ۇلتتىق قۇرىلتاي – قوعام ترانسفورماتسياسىنىڭ ارقاۋى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ: «ۇلتتىق قۇرىلتاي – ەلدىڭ ىشكى بىرلىگىن نىعايتىپ, قوعامدى ورتاق ماق­ساتتارعا جۇمىلدىرۋعا ارنالعان ما­ڭىز­دى ديالوگ الاڭى», دەگەن ءسوزى بۇل ينس­تيتۋتتىڭ ءمانىن ايقىن اڭعارتادى. بۇل – مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا لوگيكاسى. ياعني ءسوز جۇزىندەگى ۋادە ەمەس, ناق­تى ىسكە ۇلاساتىن ساياسات, فورمالدى كەڭەس ەمەس, مازمۇندى شەشىم الاڭى, قوعام­نىڭ ءۇنىن ەستىپ قانا قويماي, ونى مەم­لەكەتتىك ارەكەتكە اينالدىرا الاتىن تەتىك.

العاشقى جىلدارى قۇرىلتاي­دا ايتىلعان باستامالار كوبىنە دەكلاراتيۆتىك سيپاتتا قابىلدان­عانى راس. قوعامنىڭ ءوزى دە بۇل الاڭعا كۇمان­مەن قارادى. «ايتىلعان ءسوز ورىندالا ما؟ ۇسىنىستار قاعاز بەتىندە قالماي ما؟» دەگەن سۇراقتار زاڭدى ەدى. الاي­دا ۋاقىت وتە كەلە ونىڭ الەۋەتى ايقىن­دالا ءتۇستى. بۇگىندە قۇرىل­­تايدا كوتەرىل­گەن ماسەلەلەر ناقتى زاڭدار­عا, باعدارلامالارعا, مەملە­كەتتىك شەشىم­دەرگە اينالىپ جاتىر. بۇل – قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى قاتى­ناستىڭ ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىل­گەنىنىڭ كورىنىسى.

پىكىر الاڭىنىڭ قۋاتى

ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ باستى قۇندى­لى­عى – ونىڭ اشىقتىعى مەن مازمۇن تەرەڭ­دى­گىندە. مۇندا ايتىلعان ويلار جابىق كا­بينەت ىشىندە قالىپ قويماي, ناقتى شە­شىمدەرگە اينالۋ جولىنا ءتۇستى. IV ۇلت­تىق قۇرىلتايدان كەيىن بۋرابايدا قا­بىل­دانعان 53 تارماقتان تۇراتىن ارنايى جوسپار – سونىڭ ايقىن دالەلى. وندا 10 زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ, بىرقاتار ستراتەگيالىق جانە كونتسەپتۋالدىق قۇجاتتى قابىلداۋ كوز­دەلدى. بۇل – بۇرىنعىداي ۇسىنىستار تىز­بەگى ەمەس, ورىندالۋى مىندەتتى ساياسي باعدار.

ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قوعامعا كىرىگۋ ۇدەرىسىن ءبىر عانا سويلەممەن سيپاتتاۋعا بولادى: كەيدە تاريحتا ايعايسىز, داڭعازاسىز, بىراق تەرەڭ ماعىنالى بەتبۇرىستار بولادى. ونداي ساتتەردە ەل باعىتىن وزگەرت­كەن شەشىمدەر قابىلدانادى. ول وزگە­رىس ءبىر كۇندە ەمەس, اۋەلى سانادا باس­تالىپ, بىرتىندەپ ومىرگە سىڭەدى. كەيىنگى جىلدارداعى سونداي وزگەرىستىڭ ەڭ ماڭىزدى بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق قۇرىلتاي.

العاشىندا اۋقىمدى جيىن, پىكىر الماسۋ الاڭى رەتىندە باستالعان قۇرىلتاي بىرتىندەپ مەملەكەتتىك ساياسات پەن قوعامدىق وي-سانانىڭ التىن ارقاۋىنا اينالا باس­تا­عانىن اڭعارماي دا قالعاندايمىز. 2022 جىلى العاش قۇرىلعان كەزدە كوپشىلىك ونى سيمۆوليكالىق سيپاتتاعى باستاما رەتىندە قا­بىلدادى. ول كەزەڭدە قوعامعا ەڭ اۋەلى سەنىم قاجەت ەدى: بيلىك تىڭداي ما, ەستي مە, پىكىر­مەن ساناسا ما دەگەن كۇمان باسىم بولاتىن.

