ايتۋىنشا, بۇل رەتتە ەڭ الدىمەن, جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى, بالاباقشالاردى, دامۋ ورتالىقتارىن جانە مەديتسينالىق ەمحانالاردى «جان باسىنا سايكەس قارجىلاندىرۋ» ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر.
− وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت جەكەمەنشىك ۇيىمدارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس تەتىكتەرىنە جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزىپ, بىرقاتار كوكەيكەستى ماسەلەلەردى انىقتادى. اتاپ ايتقاندا, جۇيەلەردى اۋقىمدى تسيفرلاندىرۋ بارىسىندا سالادا بۇرىن بايقالماعان زاڭبۇزۋشىلىقتار مەن ولقىلىقتاردى انىق كورسەتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە اتالعان سالالارداعى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتتارىنا ساي كەلمەيدى. كەيىنگى 8 جىلدا جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ سانى 7 ەسە ارتتى. بۇگىندە ولار 785-كە جەتتى. سوعان سايكەس بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالماق تا كۇرت كوبەيدى. شىعىندار 2020 جىلى 13 ميلليارد بولسا, 2025 جىلى 242 ميللياردقا دەيىن ءوستى, - دەپ اتاپ ءوتتى ۆيتسە-پرەمەر.
سونىمەن قاتار ايدا بالاەۆا 2020 جىل مەن 2025 جىلدار ارالىعىنداعى ينۆەستيتسيالىق شىعىن 111 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعانىن العا تارتتى. بۇل قاراجاتقا شامامەن 35 جاڭا مەكتەپ سالۋعا بولادى.
− سوعان قاراماستان باستى ماقسات – ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن ءالى دە جويا المادىق. 2025 جىلى بۇل جەتىسپەۋشىلىك 251 مىڭ ورىنعا جەتتى. بۇل – وبلىستاعى تۇتاس ءبىر قالانىڭ حالقىمەن بىردەي كورسەتكىش. جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ كوبەيۋى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلدى. كوپتەگەن ءبىلىم وشاقتارى ناقتى وڭىرلىك قاجەتتىلىكتى ەسكەرمەي, رەتسىز اشىلدى. ماسەلەن, ولاردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى جالعا الىنعان عيماراتتاردا جۇمىس ىستەيدى. ال ديرەكتورلاردىڭ بىلىكتىلىگى ماسەلەسى دە سىن كوتەرمەيدى. مەكتەپ عيماراتتارى بيزنەس مەنشىگىندە قالىپ وتىر. جيىرما جىلدان كەيىن ولاردىڭ تۇپكى ماقساتى وزگەرىپ كەتۋى مۇمكىن. بۇل جۇيەگە دەگەن سەنىمدى ازايتىپ, بيۋدجەت قارجاتىنىڭ تيىمدىلىگىنە كۇمان تۋدىرادى, - دەيدى ايدا عالىمقىزى.
ۆەدومستۆو باسشىسى سوندىقتان قازىر جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس باستالعانىنا توقتالدى.
− جاڭا قارجىلاندىرۋ تەتىگى پيلوتتىق رەجيمدە ىسكە قوسىلدى. مەكتەپتەر تولىق تسيفرلاندىرىلىپ, بيۋدجەتكە سايكەس رەتتەلدى. بىراق بۇل – بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ سوڭىنا دەيىنگى ۋاقىتشا شارا. نەگىزگى مىندەت – جۇيەنى تولىق قايتا قاراۋ. ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىك تاپسىرىس ناقتى وڭىرلىك قاجەتتىلىككە ساي بولۋعا ءتيىس. جاڭا مەكتەپتەرگە مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋگە موراتوري ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى رەتىندە تەك ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردى وتەۋ تەتىگىن قالدىرۋ كوزدەلۋدە. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بيۋدجەت شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا, ءىرى مەگاپوليستەردى قوسپاعاندا, ستۋدەنتتىك جاتاقحانالاردى قارجىلاندىرۋ ۋاقىتشا توقتاتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. بۇل رەتتە بارلىق قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەر ەسكەرىلەدى. باعدارلامانى كەزەڭ-كەزەڭمەن توقتاتۋ نەمەسە شارتتارىن قايتا قاراۋ نۇسقالارى قارالۋدا. ءدال وسىنداي ماسەلەلەر مەديتسينا سالاسىندا دا بايقالادى. ۇكىمەت ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى ارقىلى قارجىلاندىرىلاتىن جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتىنە تالداۋ جۇرگىزۋدە, - دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
ايتا كەتەرلىگى, ەلىمىزدە 20 ميلليوننان استام ادام 698 باستاپقى مەديتسينالىق كومەك ۇيىمىنا تىركەلگەن. سونىڭ 336-سى, ياعني شامامەن 48 پايىزى – جەكەمەنشىك. ولارعا تىركەلگەن حالىق سانى 5,6 ميلليون ادام. بۇل – ەل حالقىنىڭ شامامەن 28 پايىزى.
