اۆتوماتتاندىرىلاتىن ماماندىقتار
بۇگىنگى نارىقتا جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى اۆتونومدى جۇك كولىكتەرى, روبوتتاندىرىلعان قويمالار مەن كونۆەيەرلىك جەلىلەر كوبەيە باستادى. الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي تەحنولوگيالار ادام ەڭبەگىن تولىق الماستىرا المايدى: ولاردى باقىلاۋ, كۇتىپ ۇستاۋ, دۇرىس ۇيلەستىرۋ قاجەت. ەگەر بۇل تەپە-تەڭدىك ساقتالماسا, اۆتوماتتاندىرۋ كۇتكەن ناتيجەنى بەرمەي, كەرىسىنشە شىعىنعا اكەلۋى مۇمكىن.
قارجى مەن بانك سەكتورىندا جاساندى ينتەللەكت دەرەكتەردى تالداۋ, تاۋەكەلدى باعالاۋ, ەسەپ جۇرگىزۋ سياقتى جۇمىستاردى كۇننەن-كۇنگە جاقسى اتقارىپ كەلەدى. سونىڭ اسەرىنەن دەرەكتەر تالداۋشىسى, تاۋەكەل-مەنەدجەرى, بۋحگالتەر, اۋديتور, اكىمشى-اسسيستەنت سياقتى كەيبىر ماماندىقتارعا سۇرانىس تومەندەۋى مۇمكىن. ءىرى كومپانيالار قۇجات اينالىمى مەن كەڭسە جۇمىستارىنىڭ ءبىر بولىگىن ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەرگە جۇكتەپ, اكىمشىلىك جۇمىستاردى وڭتايلاندىرىپ جاتىر.
مەديا سالاسىندا دا وزگەرىس بار. جاساندى ينتەللەكت قاراپايىم جاڭالىقتار مەن قىسقا اقپاراتتىق ماتىندەردى اۆتوماتتى تۇردە جازا الادى, كەيبىر اگەنتتىكتەر بۇل ءتاسىلدى تاجىريبەدە قولدانىپ تا وتىر. زەرتتەۋلەر جۋرناليستەر مەن جازۋشىلار جۇمىسىنىڭ ەداۋىر بولىگىن جي كومەگىمەن-اق ورىنداۋعا بولاتىنىن كورسەتتى. ايتسە دە تەرەڭ تالداۋ, زەرتتەۋ, قوعام ءۇشىن ماڭىزدى اقپاراتتى تالداپ-ءتۇسىندىرۋ سياقتى مىندەتتەردە نەيروجەلى ازىرگە كومەكشى قۇرال رەتىندە عانا جارايدى.
IT سالاسىنىڭ ءوزى دە بۇل وزگەرىستەن تىس قالعان جوق. قاراپايىم كود جازۋ, تەستىلەۋ سياقتى باستاپقى دەڭگەيدەگى تاپسىرمالاردى جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارى وڭاي ورىندايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە تاجىريبەسى از ماماندارعا سۇرانىس ازايىپ, ال تاجىريبەلى, بىلىكتى كادرلاردىڭ ءرولى كۇشەيە ءتۇستى. كوپتەگەن كومپانيا شاعىن توپتان تۇراتىن, بىراق ونىمدىلىگى جوعارى كوماندالارعا كوشە باستادى.
ادامدى الماستىرا المايدى
جاساندى ينتەللەكت قانشا دامىسا دا, ونى تولىق الماستىرا المايتىن نەمەسە اداممەن بىرلەسىپ قانا اتقارىلاتىن جۇمىستار بار. مۇنى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ دەرەكتەرى دە راستايدى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ (WEF) سوڭعى ەسەپتەرىنە سايكەس ادام دەنەسىنىڭ ەپتىلىگى مەن ناقتى ورتاعا بەيىمدەلۋدى تالاپ ەتەتىن فيزيكالىق ەڭبەك تۇرلەرىن جي جاقىن جىلدارى تولىق يگەرە المايدى. 2020 جىلى 2025 جىلعا قاراي جۇمىستىڭ 47 پايىزى روبوتتارعا وتەدى دەگەن بولجام جاسالعان ەدى. الايدا بۇل بولجام قايتا قارالىپ, 2027 جىلعا قاراي اۆتوماتتاندىرىلاتىن ەڭبەك ۇلەسى نەبارى 42 پايىز بولۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلدى.
