حالىقارالىق ەرىكتىلەر جىلى «ورنىقتى كەلەشەك ءۇشىن بىرگە!» ۇرانىمەن وتۋدە. بۇۇ قولداۋىمەن استانادا بيىل ءساۋىر ايىندا وتەتىن وڭىرلىك ەكولوگيالىق ءسامميتى اياسىندا ۆولونتەرلەر ءۇشىن ارنايى سەسسيا ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءىس-شارا ەكولوگيا سالاسىنداعى ۇزدىك ۆولونتەرلىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتپەك. بۇدان بولەك, كاسپي تەڭىزىندەگى ءىس-قيمىل اپتالىعى مەن ارال ماڭىنداعى تابيعاتتى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى حالىقارالىق ۆولونتەرلىك اپتالىق وتكىزۋ كوزدەلگەن. اتالعان جيىندارعا ءتۇرلى مەملەكەتتەردەن ەرىكتىلەر شاقىرىلادى. كەڭ بايتاق ءوڭىرىمىزدىڭ قايتالانباس ەكوجۇيەسىن ساقتاۋعا باعىتتالعان بۇل باستامالاردى قولدايمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
ازاماتتاردىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىن ارتتىرۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان ءۇشىنشى ماسەلە وسى ويدىڭ توڭىرەگىندە ءوربىدى.
– بۇل – وركەنيەتتى قوعامعا ءتان وتە ماڭىزدى قۇندىلىق. بۇگىندە ەرىكتىلەر ەلدى-مەكەندەردى كوركەيتۋگە بەلسەنە اتسالىسىپ ءجۇر. ولار بىلتىردىڭ وزىندە «تازا قازاقستان» اياسىندا وتكەن 1300-دەن استام ءىس-شاراعا قاتىستى. سونداي-اق ۆولونتەرلەر اعارتۋشىلىق سيپاتتاعى ءتۇرلى باستاماعا ۇيىتقى بولدى. وسىنداي يگى ىستەر ارقىلى ەلىمىزدە جاڭا ەكولوگيالىق مادەنيەت قالىپتاسىپ جاتىر. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتە ءتۇسۋ كەرەك, سەبەبى ەكولوگيالىق مادەنيەتتىڭ جوعارى بولۋى كەز كەلگەن ەلدىڭ وزىقتىعى مەن جاسامپازدىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. ال قازاقستان ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىندا بولۋى قاجەت, بۇل – ءبىزدىڭ ۇلتتىق ستراتەگيامىزدىڭ اسا ماڭىزدى بولىگى. اسىرەسە كاسىبي ەكوۆولونتەرلەردى دايارلاپ, ءار ايماقتا تۇراقتى ۇجىمداردى جاساقتاۋ وتە ماڭىزدى. «تازا قازاقستان» قوزعالىسىن ۇلتتىق يدەيا جانە مەملەكەتتىك ساياسات رەتىندە مىندەتتى تۇردە كەڭىنەن دارىپتەپ, جالعاستىرۋ قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
«مەيىرىم» وردەنى تاعايىندالادى
پرەزيدەنت ۆولونتەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەت دەڭگەيىندەگى جاڭا جۇيەلى شارالار قاجەت ەكەنىن باسا ايتتى.
– بيىل ەرىكتىلەر ءىسىن دامىتۋعا ارنالعان ءۇش جىلدىق جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ مەرزىمى اياقتالادى. سوندىقتان ۇكىمەت 2030 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن جاڭا مازمۇندى قۇجات ازىرلەگەنى ءجون. بۇعان دەيىن قابىلدانعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىنە باعا بەرۋ جانە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىنە ساي ۆولونتەرلىك قوزعالىستى نىعايتۋ ءۇشىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋ ماڭىزدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كورپوراتيۆتىك ەرىكتىلەر قوزعالىسىن دامىتۋ وتە ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيزنەس الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە بىلۋگە ءتيىس.
– مەملەكەتىمىز ۇلتتىق بۋرجۋازيانى ۇنەمى قولداۋدا, ال ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر حالقىمىزعا قامقور بولىپ, ءاردايىم كومەكتەسۋى كەرەك. تاريحتا مۇنداي مىسالدار از ەمەس. باقۋاتتى ازاماتتار مەكتەپ سالىپ, وقۋ-اعارتۋ ءىسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسقان. كىتاپتار, گازەت-جۋرنالدار شىعارۋعا, حالىقتىڭ ساۋاتىن اشۋعا زور ەڭبەك سىڭىرگەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىڭ بويىندا, بولمىسىندا جاڭا قاسيەتتەر قالىپتاستىرۋعا بەلسەنە اتسالىسقان.