− 2020 جىلدان باستاپ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتاريالىق كومەك كورسەتەتىن جەكەمەنشىك ەمحانالاردىڭ سانى 215-تەن 336 ۇيىمعا دەيىن ءوستى, ال تىركەلگەن حالىق 3 ميلليوننان 5,6 ميلليونعا دەيىن ارتتى. بۇگىندە العاشقى مەديتسينالىق كومەك ۇيىمدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا, جان باسىنا سايكەس قارجىلاندىرىلادى. ال 2027 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇل قىزمەتتەر مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسادى. الايدا جەكە ەمحانالاردىڭ سانى كوبەيىپ, ولارعا تىركەلگەن حالىق ەكى ەسەگە جۋىق ارتقانىمەن, بۇل مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن جاقسارتا قويعان جوق. بۇگىندە قوسارلانعان قارجىلاندىرۋ فاكتىلەرى بار. كەي قىزمەتتەر مىندەتتى جانە ەرىكتى ساقتاندىرۋ ارقىلى قاتار تولەنۋدە. كەيدە كورسەتىلمەگەن قىزمەت ءۇشىن اقى الىنعان جاعدايلار كەزدەسەدى, - دەيدى ايدا عالىمقىزى.
مالىمدەۋىنشە, ءتىپتى ليتسەنزياسىز, ءتيىستى جابدىقسىز جۇمىس ىستەگەن ۇيىمدار دا بار.
− بۇل ماسەلەلەردى تەك جۇيەلى وزگەرىستەر مەن تولىق تسيفرلاندىرۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى حالىقتىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە, دەموگرافيالىق جانە كوشى-قون دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, مەديتسينالىق كومەكتى جوسپارلاۋعا كوشۋدە. بەلسەندى ەمەس پاتسيەنتتەردى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنەن شىعارۋ جوسپارلانۋدا. تىركەلۋ تالاپتارى كۇشەيتىلىپ, شاعىن ەمحانالار بىرىكتىرىلەدى. ال قارجىلاندىرۋ كولەمى ەڭ ءتيىمدى مەملەكەتتىك جانە سەنىمدى جەكە ەمحانالارعا باعىتتالادى. قوسارلانعان تولەم مەن جالعان ەسەپتى بولدىرماۋ ءۇشىن بىرىڭعاي تسيفرلىق باقىلاۋ ەنگىزىلەدى. بارلىق جۇيەلەر بىرىكتىرىلەدى. پاتسيەنت كورسەتىلگەن قىزمەتتى ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى ءوزى راستايدى. بۇل ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعايدى. سونىمەن بىرگە ساپانى باقىلاۋ كۇشەيە تۇسەدى. تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ, ليتسەنزيالاۋ تالاپتارى قاتاڭدايدى, - دەدى مينيستر.
سونداي-اق ساپانى باعالايتىن بىرىڭعاي مەملەكەتتىك جۇيە جاسالىپ, ۇلتتىق ساپا ينستيتۋتىن اشۋ جوسپارلانۋدا.
− سونىمەن قاتار جەكە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتى كەشەندى تۇردە تەكسەرىلەدى. ۇسىنىلىپ وتىرعان بارلىق شارالار جان باسىنا سايكەس قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالىپ وتىر. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن ءادىل, اشىق جانە ءتيىمدى ەتۋ. ەڭ باستىسى – بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجات حالىقتىڭ يگىلىگىنە, ءبىلىم مەن دەنساۋلىق ساپاسىن جاقسارتۋعا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس, - دەدى ايدا بالاەۆا.