قۇرىلىس, جوندەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك جۇرگىزۋ سياقتى سالالاردا ادام ەڭبەگى بۇرىنعىداي ماڭىزدى بولىپ قالا بەرمەك. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جۇرگىزەتىن وپەراتورلار, جۇك كولىگى مەن اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرى, سلەسارلار, دانەكەرلەۋشىلەر, سانتەحنيكتەر مەن ەلەكتر مونتاجداۋشىلار الداعى جىلدارى دا سۇرانىسقا يە بولادى. سەبەبى ادام ميىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ دەنەمەن تىكەلەي بايلانىستا جۇمىس ىستەۋى, كۇتپەگەن جاعدايدا جەدەل شەشىم قابىلداي الۋى. «BBC» ساراپتامالارىنا سايكەس الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر, كۇتىم كورسەتۋ سالاسىنىڭ ماماندارى, تاربيەشىلەر مەن پسيحوتەراپەۆتەر نەيروجەلى الماستىرا المايتىن كاسىپتەر قاتارىندا. ەموتسيانى ءتۇسىنۋ, جاناشىرلىق تانىتۋ, سەنىم ورناتۋ سياقتى قاسيەتتەر الگوريتمگە ءتان ەمەس. مەديتسينادا دا جاساندى ينتەللەكت دياگنوز قويۋدا نەمەسە رەنتگەن, مرت سۋرەتتەرىن تالداۋدا كومەكتەسكەنىمەن, ناۋقاسپەن سويلەسۋ, پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتۋ, كۇردەلى ءارى جاۋاپتى شەشىم قابىلداۋ دارىگەرلەر مەن مەيىربيكەلەردىڭ ەنشىسىندە قالادى. ال «The Guardian» مالىمەتىنشە, اۋرۋحانالاردا جي كوبىنە كەڭەسشى قۇرال رەتىندە قولدانىلىپ, دارىگەرلەردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە عانا قىزمەت ەتەدى.
شىعارماشىلىقتى تالاپ ەتەتىن جۇمىستار دا ادامسىز جۇزەگە اسپايدى. «WEF»-ءتىڭ 2023 جىلعى بايانداماسىندا جاساندى ينتەللەكت كرەاتيۆتى ويلاۋ مەن تۇپنۇسقا يدەيا تۋدىرۋدى قاجەت ەتەتىن ماماندىقتاردى الماستىرا المايتىنى كورسەتىلگەن. عىلىمي زەرتتەۋشىلەرگە, ينجەنەرلەرگە, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋشىلارعا جي ەسەپتەۋلەردى جەدەلدەتەتىن قۇرال بولعانىمەن, جاڭالىق اشۋ, باعىت-باعدار بەلگىلەۋ ادامنىڭ سىني ويلاۋىنا تاۋەلدى. «OpenAI» زەرتتەۋلەرىندە دە عىلىمي تالداۋ مەن سىن تۇرعىسىنان ويلاۋ قابىلەتىن قاجەت ەتەتىن ماڭىزدى سالالارعا جي اسا ىقپال ەتە المايتىنى ايتىلعان.
