دۇنيەجۇزىلىك قۇقىقتىق سامميت ءوتتى

بۇگىندە كەز كەلگەن ەل زاڭىنىڭ ۇستەمدىك قۇرۋىنا تالاپ دەڭگەيىندە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بار امالدى جاساپ باعۋدا. ويتكەنى, ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا, ياعني ساياساتتا, ەكونوميكادا, مادەنيەتتە بولسىن, مەملەكەتتىك ءتارتىپ پەن بيزنەس الەۋەتىنىڭ وركەندەۋى ءۇشىن زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرىپ,  جوعارى قۇقىق پەن ءادىل سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىك حالىقتىڭ باستى تالابى بولىپ تابىلادى. بۇل وركەنيەتتى ۇردىستەن قازاقستان دا قالىس قالىپ جاتپاعانى انىق. ماسەلەن, سونىڭ ءبىرى رەتىندە ايتار بولساق, كەشە عانا ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى ا.داۋىلباەۆ ۇلىبريتانياعا بارىپ, دۇنيەجۇزىلىك قۇقىقتىق سامميت جۇمىسىنا قاتىستى. ونىڭ بۇل قادامى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا  ۇلىبريتانياعا بارعان ساپارىندا جۇزەگە استى. اتالعان فورۋمدى ەركىن ەكونوميكا مەن قۇقىقتىق ۇستەمدىكتى دامىتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ماگنا كارتا – ۇلى ەركىندىك حار­تياسىنىڭ 800 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ قۇرمەتىنە بريتاندىق بيلىك ۇيىمداستىرىپتى. وعان بۇكىل الەمنىڭ مەملەكەتتىك جانە بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن اكادەميالىق ور­تانىڭ 2000-عا جۋىق وكىلدەرى قاتىستى. زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرۋى, سوت تورەلىگىنە قول جەتىمدىلىك, تۇراقتى دامۋ, بيزنەس سالاسىنداعى حالىقارالىق داۋلار, بيزنەس جانە ادام قۇقىقتارى جانە ت.ب. ماسەلەلەر كۇن ءتارتىبىنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارى بولدى. ا.داۋىلباەۆ شەتەلدىك ءارىپ­تەستەرىمەن – اقش, كانادا, رۋ­مىنيا, تۇركيا, ومان, ءباا ادىلەت مينيسترلەرىمەن جانە  باس پروكۋرورلارىمەن قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. اقش-تىڭ باس پروكۋرورى ە.حولدەرمەن كەزدەسۋى بارىسىندا تاراپتار ءبىر-ءبىرىن قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتقا قول قويىلۋىمەن قۇتتىقتادى, سونداي-اق, قۇقىقتىق سالاداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. ال ۇلىبريتانيانىڭ الاياقتىق قىلمىستارعا قارسى ءىس-ارەكەتتەر كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى دەۆيد گرينمەن كەزدەسۋى  بارىسىندا ءوزارا مۇددەلىلىك تۋعىزاتىن ماسەلەلەر, ونىڭ قاتارىندا پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى, ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىس, قىلمىستىق جولمەن الىنعان تابىستاردى جىلىستاتۋعا قارسى تۇرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق جاساۋ, سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا حالىقارالىق قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ەۋروپا كەڭەسىنىڭ كونۆەنتسيالارىنا قوسىلۋى, ەكىجاقتى شارتتىق-قۇقىقتىق نەگىزدى كەڭەيتۋ جانە نىعايتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. تاراپتار تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل, ۇلتتىق جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, جەدەل اقپاراتپەن جانە جۇمىس تاجىريبەسىمەن الماسۋدىڭ شەڭبەرىندە كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ەرەكشە وزەكتىلىگىنە توقتالىپ, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ايتارلىقتاي الەۋەتى بار ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ا.داۋىلباەۆ ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋدىڭ, ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستە اقپارات جانە جۇمىس تاجىريبەسىن الماسۋدىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ ءوتتى. ەكونوميكالىق قىلمىستاردى, الاياقتىقتى, قىلمىستىق جولمەن تابىلعان قاراجاتتى جىلىستاتۋ جانە ولاردى قايتارۋعا قاتىستى ەكونوميكالىق قىلمىستاردى انىقتاۋ جانە تەرگەۋ پروبلەمالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.  وسىلايشا ولار قازىرگى زاماننىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىنە ءتيىمدى تۇردە توسقاۋىل قويۋ, قىلمىسپەن كۇرەستىڭ ايماقتىق ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ ورتاق تاسىلدەرىن ازىرلەۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلىلىك تانىتتى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».