قازىر دە كوپتەگەن جومارت جاندى ازاماتتارىمىز بار. ولار قايىرىمدىلىق جانە باسقا دا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار شارالارعا ەرىكتىلەردى كوپتەپ تارتاتىن بولدى. بيزنەس وكىلدەرى كورپوراتيۆتىك ۆولونتەرلىك قىزمەتكە نازار اۋدارىپ, وسى باعىتتاعى جوبالارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋى كەرەك. قىزمەتكەرلەردىڭ قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە اتسالىسۋىنا جاعداي جاساۋى قاجەت. مەملەكەت جۇرتقا جاقسىلىق جاساپ, قوعامدىق ىستەرگە ۇيىتقى بولىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەردى قولدايدى. سوندىقتان مەن بىلتىر ارنايى «مەيىرىم» وردەنىن تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. بۇل ماراپات حالىقتىڭ قامىن ويلايتىن وتانشىل ازاماتتارعا دەگەن شىنايى قۇرمەتتىڭ بەلگىسى بولماق, – دەدى پرەزيدەنت.
تۇبىرىمەن وزگەرگەن جاڭا قۇجات
ۆولونتەرلەر فورۋمى ەلدىڭ تاعدىرى, ۇلتتىڭ بولاشاعى ايقىندالاتىن شەشۋشى ساتتە ءوتىپ جاتىر. بىلتىرعى جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى الداعى ساياسي جاڭعىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا قاتىستى ۇسىنىستارىن ايتقان ەدى. بۇگىندە بۇل باستامالار قوعامنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ, ونى بۇكىل ەل تالقىلادى. مىنە, جارتى جىلدان بەرى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىستى قىزۋ پىكىرتالاس ءجۇرىپ جاتىر. پارتيالاردان, دەپۋتاتتار مەن ساراپشىلاردان, زاڭگەرلەر مەن قوعام بەلسەندىلەرىنەن مىڭداعان ۇسىنىس كەلىپ ءتۇستى. وندا مەملەكەتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدەرىن وزگەرتۋدەن باستاپ, اتا زاڭنىڭ ءماتىنىن رەداكتسيالاۋعا دەيىن, وتە كوپ ماسەلە قامتىلدى.
ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قىزىلورداداعى وتىرىسىندا بىرقاتار باستامانى جۇرتشىلىقتىڭ نازارىنا ۇسىندى. ونىڭ ءبارى مەملەكەتتى باسقارۋ جۇيەسىن ءتيىمدى, ورنىقتى ءارى تەڭگەرىمدى ەتۋدى كوزدەيدى. پرەزيدەنت فورۋمدا قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە بۇل ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن جەتكىزدى.
– حالىقتان كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردى جۇيەلەپ, جيناقتاۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا بارلىق ايماقتىڭ وكىلدەرى مەن ءتۇرلى ساناتتاعى ازاماتتار, حالىق قالاۋلىلارى, ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارى, قۇقىقتانۋشى عالىمدار, ءتىل ماماندارى جانە بەلسەندى جاستار كىردى. قوعام وكىلدەرىن قامتۋ اۋقىمى, كاسىبيلىك پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك تۇرعىسىنان العاندا, مۇنداي كوميسسيا ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. كوميسسيا جۇمىسى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە تىڭ سەرپىن بەردى. كوميسسيا مۇشەلەرى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىستى ءار ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەي قاراپ, جان-جاقتى تالقىلاپ, اۋقىمدى جۇمىس اتقارىپ جاتىر. وسىعان دەيىن كوميسسيانىڭ 5 وتىرىسى ءوتتى. ونىڭ ءبارى الەۋمەتتىك جەلىدە تىكەلەي ەفيردەن كورسەتىلىپ, اقپارات قۇرالدارى ارقىلى كەڭىنەن تاراتىلدى. مەن تالقىلاۋ بارىسىن مۇقيات قاداعالاپ وتىرمىن. وسى ورايدا, اتا زاڭىمىزعا قاتىستى كوپتەگەن پروگرەسسيۆتى, يننوۆاتسيالىق ۇسىنىس بەرىلدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. تۇپتەپ كەلگەندە مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىنا نەگىز بولادى. بۇل الەمدە قالىپتاسقان قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقىنا باعىت سىلتەيتىن ماڭىزدى قۇجاتقا اينالادى دەپ سەنەمىن, – دەدى ول.
مەملەكەت باسشىسى ەگەر بولاشاقتا كونستيتۋتسياعا قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر, ءتىپتى, شاعىن وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك بولىپ جاتسا, ونداي قادامدى تەك رەفەرەندۋم ارقىلى عانا جاساۋعا بولادى دەگەن ويدا ەكەنىن ايتتى.
