25 اقپان, 2015

گرەكيا تىعىرىققا تىرەلۋگە جاقىن

330 رەت
كورسەتىلدى
10 مين
وقۋ ءۇشىن
الەمدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارى وسى كۇندەرى تاعى دا گرەكياعا اۋىپ وتىر. بۇل ەلدەگى جاڭا ۇكىمەتتىڭ قارىز بەرۋشىلەر ۇشتىگىمەن تارتىسى ءوزىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتە باستاعان سەكىلدى. «نە بەل كەتەر, نە بەلبەۋ ۇزىلەر» دەگەندەي, ەۋروپالىق كوميسسيا, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, ەۋروپالىق ورتالىق بانكپەن بۇرىنعى نەسيە شارتتارىن وزگەرتۋ, ولاردى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن كۇرەسكە تۇسكەن جاڭا ۇكىمەت ءۇشىن ءبارىبىر ەل ىشىندە ءجۇرىپ جاتقان قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىنان تۋىندايتىن اۋىر رەفورمالاردى ودان ءارى جالعاستىرۋ قاجەت سەكىلدى. ويتكەنى, وتكەن اپتاداعى وقيعالاردىڭ ءوربۋ بارىسى وسىنى كورسەتىپ وتىر. بەرلين بەرىسپەي تۇر گەرمانيا افينانىڭ ەۋروپا­لىق ارىپتەستەرگە گرەكيانى نەسيە­لەندىرۋ باعدارلاماسىن التى ايعا ۇزارتۋ تۋرالى وتىنىشىنە قارسى ەكەندىگىن ءبىلدىردى. بەرلين بۇل ءوتى­نىشتى نەگىزسىز دەپ سانايدى. سەبەبى, گرەكيا ەۋروپالىق وداق پەن حا­لىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ وسىنىڭ الدىنداعى قارجىلاي كومەك كورسەتۋ جونىندەگى شارتىن ورىنداعان جوق. داگدارىس-24 02 2015-1«بۇل جونىندەگى افينادان بىزگە جەتكەن حات كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋ جونىندە شەشىم قابىلداۋعا نەگىز بولا المايدى», دەپ حابارلاعان وسى ماسەلەگە بايلانىستى گەرمانيا قارجى ءمينيسترى ۆولفگانگ شويبلدىڭ ءباسپاسوز حات­شىسى ءوزىنىڭ قىسقاشا مالىمدەمەسىندە. گرەكيانى قارجىلاندىرۋ جونىندە­گى قازىرگى باعدارلاما ەندى ءبىر اپتادان كەيىن, ياعني ءبىرىنشى ناۋرىزدان باس­تاپ ءوز كۇشىن جويادى. مۇنىڭ الدىندا ەۋروتوپتىڭ توراعاسى يەرۋن دەيسسەلبلۋم ەۋروايماق ەلدەرىنىڭ قارجى مينيسترلەرى بريۋسسەلدە كەزدەسۋ وتكىزىپ, گەرمانيانىڭ جولداعان ءوتىنىشىن قارايتىندىقتارى جونىندە حابارلاعان بولاتىن. ول وسى حابارلاماسىندا اتالعان كەزدەسۋدە افينامەن كەلىسىمگە كەلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە گرەكيا ەۋروايماقتا بۇرىنعىسىنشا قالا بەرەدى دەگەن ءۇمىتىن بىلدىرگەن ەدى. الايدا, گەرمانيا قارجى مينيسترلىگى گرەكيانىڭ بۇل ءوتىنىشىن ورىنداۋعا قارسى ەكەندىكتەرىن بىلدىرگەن كەزدەن باستاپ بۇل ءۇمىت شوعى دا سولعىن تارتا ءتۇستى. بەرلين گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتى وزدەرىنىڭ قارىز بەرۋشىلەر الدىنداعى ۋادەلەرىن ورىندايتىندىقتارىنا سەنىم بىلدىرمەي وتىر. ويتكەنى, جاڭا ۇكىمەتتىڭ ءوزى قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىن جۇرگىزىپ, ەل ءۇشىن اۋىر ەكونوميكالىق رەفورمالارعا بارۋعا بەيىلدى ەمەس. مۇنىڭ الدىنداعى ۇكىمەتى قارىز بەرۋشىلەردىڭ الدىندا ونداي ۋادەنى بەرگەندىگى بەلگىلى. ال جاڭا ۇكىمەت ول ۋادەنى ورىنداي المايتىندىقتارىن مالىمدەدى. قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا ەۋروپالىق ورتالىق بانكىنىڭ باسقارۋشىلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن فينليانديا بانكىنىڭ باسشىسى ەرككي ليكانەن قازىر اۋىر جاعدايدى باستان كەشىرىپ جاتقاندىقتان گرەكيا ەل ەكونوميكاسىن قۇتقارۋ جونىندەگى ءوز باعدارلاماسىن ودان ءارى جالعاستىرمايتىن بولسا, وندا ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ بۇل ەلگە اقشالاي قارىز بەرۋدى ودان ءارى جالعاستىرا المايتىندىعىن مالىمدەگەن بولاتىن. ال گرەكيا پرەمەر-ءمينيسترى الەكسيس تسيپراس وزدەرى بيلىك باسىنا كەلگەن العاشقى كەزدەردەن باستاپ-اق ەلدىڭ بۇرىنعى ۇكىمەتى مەن ەۋروپالىق وداق جانە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى اراسىندا جاسالىنعان ەكونوميكالىق تۇراقتاندىرۋ جوسپارىن ودان ءارى ورىنداۋدان باس تارتاتىندىقتارىن جەتكىزگەن ەدى. مۇنىڭ ءوزى ءبىر ەسەپپەن العاندا جاڭا ۇكىمەتتىڭ بۇرىنعى ۇكىمەت جاساعان قارىز الۋ جونىندەگى كەلىسىمدى مويىندامايتىندىعىن بىلدىرەتىن ەدى. بىراق سوعان قاراماستان ول قارىز بەرۋشىلەرمەن ارالىق كەلىسىم جاساسۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن دە ايتقان بولاتىن. الايدا, جاڭا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ بۇل يدەياسى ەۋروپالىق قارىز بەرۋ­شىلەردىڭ كوڭىلىنەن شىقپاعان سەكىلدى. ءسويتىپ, ماسەلە ءالى تۇيىققا تىرەلىپ تۇر. جاعدايدىڭ بۇدان ءارى قالاي قۇبى­لا­تىندىعىنا ەشكىم تورەلىك جاساي الماس. ايتسە دە, اتالعان ماسەلە كەشىكتىرىلمەي شەشىلۋى ءتيىس. ويتكەنى, گرەكياعا زەينەت­اقىلار مەن جاردەماقىلاردى تولەۋ ءۇشىن قارجى كەرەك.

