ينستيتۋت جاڭا بۋىن يادرولىق رەاكتورلارىن جانە تەرمويادرولىق قوندىرعىلارعا ارنالعان ماتەريالداردى سىناۋمەن اينالىسادى, يادرولىق تەحنولوگيالاردى ونەركاسىپتە, عىلىمي زەرتتەۋلەردە, مەديتسينادا, سونىڭ ىشىندە ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ ءۇشىن ومىرلىك ماڭىزى بار راديوفارمپرەپاراتتار وندىرىسىندە قولدانادى.
بۇگىندە يافي بازاسىندا 11 بازالىق ەكسپەريمەنتتىك قوندىرعى, سونىڭ ىشىندە سسر-ق زەرتتەۋ رەاكتورى, سىناق ستەندى, راديواكتيۆتى قالدىقتار مەن يونداۋشى ساۋلەلەنۋدىڭ پايدالانۋدان شىققان كوزدەرىنىڭ قويمالارى, سونداي-اق زاريادتالعان بولشەكتەردىڭ 6 ۇدەتكىش كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. سسر-ق زەرتتەۋ رەاكتورى مەن Cyclone-30 تسيكلوترونىنىڭ بازاسىندا GMP حالىقارالىق ستاندارتى بويىنشا اككرەديتتەلگەن ەلىمىزدەگى جالعىز رەاكتورلىق راديوفارمپرەپاراتتار ءوندىرىسى جولعا قويىلعان.
قازىر ينستيتۋت ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق ورتالىقتارى ءۇشىن ءۇش راديوفارمپرەپارات شىعارادى, ونىڭ ىشىندە يود-131, موليبدەن-99/تەحنەتسي-99m بار. جالپى, ينستيتۋت ەلىمىزدىڭ راديوفارماتسەۆتيكالىق قاجەتتىلىگىنىڭ شامامەن 85%-ىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
ولجاس بەكتەنوۆكە «ىستىق كامەرالاردا» بەلسەندىلىگى جوعارى راديواكتيۆتى ماتەريالدارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ بارىسى كورسەتىلدى. كەشەندە بەس كامەرا بار, ولاردىڭ ارقايسىسى ساۋلەلەنگەن قۇرىلعىلاردى بولشەكتەۋ, كەسۋ, دانەكەرلەۋ, ساۋلەلەنۋ كوزدەرىن سىناۋ مەن راديويزوتوپتاردى قايتا وڭدەۋدى قوسا العاندا, جەكە-جەكە كەزەڭدەرگە جاۋاپ بەرەدى. يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى سايابەك ساحيەۆ يافي ونىمدەرى جىل سايىن 18 مىڭنان استام پاتسيەنتتى ەمدەۋ مەن دياگنوستيكا ءۇشىن قولدانىلاتىنىن اتاپ ءوتتى, ال ونەركاسىپتىك راديويزوتوپتار ەۋروپا, اقش, ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى. سونداي-اق ينستيتۋت ستراتەگيالىق ماڭىزى بار راديويزوتوپتار ءوندىرىسىن لوكاليزاتسيالاۋ بويىنشا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ وتىر.
پرەمەر-مينيسترگە ونەركاسىپتىك يزوتوپتىق ءونىم تۋرالى باياندالدى. ينستيتۋت يونداۋشى ساۋلەلەنۋ كوزدەرىنىڭ جالعىز ءوندىرۋشىسى بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك (كوبالت-57, يريدي-192, سۋرما-124). كوبالت-57 بۇگىندە گەرمانياعا, فرانتسياعا, رەسەيگە ەكسپورتتالادى.
جۇمىس ساپارى بارىسىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك عىلىمدى شوعىرلاندىرۋ اۋماقتارىن قۇرۋ مەن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى تۋرالى باياندادى. پيلوتتىق ورىنداردىڭ ءبىرى رەتىندە الماتى وبلىسىنداعى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ الاڭى بەلگىلەندى. مۇندا كادرلىق الەۋەتتى نىعايتۋعا, عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا, ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋعا جانە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى ىسكە قوسۋعا باعىتتالعان عىلىمي-تەحنولوگيالىق پارك قۇرۋ كوزدەلگەن. ناتيجەسىندە, 400-دەن استام عىلىمي ماماندى تارتا وتىرىپ, پاتەنتتىك بازانى دامىتۋ قاراستىرىلىپ وتىر.
بۇگىندە يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى 30-دان استام حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, ىنتىماقتاستىق ورناتقان. ينستيتۋتتا 4,5 مىڭنان استام مامان دايارلاعان وقۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى, بيىل يادرولىق كريميناليستيكا بويىنشا وڭىرلىك وقۋ ورتالىعىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى وقۋ جانە تۇرۋ جاعدايلارىن جاساۋ ءۇشىن وتكەن جىل سوڭىندا وقۋعا, جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان كەڭىستىكتەرمەن جابدىقتالعان جاتاقحانا سالىندى.
پرەمەر-مينيستر 116 وقۋشى مەن مامانعا ارنالعان جەتى قاباتتى عيماراتتى ارالادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ تۇراقتى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا, بىلىكتى كادرلاردى تارتۋعا, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ يادرولىق كلاستەرى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە عىلىمي الەۋەتتى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنى اتاپ ءوتىلدى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى الماتىدا «الاتاۋ» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن ارالاپ كوردى. اەا جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەرگە جانە R&D-گە ارنالعان الاڭ رەتىندە دامىپ كەلەدى. بۇگىندە ونىڭ قاتىسۋشىلارىنىڭ سانى – 203 كومپانيا. قازىرگە دەيىن رەزيدەنتتەر شامامەن 399 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالعان, 7,2 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, 1 ترلن تەڭگە سوماسىندا ءونىم وندىرىلگەن جانە قىزمەت كورسەتىلگەن. بۇگىندە اەا اۋماعىندا قۇنى 265 ملرد تەڭگە بولاتىن 1000 جۇمىس ورنى بار 24 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, سونىڭ ىشىندە 2025 جىلى 355 جۇمىس ورنى قۇرىلعان 19 ملرد تەڭگەلىك 6 جوبا ىسكە قوسىلدى.
الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا اەا اۋماعى ءىس جۇزىندە 94% تولعان, بوس ۋچاسكەلەر 7,7 گا قۇرايدى, بىراق جۇمىس ىستەۋ مەرزىمى 2027 جىلدىڭ اياعىمەن شەكتەلىپ وتىر, بۇل كاپيتالدى كوپ قاجەت ەتەدى ءارى ۇزاقمەرزىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قيىنداتادى, ينۆەستورلارعا دا ءتيىمسىز. وسىعان بايلانىستى, پرەمەر-مينيستر اەا-نىڭ پايدالانۋ مەرزىمىن ۇزارتۋدى, ونىڭ اۋماعىن كەڭەيتۋدى, سونداي-اق جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى ءارتاراپتاندىرۋ مەن ىسكە قوسۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, رۇقسات ەتىلگەن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىن تولىقتىرۋدى تاپسىردى. سونداي-اق ساپار بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسىنا اەا اۋماعىندا ورنالاسقان كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى تۋرالى باياندالدى.
