بۇل باستاما ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى ازىرلەگەن, ال قۇجاتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى جاريالاعان بۇيرىق جوباسىندا كورىنىس تاپتى. ۇسىنىسقا سايكەس, رەسەي فەدەراتسياسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنان يمپورتتالاتىن كولىك پەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا 2 كوەففيتسيەنت, ال قازاقستاندا قۇراستىرىلعان نەمەسە ەاەو-عا كىرمەيتىن ەلدەردەن, سونداي-اق ارمەنيا مەن قىرعىزستاننان اكەلىنەتىن تەحنيكاعا 1 كوەففيتسيەنت قولدانىلماق. ياعني بازالىق مولشەرلەمە ساقتالادى, بىراق ەلگە بايلانىستى تۇزەتۋ كۇشەيەدى.
ۇسىنىلعان ادىستەمە ۋتيليزاتسيالىق تولەم كەستەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتپەيدى, الايدا رەسەي مەن بەلارۋستەن كەلەتىن ونىمدەر ءۇشىن تولەمدى ايتارلىقتاي ارتتىرادى. بۇل شەشىمنىڭ تۇپكى لوگيكاسى – تولەمدەردەگى تەڭگەرىمسىزدىكتى جويۋ. قازىر قازاقستاننان رەسەي مەن بەلارۋسكە ەكسپورتتالاتىن كولىكتەرگە ول ەلدەردە ۋتيليزاتسيالىق تولەم ەسەپتەلگەندە, ءۇشىنشى ەلدەردەن كەلەتىن تاۋارلارعا سالىناتىن كەدەندىك الىمدار, ققس جانە اكتسيزدەر ايىرماسى قوسىمشا ءوندىرىلىپ الىنادى. ناتيجەسىندە تولەم كولەمى ءىس جۇزىندە كولىكتىڭ قۇنىنا جۋىقتايدى.
مىسال رەتىندە, قازاقستاننان رەسەيگە كولىك ەكسپورتتالعاندا 20% ققس الىنادى. بۇدان بولەك, رەسەيدىڭ ۋتيليزاتسيالىق تولەمىن ەسەپتەۋ كەزىندە بازالىق مولشەرلەمەگە ققس مولشەرلەمەلەرىنىڭ ايىرماسى قوسىلادى. بۇل ايىرما 2026 جىلى 4% بولعانىمەن, قازىردىڭ وزىندە نارىقتا ايتارلىقتاي سالماق ءتۇسىرىپ وتىر.
الايدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەدەن كودەكسىنىڭ 454 جانە 456-باپتارىنا سايكەس, قازاقستاندا ەركىن كەدەن ايماعى نەمەسە ەركىن قويما رەجيمىندە پايدالانىلعان شەتەلدىك كومپونەنتتەرمەن قۇراستىرىلعان كولىكتەر ەاەو تاۋارلارى رەتىندە تانىلادى. دەمەك, مۇنداي ونىمگە بەلارۋس پەن رەسەيدە «كەدەندىك كوەففيتسيەنتتەردى» قولدانۋ زاڭدىق تۇرعىدا نەگىزسىز.
وسى قايشىلىقتى جويۋ ءۇشىن قازاقستان رەسەي مەن بەلارۋستەن كەلەتىن تەحنيكاعا ۋتيلالىمدى ارتتىرۋدى ۇسىنىپ وتىر. ناتيجەسىندە قازاقستانداعى تولەم كولەمى رەسەي زاڭناماسىندا 2025 جىلعى 1 جەلتوقساننان باستاپ بەلگىلەنگەن دەڭگەيمەن تەڭەستىرىلەدى. بۇل – وداق ىشىندەگى رەگۋلياتورلىق جانە باعا ايىرماشىلىعىن بولدىرماۋعا باعىتتالعان قادام.
ۋتيلالىمدى تولەۋدى مىندەتتەيدى, بىراق ەسكى كولىكتى قابىلدامايدى. نەلىكتەن؟
تاعى ءبىر ماڭىزدى ءۋاج – اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى نارىعىنداعى پاراللەل يمپورت. قازىر قازاقستاندا بەلارۋس جانە رەسەيلىك برەندتەردىڭ تەحنيكاسى ليتسەنزيالىق كەلىسىمدەر نەگىزىندە جەرگىلىكتى جەردە وندىرىلەدى. بىراق وسى كەلىسىمدەرگە قاراماستان, دايىن ءونىم تىكەلەي يمپورتتالىپ, جەرگىلىكتى ءوندىرىستى اينالىپ وتەتىن سحەمالار بار. جوبادا ۋتيلالىمنىڭ جوعارى كوەففيتسيەنتى ءدال وسى تاجىريبەنى تەجەۋ قۇرالى رەتىندە ۇسىنىلادى.
ونەركاسىپ ساياساتى تۇرعىسىنان العاندا, باستاما ىشكى ءوندىرىستى قورعاۋ عانا ەمەس, ورتاق نارىقتاعى ءادىل باسەكەنى قالپىنا كەلتىرۋدى كوزدەيدى. بۇل تۋرالى مينيسترلىك وكىلى دە اتاپ ءوتتى.
ونەركاسىپ ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ادىلبەك بەكتىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ۋتيلالىم مەن يمپورت سالاسىنداعى ساياساتىن مەملەكەت, بيزنەس جانە تۇتىنۋشى مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىنە نەگىزدەپ قالىپتاستىرىپ كەلەدى.
«وتاندىق ءوندىرىس, ەاەو ەلدەرىنەن جانە ءۇشىنشى مەملەكەتتەردەن يمپورت ءۇشىن بولجامدى ءارى تۇسىنىكتى رەجيمدى ساقتاۋ – ءبىزدىڭ نەگىزگى ۇستانىمىمىز. بۇل ءتاسىل نارىقتىڭ اشىقتىعىن جانە بارلىق قاتىسۋشىلار ءۇشىن تۇراقتى ەرەجەلەرگە ۇمتىلىستى كورسەتەدى», دەيدى ادىلبەك بەكتىباەۆ.
ۇسىنىس ازىرگە جوبا دەڭگەيىندە. دەگەنمەن ول قابىلدانسا, قازاقستاننىڭ ۋتيليزاتسيالىق تولەم جۇيەسى ەاەو اياسىنداعى سەرىكتەستەرمەن بارىنشا ۇيلەستىرىلىپ, پاراللەل يمپورتقا توسقاۋىل قويۋعا جانە ءوندىرىستى ءادىل قورعاۋعا باعىتتالعان ناقتى تەتىككە اينالماق.
