«اركىمنىڭ تۋعان جەرى – مىسىر ءشارى» دەۋشى مە ەدى؟ الايدا بەرىكقاراعا تابانى تيگەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار عانا ەمەس, وڭىرگە كەلگەن مەيماندار دا «جەر ءجانناتى ەكەن» دەپ جاتادى. شاقپاقتىڭ سالقىن سامالى ديدارىڭدى وپكەن سايىن ساف اۋانى قۇشىرلانا, قۇمارلانا جۇتىپ, ماڭايداعى قيساپسىز سۇلۋلىققا كوز الماي ۇزاق قارايسىڭ. شاتقالداعى سامساعان وسىمدىك توڭىرەكتى تۇرلەندىرىپ تۇر. ونىڭ ىشىندە جويىلۋعا شاق قالعان تابيعات بايلىعى دا جەتىپ ارتىلادى.
جەردىڭ كوركىنە تەلىنگەن بەرىكقارا اۋدان ورتالىعىنان الىس ەمەس, 30 شاقىرىم قاشىقتىقتا جاتىر. شاتقالداعى سيرەك ۇشىراساتىن تەرەكتەر مەن قىزعالداقتار كىمنىڭ دە بولسىن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرماي قويمايدى. باسقا ەلدەن كەلگەن مەيماندار بەرىكقارادا جاتقان قيساپسىز بايلىققا سۇيسىنە كوز تىگىپ, كوپ دەرەككە قانىققىسى كەلەدى. ولاردىڭ سان ءتۇرلى ساۋال قويىپ, تابيعات تاماشاسى تۋرالى تەرەڭىرەك بىلگىسى كەلەتىنىن ءوزىمىز دە بايقاعانبىز.
ارينە, قويناۋى قازىناعا تولى شاتقال مەملەكەت نازارىنان تىس قالمايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سودان دا بولسا كەرەك, ۇكىمەت ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ارنايى قاۋلى شىعارىپ, قورىقتى قامقورلىققا الدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بەرىكقارانى مەملەكەتتىك قاۋمال, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق ساناتىنا ەنگىزدى. جۋالى جۇرتىنىڭ عانا ەمەس, جامبىل ءوڭىرىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان شاتقالدىڭ جالپى اۋماعى 17,5 مىڭ گەكتار جەردى الىپ جاتىر.
وبلىس اۋماعىنداعى ەڭ كورىكتى جەرلەردىڭ ساناتىنا ەنگەن بەرىكقارا شاتقالى تۋرالى ايتىلاتىن اڭگىمە از ەمەس. جۋالى جۇرتى دا قورىق تۋرالى سان ءتۇرلى بولجامعا نەگىزدەلگەن دەرەكتەردى ءجيى تىلگە تيەك ەتىپ جاتادى. جۇرت ايتقان دەرەكتىڭ ءبىرى بەرىكقارا شاتقالىن جاۋگەرشىلىك كەزەڭمەن بايلانىستىرادى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ايتۋىنشا, شاتقال ىقىلىم زاماندا جاۋعا قارسى قول باستاعان, بەيبىت زاماندا تاۋ اڭعارىندا ەلدى ەگىنشىلىككە ۇندەپ ارىق قازدىرىپ, ەلگە شاراپاتى تيگەن بەرىك ەسىمدى كەدەي جىگىتتىڭ ەسىمىمەن اتالعان كورىنەدى. البەتتە, بۇل شاتقال اتاۋىنا قاتىستى ايتىلاتىن سان ءتۇرلى اڭگىمەنىڭ ءبىر نۇسقاسى عانا.
بىرنەشە جىل بۇرىن دۇنيەدەن وزعان جامبىلدىق قالامگەر كارىم باياليەۆ ءوز ەڭبەگىندە بەرىكقاراعا قاتىستى تاعى ءبىر دەرەكتىڭ شەتىن شىعارعان بولاتىن. ول «جاسارعان جامبىل جەرىندە» اتتى جيناعىندا جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە ءدال وسى شاتقالدا بەرىك قامال بولعان دەگەندى العا تارتادى. «شاتقالدىڭ اتاۋى سول سەبەپتى بەرىكقارا دەپ اتالعان» دەيدى ول ءوزى بىلەتىن مالىمەتتى ءبولىسىپ.
جۋالىلىقتار تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى مەن قۇبىلىسىن دا وسى شاتقالمەن بايلانىستىرادى. ناقتىراق ايتساق, كوكتەم, كۇز مەزگىلىندە ءجيى سوعاتىن داۋىلدى جەرگىلىكتى حالىق «بەرىكقارا جەلى» دەپ اتاپ كەتكەن. بۇل شاتقالعا قاتىستى اڭگىمەلەردى ەستىگەن سايىن قۇپياسىن اشا تۇسكىڭ كەلەدى, جاڭا دەرەكتەرمەن تانىسۋعا بەيىل تۇراسىڭ.
شىنىندا دا, بەرىكقارا شاتقالىنداعى تابيعات عاجايىپتارى تامساندىرماي قويمايدى. ولكەتانۋشىلار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن اعاشتار مەن شوپتەردىڭ سيرەك تۇقىمدارىن, ءتىپتى جابايى المانىڭ دا جوعالۋعا اينالعان سيرەك سۇرپىن بەرىكقارا شاتقالىنان كەزدەستىرۋگە بولادى. بۇدان بولەك مۇندا ءجيى ۇشىراساتىن زارافشان ارشاسى, رەچەل المۇرتى, تيان-شان جوڭىشقاسى, تاۋ ساعىزى, كوك تىكەن, كورولكوۆ بايشەشەگى, گرەيگ, كاۋفمان قىزعالداعى, بەرىكقارا تەرەگى كوزدىڭ جاۋىن الادى.
ماماندار بەرىكقارا شاتقالىن ايرىقشا باعالايدى. ولار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, سيرەك كەزدەسەتىن تەرەك شاتقالدىڭ تەرەڭ تۇكپىرىندە ىلگەرىدەگىدەي كوپ بولماسا دا, ازداپ ۇشىراسادى. مۇنداي تەرەك تەك اقش شاتقالدارىنىڭ بىرىندە عانا بار كورىنەدى.
قالاي الىپ قاراساق تا, بەرىكقارا شاتقالى جامبىل وبلىسىنداعى ەڭ كورىكتى جەرلەر ساناتىنا جاتادى. شاتقالداعى تابيعي بايلىقتى ماماندار قاي كەزدە دە نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس. «بەرىكقارانىڭ تابيعي بايلىعى – الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن تەرەكتەرى», دەيدى ولار.
جامبىل وبلىسى,
جۋالى اۋدانى
