تۇتىنۋ كوكجيەگىن كەڭەيتەتىن قادام

ەلىمىز قوعامدىق دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە كوتەرىلدى. قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەردى تابىس­تى اياقتادى. مۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ۇندەۋىنەن وقىپ, كوڭىلىمىز مارقا­ي­ىپ قالدى. بۇل جاي ايتىلا سالاتىن ماسەلە ەمەس ەكەنىن وعان 19 جىل دايىندالعانىمىزدان دا اڭعارۋعا بولادى. ەلباسى دسۇ-نا مۇشە بولۋدىڭ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن, ونىڭ قيىندىقتارى بولۋى دا مۇمكىن ەكەنىن وسى جىلداردا ۇدايى ەسكەرتىپ كەلەدى. سوعان الدىن الا دايىن بولۋ ءۇشىن قولدان كەلگەن جاعدايلاردى تۋعىزدى دا. كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ قۇلاش جايىپ دامۋى ءۇشىن كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىلداپ, باسە­كەلەستىككە قابىلەتتى ءونىم ءوندى­رۋگە العىشارت جاسادى. كوپتەگەن دايىندىقتار دا جاسالدى. قازىردىڭ وزىندە ساۋدا-سات­تى­­­عىمىزدىڭ 90 پايىزى دۇنيەجۇ­زى­لىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە ەل­دەر­دىڭ ۇلەسىنە تيەدى ەكەن. مۇنى كۇندەلىكتى ومىرىمىزدە دە ايقىن سەزىنىپ وتىرمىز. دۇكەندەر مەن بازارلارداعى ساۋدا سورەلەرىنەن قازىر ىزدەگەنىڭدى تاباسىڭ. ارزان دا ساپالى ونىمدەر مەن تاۋارلاردى تۇتىنۋ تۇتىنۋشىعا دا ءتيىمدى. تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ كەڭ اۋقىمىن تاڭداۋعا جول اشىلدى. الايدا, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىز بەن كاسىپورىندارىمىز شەتتەن كەلەتىن ونىمدەرگە باسەلەستىككە قابىلەتتى ونىمدەر شىعارۋعا ۇمتىلىپ, قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋعا, ارزانعا ۇسىنۋعا داعدىلانۋلارى كەرەك. ولاي بولماسا, ءوز ونىمدەرىمىز وزگەلەردىكىنىڭ تاساسىندا قالىپ, قىزمەتتەر كورسەتۋ نارىعىن دا وزگەلەر يگەرىپ كەتۋى, كاسىپورىنداردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىن السىرەتىپ الۋى ابدەن مۇمكىن. سونداي-اق, ەلىمىزدە وندىرىلەتىن ونىمدەردى شەتەلدەرگە اناعۇرلىم كوبىرەك شىعارۋدى ويلاستىراتىن دا كەز جەتتى. كاسىپكەرلىكتى ءارتاراپتاندىرىپ, وندىرىلەتىن ءونىم جانە تاۋار تۇرلەرىن كەڭەيتۋگە باعىت ۇستالۋى ءتيىس. ازىرگە ەكسپورتقا شىعاراتىن ونىمدەرىمىزدىڭ كولەمى كوپ ەمەس ەكەنىن جاسىرۋدىڭ رەتى جوق. ەڭ باستىسى, مۇندا ۇلتتىق مۇددەگە نۇقسان كەلمەۋى كەرەك. بۇرىن دا كەدەندىك جانە ەكونوميكالىق وداق جاعدايىندا شەتەلدەردەن كەلگەن تاۋارلار مەن ونىمدەردەن كەندە ەمەس ەدىك. ەندى ارزان دا ساپالى تاۋارلار مەن ونىمدەر ەل نارىعىن تولتىرارى ءسوزسىز. بۇل ءبىر قاراعاندا, تۇتىنۋشى ءۇشىن جاقسى. تاڭداۋ بار, ۇناتقانىڭدى ساتىپ الاسىڭ. ونىڭ ەكىنشى جاعى, تاعى دا سول ءوز تاۋارلارىمىزدىڭ ساپالى بولۋىنا تاۋەلدى. قايتكەندە دە, الەمدىك دامۋدىڭ قارقىنىنا ىلەسۋىمىز كەرەك. بۇل بىزگە دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋىمىز ءۇشىن دە كەرەك. وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, تاۋارلار مەن ءونىم­دەرىمىزدىڭ ساپاسىن ۋاقىت وزدىرماي الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ەتۋدى قولعا الۋىمىز قاجەت. باسەكەلەستىك جۇرگەن جەردە باعا مەن ساپا عانا ۇتىس شىعارارى ءسوزسىز. شىنى كەرەك, بۇل باعىتتا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ الدە دە شيراق قيمىلداۋلارىنا تۋرا كەلەدى. وتاندىق ونىمدەردى وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي وڭدەپ, وراپ, مادەنيەتتى ۇسىنۋ جانە جارنامالاۋ دا ۇمىتىلماۋى ءتيىس. مەن قاراپايىم تۇتىنۋشى كوزىمەن قاراسام, بىزگە نەعۇرلىم ارزان, اناعۇرلىم ساپالى تاۋارلار مەن ونىمدەر, قىزمەتتەر كەرەك. سوندىقتان دسۇ-عا كىرۋدىڭ وزىندىك اۋىرتپالىقتارى بار ەكەنىن دە ەستەن شىعارماعان ءجون. ەڭ باس­تىسى, باسەكەگە قابىلەتتى تاۋارلار مەن ونىمدەر ءوندىرۋ, ساپالى قىزمەت كورسەتۋ كاسىپكەرلەرىمىز بەن كاسىپورىندارىمىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىر داعدىسىنا اينالۋى ءتيىس. سونداي-اق, وتاندىق ءونىمدى تۇتىنۋعا دەگەن كوزقاراستى قالىپتاستىرۋ دا قاجەت. ءبىز دسۇ-نىڭ وزىمىزگە پايدالى قاعيداتتارىن ءتيىمدى پايدالانۋىمىز كەرەك. دۇنيەجۇزىلىك ساۋ­دا ۇيىمىنا مۇشە بولۋ وركەنيەت كوشىنە ىلەسۋدىڭ ناقتى كورىنىسى دەۋ ورىندى. ال ءبىزدىڭ ەل كوشكە ىلەسۋ ەمەس, وزىق ەلدەردىڭ الدىڭعى لەگىنەن كورىنۋگە باعىت ۇستاۋدا. ولاي بولسا, بۇل بىزگە وتە-موتە قاجەت ءۇردىس. نۇريا قالەشوۆا, دارىگەر ەپيدەميولوگ. اقتوبە.