ۋاقىت وتە كەلە بۇل الاڭ ءوزىنىڭ فور­مال­دى ەمەس, مازمۇندى ەكەنىن دالەل­دەدى. بۇگىن­دە قۇرىلتاي قوعامدىق پىكىردى تىر­­­كەيتىن مىنبەردەن الدىن الا ساياسي جانە قۇندىلىقتىق ساراپتاما جاسايتىن ينس­تيتۋتقا اينالىپ كەلەدى. مۇندا كوتە­رىلگەن ماسەلەلەر كەيىن زاڭنامالىق تۇزە­تۋ­لەرگە, مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن پرەزيدەنتتىڭ ناقتى تاپسىرمالارىنا ۇلاسۋدا. ءتىل, تاريحي جادى, ونوماستيكا, الەۋمەتتىك ساياسات, تاربيە ماسەلەلەرى – بۇلار ەندى ابستراكتىلى ۇعىم ەمەس, ناقتى شە­شىمدەرگە اينالعان تاقىرىپتار.

رەفورمالاردىڭ قوزعاۋشى كۇشى

ۇلتتىق قۇرىلتاي العاشقى كۇننەن باستاپ قوعامدىق ديالوگ پەن مەملەكەتتىك شەشىم اراسىنداعى كوپىر بولدى. ەگەر باسىندا ول تەك سيمۆولدىق الاڭ سانالعان بولسا, قازىر ناقتى, ستراتەگيالىق شەشىمدەرگە ىقپال ەتەتىن ينستيتۋتقا اينالدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قۇرىلتاي – بۇل تەك پىكىرتالاس الاڭى ەمەس, ستراتە­­گيالىق شەشىمدەرگە ىقپال ەتەتىن مەحانيزم» دەگەن پىكىرى – وسىنىڭ ايعاعى. باستاپقىدا كەڭەس بەرۋ, يدەيالاردى تال­­قىلاۋ ماقساتىن­­دا قۇ­رىلعان الاڭ بۇگىندە يدەيالار ناقتى باع­دار­لاما­­لارعا, زاڭدارعا جانە مەملەكەت­­تىك كونتسەپتسيالارعا اينالاتىن ترانسفورماتسيا ورتالىعىنا ۇلاستى. ونوماستيكا, تاريحي جادى, الەۋ­مەتتىك ساياسات, ءبىلىم بەرۋ, ۇلتتىق تاربيە – بارلىعى قۇرىلتايدان باستاۋ العان ناقتى باستامالار.

ەلىمىز كەيىنگى ءۇش جىلدا ينستيتۋ­تسيو­نالدىق تۇرعىدان بۇرىن-سوڭدى بولما­عان جاڭعىرۋ كەزەڭىن باستان كەشىردى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سوزى­مەن ايتقاندا, «پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەي­دى, ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتى». بۇل وزگەرىستەردىڭ جالعاسىن كورىپ وتىرمىز.

اۋىل-اۋدان اكىمدەرىنىڭ تىكەلەي سايلانۋى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن جە­تىل­دىرۋگە ارنالعان جاڭا نورماتيۆتىك اكتى­لەردىڭ قابىلدانۋى ايماقتىق وكىل­دى­لىكتى كۇشەيتىپ, تۇرعىنداردىڭ بيلىككە قاتى­سۋىن ارتتىردى. قازىر پارلامەنت قابىر­عاسىندا تالقىلانىپ جاتقان جەر­گى­لىك­تى باسقارۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ نە­گىزگى مىن­دەتى – ۇلتتىق قۇرىلتايدا كو­تە­رىل­گەن باس­تامالاردى زاڭنامالىق تۇر­عى­دان قامتاماسىز ەتۋ.

ەكونوميكا جانە ينفراقۇرىلىم سالاسىندا دا باستى باسىمدىق ناقتى ناتي­جە­لەر­گە باعىتتالعان دامۋعا بەرىلدى. سالىق رەفورماسى, الەۋمەتتىك سالىقتى كوتەرۋ, قو­سىمشا قۇن سالىعى جۇيەسىن قايتا قاراۋ – بار­لىعى قارجىلىق تۇراقتىلىقتى نىعاي­تۋعا ارنالعان.

شەكارالىق جانە شالعاي وڭىرلەردى دامىتۋ, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار دا جاڭا مازمۇنمەن تولىقتى. استانا – ارقا­لىق – تورعاي – ىرعىز اۆتوجولى, جاڭا تەمىر­جول جانە لوگيستيكالىق مارشرۋتتار, 2025–2030 جىلدارعا ارنالعان اي­ماق­تىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ تۇجى­­رىمداماسى – وسى باعىتتاعى ناقتى قادام­دار. بۇل باستامالار اسىرەسە تورعاي ءوڭىرىنىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى­نا جاڭا سەرپىن بەرىپ, جۇرتشىلىق تاراپىنان زور قولداۋ تاپتى.

