جادىگەر • 30 قاڭتار, 2026

ءاز-جانىبەكتىڭ ديرحامى

30 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قورىندا جۇزگە جۋىق كونە تيىن ساقتالعان. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ەجەلگىسى التىن وردا مەملەكەتىنىڭ بيلەۋشىسى توقتى حاننىڭ (1291–1312) تۇسىندا, ياعني حيجرانىڭ 710 جىلىندا ساراي ءال-ماحرۋسا شاھارىندا سوعىلعان ەكەن.

بۇل مونەتالاردىڭ كوپ­شى­لىگى ارحەولو­گيا­لىق قاز­با كەزىندە باتىس قازاق­ستان وبلى­سىنداعى مۇقىر وبالارىنان تابىل­عان. اراسىندا جالپاقتال, جايىق قا­لاشىقتارىنان تابىلعانى دا كەزدەسەدى.

– التىن وردا كەزەڭىنە جاتاتىن مۇنداي تيىندار ءار بيلەۋشىنىڭ كەزىندە سوعىلىپ, ساۋدا-ايىرباس قۇرالى رەتىندە جۇرگەن. تيىنداردىڭ 90 پا­يىزى كۇمىستەن سوعىلادى. ماماندار تەك حورەزمدە عانا التىن دينار قولدانىستا بولعانىن ايتادى. التىن تيىن – دينار, كۇمىس تيىن – ديرحام, ال مىس تيىندار – پۇل دەپ اتالعان. ءبىزدىڭ قورىمىزدا ساراي, ساراي ءال-ماحرۋسا, ساراي ءال-ءجاديد, حورەزم, گۇلستان, وردا شاھارلارىندا سوعىلعان مونەتالار بار, دەيدى مۋزەي قىزمەتكەرى, شىعىستانۋشى عالىم ورىنباسار احمەتقالي.

تيىن

ءبىر قىزىعى, بۇل مونەتالاردىڭ فورماسى دا, سالماعى دا ءارتۇرلى. سىرتقى تۇرقى كەيدە شەڭبەر, كەيدە ءتورتبۇرىشتى, كەيدە 8 دوعا­لى گۇل ءتارىزدى. توقتى حاننىڭ تيىن­دا­رىندا ونىڭ ەسىمى اراب جازۋىمەن
ەمەس, ەسكى ۇيعىر جازۋىمەن تاڭبا­لانىپتى.

حالقىمىز ءاز-جانىبەك دەپ اسپەت­تەيتىن بيلەۋشىنىڭ تۇسىندا سوعىلعان مىنا تيىنعا قىسقاشا توقتالايىق:

حيجرانىڭ 751 جىلى, ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىز بويىنشا 1350 جىلى ساراي ءال-جاديدتە, ياعني جاڭا سارايدا سوعىلعان. ديامەترى 15 مم كۇمىس ديرحامنىڭ سالماعى 1 گرامنان ءسال عانا اسادى. مونە­تانىڭ ءبىر جاعىندا اراب جازۋى­مەن ء«ادىل سۇلتان جانىبەك حان, 751» دەگەن جازۋ, ەكىنشى جاعىندا: «سوعىلدى ساراي ءال-جاديدتە, جىل» دەپ جازىلعان ەكەن.

 

باتىس قازاقستان وبلىسى 

سوڭعى جاڭالىقتار