سونىمەن قاتار كوپتەگەن سالادا جاساندى ينتەللەكت ادامدى الماستىراتىن ەمەس, ونىمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن قۇرالعا اينالىپ كەلەدى. MIT پروفەسسورى دەۆيد اۋتوردىڭ ايتۋىنشا, جاپپاي جۇمىسسىزدىق قاۋپىنەن گورى, قىزمەتكەرلەردىڭ جي-مەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەلۋى ماڭىزدىراق. «McKinsey Global Institute» دەرەگىنشە, قازىردىڭ وزىندە كومپانيالاردىڭ 50–60 پايىزى جاساندى ينتەللەكتىنى جۇمىس بارىسىنا ەنگىزە باستاعان.
نارىق قالاي قۇبىلادى؟
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەڭبەك نارىعىنا جەدەل ەنۋى ۋاقىتشا كەرى اسەر تۋدىرۋى مۇمكىن. اقش نارىعىن زەرتتەگەن «Goldman Sachs» ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋىنشا, جي كەڭىنەن قولدانىلعان جاعدايدا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وتپەلى كەزەڭدە 0,5 پايىزعا ءوسۋى ىقتيمال. بۇل شامامەن ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ 2,5 پايىزىنا تەڭ. گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميسى لوۋرەنس كاتستىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكت كەيبىر جۇمىس ءتۇرىن جويعانىمەن, ونىڭ ورنىنا جاڭا قىزمەت پەن مىندەتتەردى قالىپتاستىرادى. بۇعان تاريح تا دالەل. وتكەن عاسىردا مەحانيكالاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جۇمىسشىلار سانىن كۇرت ازايتتى, بىراق ءوندىرىس پەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ميلليونداعان جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولدى. ءدال وسىنداي ءۇردىس قازىر دە قايتالانۋى ىقتيمال. «Goldman Sachs» ەكونوميستەرى جۇرگىزگەن تالداۋ دا وسى پىكىردى قۋاتتايدى. ولار تەحنولوگياعا قاتىستى «ادام ەڭبەگى تولىق جويىلادى» دەگەن پەسسيميستىك بولجامدار تاريحتا تالاي مارتە ايتىلعانىن, بىراق ولاردىڭ كوپشىلىگى شىندىققا اينالماعانىن اتاپ وتەدى. زەرتتەۋدە مىناداي دەرەك كەلتىرىپتى: «1940 جىلدان بەرى اقش-تا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامداردىڭ 60 پايىزى بۇرىن مۇلدە بولماعان كاسىپتەردە ەڭبەك ەتەدى. ال كەيىنگى 80 جىلدا پايدا بولعان جۇمىس ورىندارىنىڭ 85 پايىزدان استامى تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا اشىلعان». بۇل جاساندى ينتەللەكت تە جاڭا ماماندىقتار قالىپتاستىراتىنىن اڭعارتادى. ۇلىبريتانيادا جۇرگىزىلگەن تالداۋلار دا وسىعان سايادى. توني بلەر ينستيتۋتىنىڭ بولجامىنشا, الداعى جىلدارى جەكە سەكتوردا 3 ميلليونعا دەيىن جۇمىس ورنى قىسقارۋى مۇمكىن, بىراق جي ەكونوميكاسى دامىعان سايىن جاڭا قىزمەت تۇرلەرى پايدا بولىپ, ايتارلىقتاي جۇمىسسىزدىق ءوسىمى بولمايدى.