– كونستيتۋتسيا, بۇل – كەز كەلگەن ەلدىڭ ەڭ باستى جول كورسەتەتىن قۇجاتى, تەمىرقازىعى. كونستيتۋتسيانى ءبارىمىز ءبىلۋىمىز كەرەك, باعالاۋىمىز قاجەت. سوندىقتان ەگەر بولاشاقتا كونستيتۋتسياعا قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر, ءتىپتى, شاعىن وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك بولىپ جاتسا, ونداي قادامدى تەك رەفەرەندۋم ارقىلى عانا جاساۋعا بولادى دەگەن ويدامىن. بۇل دا حالقىمىزدىڭ ازاماتتىق قۇقىعىن كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدى ءتاسىلى دەپ سەنەمىن. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماڭىزدى جايت: كوميسسيا كونستيتۋتسياعا قاتىستى ۇسىنىستىڭ ءبارىن مۇقيات سارالاپ شىقتى. مۇقيات ويلاستىرىلعان تۇزەتۋلەر كونستيتۋتسيانىڭ بارلىق نەگىزگى بولىمدەرى مەن باپتارىن, پرەامبۋلاسىن تۇگەل قامتيتىن بولادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قولدانىستاعى اتا زاڭ ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانىن, مۇنى ەشكىم جوققا شىعارمايتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
– كەشەگى وتىرىستاعى پىكىرتالاستا كوميسسيا مۇشەلەرى «اتا زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر اۋقىمىنا قاراساق, جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋىمىز كەرەك» دەگەن بايلام جاسادى. شىن مانىندە, ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەر جوباسى ەلدى ينستيتۋتسيونالدىق-قۇقىقتىق تۇرعىدا جاڭعىرتۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. سونىمەن بىرگە بۇل قادام تۇتاس مەملەكەتتىك جۇيەنى قايتا تۇزۋگە جول اشادى. تۇبىرىمەن وزگەرگەن مۇلدەم جاڭا قۇجاتتىڭ بەينەسى قالىپتاستى.
اتا زاڭىمىزدا جارقىن بولاشاققا نىق قادام باسقان بۇگىنگى قازاقستاننىڭ تۇعىرى ابدەن بەكىگەن مەملەكەت رەتىندەگى يدەالدارى, قاعيداتتارى مەن باسىمدىقتارى كورىنىس تابادى. ارينە, قولدانىستاعى اتا زاڭ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. مۇنى ەشكىم جوققا شىعارمايدى. سوندىقتان بىلتىرعى 30 تامىزدا كونستيتۋتسيانىڭ 30 جىلدىعىن كەڭىنەن اتاپ وتتىك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى
كوميسسيا مۇشەلەرى ۇسىنعان زاڭنامالىق ەرەجەلەردە ادام قۇقىقتارى بارىنەن جوعارى تۇراتىنى جانە ادام كاپيتالى ەڭ قىمبات قۇندىلىق ەكەنى ايقىن كورسەتىلگەن. سونداي-اق ءار ازاماتتىڭ ءوز الەۋەتىن ىسكە اسىرۋعا تەڭدەي مۇمكىندىك بەرەتىن ءادىل قوعام قۇرۋدى كوزدەيدى. عىلىم-ءبىلىم, يننوۆاتسيا سالالارىن دامىتۋدىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. پرەزيدەنت پايىمىنشا, جاڭا تاريحي كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق داۋىرگە بەيىمدەلۋى جەتكىلىكسىز.
– جاساندى ينتەللەكت جانە باسقا دا وزىق تەحنولوگيالار ءبىزدىڭ قوعامعا قىزمەت ەتۋى قاجەت. سوندىقتان دامۋ كوشىنىڭ باعىتىن ناقتى ايقىنداۋىمىز كەرەك. اتا زاڭىمىزدا ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ەرەكشەلەپ, بولەك جازۋ ۇسىنىلدى. بۇل دا – وتە ماڭىزدى. باسقاشا ايتقاندا, ادام جاساندى ينتەللەكتىگە قىزمەت ەتپەيدى, كەرىسىنشە, ادامزاتتىڭ اقىل-ويىنان تۋىنداعان جاساندى ينتەللەكت تۇرمىس-تىرشىلىكتىڭ بارلىق سالاسىندا تولايىم تابىسقا جەتۋى ءۇشىن ازاماتتارعا كومەكتەسەدى. كونستيتۋتسيادا گۋمانيتارلىق قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. اتاپ ايتقاندا, جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋعا, تابيعاتتى ايالاۋعا باسىمدىق بەرۋ جونىندە ءسوز قوزعاپ وتىرمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ول بۇل ماسەلە بايانداماشىلاردىڭ سوزىندە قامتىلعانىن اتاپ ءوتىپ, يدەيالاردى قولدايتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار باي مادەني مۇرامىزدى ساقتاۋعا, دارىپتەۋگە باعىتتالعان ۆولونتەرلەرىمىزدىڭ قىزمەتىن دە قۋاتتايتىنىن راستادى.
– كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر ەلىمىزدىڭ دامۋىن جاڭا ءارى ساپالى دەڭگەيگە كوتەرەدى. بۇكىل مەملەكەتتىك جۇيەنى قايتا قۇرىپ, بيلىك پەن قوعامنىڭ ىقپالداستىعىن جەتىلدىرە تۇسەدى. ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەردىڭ ىشىندە جاۋاپتى ءارى جاسامپاز وتانشىلدىق تۋرالى يدەيا بار. پاتريوتيزم – قۇر ۇران ەمەس. بۇل قاسيەتتى ۇعىمعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ابزال. مەن بۇل جايىندا جاقىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا ايتقان بولاتىنمىن. وتانشىل ازامات دەگەنىمىز – جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى جانە جاسامپاز ازامات. مەن ەلىمىزدەگى ءاربىر ەرىكتىنى – بارشاڭىزدى ءدال وسىنداي ناعىز وتانشىل ازاماتتار دەپ سانايمىن. جاۋاپتى ءارى جاسامپاز پاتريوتيزم يدەياسى ءاربىر ۆولونتەردىڭ جانىنا جاقىن. مەنىڭ بۇعان ەش كۇمانىم جوق. ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ جانە قوعامنىڭ يگىلىگى جولىندا كۇندەلىكتى ادال ەڭبەك ەتىپ, الەمدى جاقسارتا تۇسۋگە ۇمتىلۋعا ءتيىس. وتانعا دەگەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىك – وسى. تانىمال قوعام قايراتكەرى پاستور مارتين ليۋتەر كينگ «I have a dream», ياعني «مەنىڭ دە ارمانىم بار» دەگەن ەدى. سوندىقتان «مىنا الەمدى جاقسارتا تۇسەمىن» دەپ ارمانداڭىزدار. مۇراتتارىڭىزعا جەتەسىزدەر دەپ ويلايمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وتانىمىزدى كوركەيتۋ, ياعني زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىك قۇرعان, ادىلەتتى, قاۋىپسىز ءارى تازا قازاقستاندى قۇرۋ – بارشامىزعا ورتاق مىندەت ەكەنىن ەسكە سالدى.
– الەمدەگى احۋالدى كورىپ-ءبىلىپ وتىرسىزدار. ءتۇرلى قاقتىعىستار مەن شيەلەنىستەر ۋشىعىپ, بولاشاقتى بولجاۋ قيىنعا سوعۋدا. سوعان قاراماستان ەلىمىز ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. ءبىز تاباندى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا بارلىق ماقسات-مۇراتىمىزعا جەتەمىز. كەز كەلگەن سىن-قاتەرگە توتەپ بەرەمىز. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ۇقىپتى, ءتارتىپتى, جيناقى بولعانى, جاقسى مەن جاماندى ايىرا بىلگەنى ايرىقشا ماڭىزدى. تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى: مەن حالقىمىزدىڭ, اسىرەسە, جاس بۋىننىڭ كۇش-جىگەرىنە, جاسامپاز رۋحىنا سەنەمىن. قازاقستان – ءبىزدىڭ جالعىز وتانىمىز, ءبارىمىزدىڭ قاستەرلى مەكەنىمىز. ەلىمىزدى ەشكىم سىرتتان كەلىپ كوركەيتىپ بەرمەيدى. قازاقستاننىڭ مىقتى, قۋاتتى, وزىق بولعانى تەك بىزگە عانا كەرەك. سۇيىكتى وتانىمىزدى كوركەيتۋ, ياعني زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىك قۇرعان, ادىلەتتى, قاۋىپسىز ءارى تازا قازاقستاندى قۇرۋ – بارشامىزعا ورتاق مىندەت. وسى مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن ءبارىمىز ءبىر قوعام بولىپ ەڭبەك ەتەيىك, دوستار! – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى مەملەكەت باسشىسى.
فورۋمدا سونداي-اق پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «ۇلتتىق ۆولونتەرلىك جەلى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ۆەرا كيم, «مەديتسينا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ابىلايحان ءابدىراش, «Dosco» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى اينۇر ايمۇرزينا, ەكوۆولونتەر باۋىرجان جاقىپوۆ, تاريحي-مادەني مۇرالار سالاسىنداعى ۆولونتەر اندرەي لۋتوشكين, حالىقارالىق ۆولونتەرلەر جىلىنىڭ ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا بويىنشا ايماقتىق ۇيلەستىرۋشىسى, بۇۇ-داعى قازاقستاندىق ەرىكتى زارينا ميرابدۋللاەۆا ءسوز سويلەدى.
جيىن سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆولونتەرلەر فورۋمىنا قاتىسۋشىلارمەن بىرگە سۋرەتكە ءتۇستى.