گرەكيادا اقشا تاۋسىلۋعا جاقىن

داگدارىس-24 02 2015-2ەگەر گرەكيا وعان قارىز بەرۋ جونىندەگى كەلىسىم مەرزىمىن ۇزارتۋعا قول جەتكىزە الماسا, وندا بۇل ەلدەگى جاعداي ۋشىعا ما دەگەن قاۋىپ بار. ويتكەنى, قازىنانىڭ اقشاسى تاۋسىلاتىن ۋاقىتى جاقىن. وسىنىڭ الدىندا ەلدىڭ قارجى مينيسترلىگىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ جاريالانعان مالىمەتتەرگە قاراعاندا قازىناداعى قارجى 25 اقپاندا تاۋسىلادى دەگەن دەرەكتەر بار. مۇنىڭ ءوزى افينانىڭ بۇدان بىلايعى ۋاقىتتارى بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىلارى مەن زەينەتكەرلەر زەينەتاقىسىن تولەي المايتىندىعىن بىلدىرەدى. ارينە, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قورلارىن جۇمساۋ ارقىلى ماسەلەنى شەشۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋعا بولادى. بىراق تا بۇل دا تىم قىسقا مەرزىمدىك ىقپالى بار شارا. ەڭ ءارى كەتكەندە ءبىر اي عانا جان ساقتاۋعا بولار. ال ناۋرىزدىڭ سوڭىنا تامان گرەكياعا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بەرەشەگىن وتەۋ ءۇشىن 1,5 ملرد. ەۋرو قاجەت بولادى. ونان كەيىن 4,5 ملرد. ەۋرونىڭ قازىنالىق ۆەكسەلدەرىنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ مىندەتى تاعى تۇر. ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرىنشە, باسقا دا شىعىنداردى وتەۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە 4,3 ملرد. ەۋرونىڭ قوسىمشا قارجىسى تاعى قاجەت. ەلدەگى قارجى جۇيەسىنىڭ جاعدايى دا ۋاقىت وتكەن سايىن كۇردەلەنە تۇسۋدە. گرەك بانكىلەرىنىڭ كليەنتتەرى سوڭعى ايلاردىڭ وزىندە ەسەپ شوتتارىنان 20 ملرد. ەۋرونىڭ قارجىسىن الىپ كەتكەن. «گرەك بانكتەرى وتە قيىن جاعدايعا دۋشار بولۋدا. ولاردى ءتىپتى, سوڭعى دەمىنىڭ ۇستىندە تۇر دەپ ايتۋعا بولادى. ولار ازىرگە ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ ارقاسىندا عانا ءومىر سۇرۋدە. ەۋروپالىق ورتالىق بانك بۇلارعا اۋىق-اۋىق وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قارجى تاستايدى. بانكتەر سولاردىڭ ارقاسىندا ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى», دەيدى ءبىر ساراپشى. ونىڭ ايتۋىنشا, گرەكيا قازىناسىنداعى قارجىنىڭ دا شەتى كورىندى. ويتكەنى, پارلامەنتكە سايلاۋ ناۋقانى باستالعان كەزدەن باستاپ  ادامدار سالىق تولەۋدى دوعارعان. ياعني, كىرىس كوزى جوق. ال شىعىن بولسا, بارعان سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. اقشانىڭ بانكتەردەن قاشۋىن توقتاتۋ ءۇشىن شەكتەۋ شارالارىنا بارۋ قاجەت سەكىلدى. بىراق بۇل دا قيىندىقتان شىعار جول ەمەس. ءسويتىپ, گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتى ءۇشىن اقشاعا دەگەن مۇقتاج­دىق كۇن وتكەن سايىن كۇشەيە تۇسۋدە.