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جاپپاي ەنگىزىلۋى تەحنولوگيالىق قانا ەمەس, الەۋمەتتىك ماسەلە رەتىندە دە قاراستىرىلىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ ەسكەرتۋىنشە, ەگەر قوعام بۇل وزگەرىسكە دەر كەزىندە بەيىمدەلمەسە, جي الەۋمەتتىك تەڭسىزدىككە الىپ كەلەدى. جاساندى ينتەللەكت ءىرى كومپانيالار مەن جوعارى تابىستى توپتاردىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ, ورتا تاپتاعى بىرقاتار قىزمەت ءتۇرىن قىسقارتقاندا, باي مەن كەدەي اراسىنداعى تابىس ايىرماسى ۇلعايىپ, الەۋمەتتىك الشاقتىق كۇشەيە تۇسەدى. ماسەلەن, اۆتوماتتاندىرۋ كوبىنە كەڭسە, اكىمشىلىك, ورتا بۋىن قىزمەتكەرلەرىنە اسەر ەتەدى. بۇل ساناتتاعى مامانداردىڭ ءبىر بولىگى جۇمىسىنان ايىرىلىپ, تومەنىرەك اقى تولەنەتىن جۇمىسقا جالدانۋى مۇمكىن. «McKinsey» ەسەبىنە سۇيەنسەك, اقش-تا 2030 جىلعا قاراي شامامەن 12 ميلليون ادام باسقا كاسىپكە اۋىسادى. ونىڭ ىشىندە تومەن جالاقى الاتىن قىزمەتكەرلەر جوعارى تابىستى ماماندارعا قاراعاندا 14 ەسە ءجيى ماماندىق وزگەرتۋگە ءماجبۇر بولادى. بۇل ەڭبەك نارىعىندا قايتا دايارلاۋ مەن جاڭا داعدىلاردى مەڭگەرۋدىڭ ماڭىزىن كۇشەيتەدى. ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, بۇنىڭ شەشىمى – قايتا وقىتۋ مەن ءومىر بويى ءبىلىم الۋ..
كوپ وقىعان وزادى
«Guardian» شولۋشىسى ەرين لينگ ۇكىمەتتەر مەن كومپانيالار ازاماتتاردى جاڭا ەكونوميكا تالاپتارىنا بەيىمدەيتىن جاپپاي وقىتۋ باعدارلامالارىن ىسكە قوسۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ وتەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, ادامدارعا ءبىر ماماندىق قانا ەمەس, بىرنەشە رەت كاسىبي باعىت اۋىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن داعدىلار قاجەت. وسى تۇرعىدان العاندا, ەلىمىزدە قولعا الىنعان جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق داعدىلاردى دامىتۋعا باعىتتالعان ۇلتتىق باعدارلاما الداعى وزگەرىستەردى كۇتپەي, الدىن الا جاسالعان قادام دەۋگە بولادى. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2025 جىلدىڭ وزىندە 900 مىڭنان استام ازامات جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق داعدىلار بويىنشا وقۋدان وتكەن. كادر دايارلاۋ باعىتىندا «Tech Orda» ارقىلى 9 مىڭنان استام ادام جاڭا IT-ماماندىقتى مەڭگەرگەن. «Tomorrow School» جوباسىنا قىزىعۋشىلىق بۇدان دا كوپ. باعدارلاماعا 17 879 ءوتىنىم ءتۇسىپ, سونىڭ نەگىزىندە بۇگىندە 350-دەن استام ستۋدەنت 18 ايلىق تەرەڭدەتىلگەن ءبىلىم الىپ جاتىر. جاسوسپىرىمدەر سەگمەنتىندە دە سۇرانىس جوعارى. «TUMO Astana» ورتالىعىنا 2 361 ءوتىنىم بەرىلىپ, 1 134 بالا وقۋعا قابىلدانعان. جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندە «AI Sana» باعدارلاماسى ارقىلى 650 مىڭنان استام ستۋدەنت سەرتيفيكات الىپ, تسيفرلىق ەكونوميكا تالاپتارىنا بەيىمدەلگەن. مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىندا 50 مىڭنان استام مەملەكەتتىك قىزمەتشى «AI Qyzmet» باعدارلاماسى ارقىلى جاساندى ينتەللەكتىنى كۇندەلىكتى جۇمىسىندا قولدانۋدى باستاعان. ال ءبىلىم جۇيەسىندە 300 مىڭعا جۋىق پەداگوگ وقۋ بارىسىندا جي قۇرالدارىن پايدالانۋ داعدىلارىن مەڭگەرگەن. جاپپاي قولجەتىمدى ونلاين-وقىتۋ دا كەڭ اۋقىمدى قامتىپ وتىر.