جاڭا نەسيەلەردى الۋ دا قورقىنىشتى

گرەكيا ۇكىمەتى ءوزىنىڭ قازىرگى جاعدا­يىندا وت پەن سۋدىڭ ورتاسىندا تۇرعانداي. ولارعا قارىز بەرۋشىلەردىڭ الدىندا مويىنسىنىپ, جاڭا قارىزداردى الۋ دا وڭاي ەمەس. ال كەلىسىم جاساسۋدان باس تارتۋ تىپتەن قيىن. وسى جاعداي قوعامداعى كوڭىل كۇيدى تىپتەن قويۋلاندىرىپ بارادى. مۇنى جەرگىلىكتى باسپاسوزدەگى تاقىرىپتارعا قاراپ اڭعارۋعا بولادى. «ەو مەن افينا: سوزدەر سوعىسى», «بريۋسسەلمەن تىلگە كەلۋ قيىندىعى», «ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ بەتى جىلىر ەمەس», «ەندى نە بولماق؟». مىنە, گرەكيالىق باسىلىمداردىڭ بەتتەرىندە بۇگىنگى كۇندەرى وسى ماندەس تاقىرىپتار ءورىپ ءجۇر. سونداي ماقالالاردىڭ بىرىندە افينا تۇرعىنى گرەكيا ۇكىمەتىنىڭ ەۋروپالىق وداقپەن نەسيە شارتىن ودان ءارى ۇزارتۋ جونىندەگى ءوتىنىشى جونىندەگى پىكىرىن بىلدىرگەن. «مەن ۇرەيگە ابدەن بەرىلىپ الدىم. ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز بۇدان ءارى ءبىز­دىڭ تاعدىرىمىز تۋرالى قانداي شەشىم قابىلداماق؟ وزىمە وسىنداي سۇ­راق قويسام, قورقىنىشتان بويىم قالتى­رايدى. قازىرگى جاعدايلاردىڭ بارىسى ەۋروپالىق ارىپتەستەردىڭ گرەكياعا كومەكتەسۋگە ق ۇلىقتى ەمەس ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر. ارينە, كەمشىلىك ءبىزدىڭ جاعىمىزدان دا بار. ءبىز ءوز تاعدىرىمىز تۋرالى تىم جەڭىل ويلاناتىن سەكىلدىمىز. قازىرگى ۋاقىتتا اششى ايعايدىڭ بىزگە پايداسى جوق. ارينە, ءبىز ەۋروپالىق وداقتاعىلار ءۇشىن ەشبىر جاماندىق ىستەپ وتىرعانىمىز جوق. ءبىز تەك ءوز جاعدايىمىزدى ايتىپ وتىرمىز. وسىنى  ولار ۇقسا ەكەن», دەيدى ءبىر تۇرعىن. «مەن اقىر اياعىندا ءبىر شەشىمگە كەلەتىندىگىمىزگە كۇماندانبايمىن. بىراق تا شەشىمدەر ەش ۋاقىتتا السىزدەردىڭ پايداسىنا وراي قابىلدانبايتىندىعىن تاعى بىلەم. بىراق, ەندى توقتاۋدىڭ قاجەتى جوق. وسى باعىتىمىز بويىنشا جۇرە بەرۋىمىز كەرەك. بالكىم سوندا عانا بىزگە نەسيە شارتتارىن جەڭىلدەتەتىن بولار», دەيدى ەكىنشى ءبىر تۇرعىن. گرەكيا قارىزى قازىرگى ۋاقىتتا 3201 ملرد. ەۋرونى قۇراپ وتىر. بۇل – ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 180 پايىزى. گرەكياعا قارىز بەرۋشىلەر 2012 جىلى سول قارىزداردىڭ ءبىراز بولىگىنە كەشىرىم جاساعان بولاتىن. بىراق قالعانىنىڭ ءوزىن تولەۋگە گرەكيا ەكونوميكاسىنىڭ شاماسى جەتپەي وتىر.

رەفورما ءتىزىمىن ۇسىندى

قولىمىزعا كەشەگى كۇنى كەلىپ تۇسكەن سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, گرەكيا ۇكىمەتى وسىنىڭ الدىنداعى وتىرىستا قارىز بەرۋشى ۇشتىك (ەۋروپالىق كوميسسيا, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, ەۋروپالىق ورتالىق بانك) تاراپىنان ۇسىنىلعان بىرقاتار ۇسىنىستارعا مويىنسىنىپ, سولاردىڭ ەسكەرتپەسىنە سايكەس ەل ىشىندە جۇرگىزىلەتىن رەفورماسىنىڭ ءتىزىمىن ازىرلەۋگە كىرىسكەن. ول تىزىمدە سالىق تولەۋدەن جالتارۋشىلارعا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك اپپاراتتى قىسقارتۋ سەكىلدى شارالار بار كورىنەدى. نەمىستىڭ Bild گازەتىنىڭ جاسىرىن كوزدەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ جازعان حابارىنا قاراعاندا, بۇل شارادا گرەكيا تەك سالىق تولەۋدەن جالتارۋشىلارمەن كۇرەستى كۇشەيتۋ شاراسىنىڭ وزىنەن عانا 7,3 ميلليارد ەۋرو جيناۋدى كوزدەپ وتىرعان سەكىلدى. وتكەن اپتانىڭ جۇما كۇنى گرەكيا ۇكىمەتىنىڭ وكىلدەرى ەۋروپالىق كوميسسيا جانە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسىپ, وسىنىڭ الدىنداعى بۇرىنعى ۇكىمەت تۇسىندا جاسالىنعان نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋدى وتىنگەن بولاتىن. سول كەزدە گرەكياعا ەل ىشىندە جۇرگىزەتىن رەفورماسىنىڭ ءتىزىمىن تاپسىرۋ تالابى قويىلعان بولاتىن. گرەكيا ۇكىمەتى وسى تالاپتى ورىنداۋعا كىرىسىپ وتىر. وسى تىزىمگە سايكەس ەندىگى رەفورمانىڭ اۋىر سالماعى گرەكياداعى بايلاردىڭ موينىنا تۇسە باستاعان سەكىلدى. ويتكەنى, گرەكيا ۇكىمەتى وسىنداي ازاماتتارعا سالىناتىن سالىق كولەمىن ارتتىرۋ ارقىلى قوسىمشا 2,5 ميلليارد ەۋرونىڭ قارجىسىن جيناۋدى كوزدەپ وتىر. دايىنداعان سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».
سوڭعى جاڭالىقتار