قۇقىقتىق قاعيدات – قاۋىپسىزدىك كەپىلى

قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ – قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى نى­عاي­تۋدىڭ باستى العىشارتى. IV ۇلتتىق قۇرىل­تايدا كوتەرىلگەن ماڭىزدى ماسەلە­لەر­دىڭ ءبىرى – «ادال ازامات» باعدارلاماسى. ول جاس ۇرپاقتى ناشاقورلىقتان, بۋللينگ­تەن, زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋعا باعىت­تالعان.

ال «قازاقستان بالالارى» بىرىڭعاي باع­دارلاماسى بالالار ساياساتىن جۇيەلەۋ­دى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوز­دەيدى. قازىردىڭ وزىندە بۇل باستا­ما­­لار­دىڭ العاشقى ناتيجەلەرى بايقالا باستادى. بۇل – ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيا. ونىڭ جەمىسى بىردەن كورىنبەۋى مۇمكىن, بىراق مەم­لەكەتتىڭ بولاشاعى ءدال وسى جەردەن باس­تالادى.

ەلىمىزدىڭ قوعام قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ­دا­عى كەلەسى ستراتەگيالىق باعىتى – تسيفر­لىق ترانسفورماتسيا جانە جاساندى ينتەللەكت. 2025 جىلى قابىلدانعان ۇلت­تىق جوسپار مەن تسيفرلىق كودەكس, سونداي-اق جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇ­رىلۋى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تولىق ونلاين فورماتىنا كوشۋ – اشىقتىق پەن تيىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

مەملەكەت باسشىسى جاڭا زاڭدار ار­قىلى «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن نىعاي­تا ءتۇستى. كەيىنگى قابىلدانعان بىر­قاتار نورما العاش رەت قۇقىققا قايشى كون­تەنت ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى جۇيە­لەدى. قوعامدىق ورىنداردا بەت-الپەتتى تانۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن كيىمگە قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەنگىزىلۋى دە قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتتى. ال بالالاردى قاتەرلى اقپارات اعىنىنان قورعاۋ – تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر داۋىرىندەگى اسا ماڭىزدى قادام.

سونىمەن قاتار تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى. ول ارحەو­­لو­گيالىق ليتسەنزيالاۋ, مەملەكەتتىك قور جانە دەپوزيتاري قۇرۋ, زاڭسىز قازبا­لار­­دى باقىلاۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى. بۇل – تەك عىلىمعا ەمەس, ۇلتتىق جادقا قاتىستى وزەكتى ماسەلە.

ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ اتسالىسۋىمەن 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان ناشاقور­لىق­پەن كۇرەس بويىنشا جاڭا كەشەندى جوس­پار قابىلداندى. وندا الدىن الۋ, قوعام­­دىق دەنساۋلىق, جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ تەتىكتەرى كۇشەيتىلدى. بۇل – جازالاۋعا عانا ەمەس, ماسەلەنى ءتۇپ-تامىرىنان شەشۋگە باعىت­تالعان كوزقاراس.

ناقتى ارەكەتتەر باستاماسى

ەسكە سالا كەتەيىك, IV ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت ىشكى ساياسات سالاسىنداعى كونتسەپتۋالدى قۇجاتتى ازىرلەۋ باستاماسىن قول­داعان ەدى. وسىدان كەيىن التى اي بويى پرە­زيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باستاماسىمەن ديالوگ­تىك الاڭداردا ساراپشىلاردىڭ, قو­عامدىق جانە عىلىمي ۇيىمداردىڭ قاتى­سۋىمەن كەڭ اۋقىمدى تالقىلاۋلار ءوتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە «ىشكى ساياساتتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى, قۇندىلىقتارى جانە باعىتتارىن بەكىتۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويىلدى. بۇل قۇجات – مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن كوورديناتسيالىق باعدار, ال قوعام ءۇشىن ەل بولاشاعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. وندا ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك, ۇلتتىق بىرەگەيلىك, الەۋمەتتىك ادىلەت, قو­عامدىق كەلىسىم سياقتى ىرگەلى ۇستا­نىم­دار جۇيەلەندى. ياعني ىشكى ساياسات ەندى جەكەلەگەن ناۋقاندارمەن ەمەس, ءبىرتۇتاس قۇندىلىقتىق جۇيە ارقىلى جۇزەگە اساتىن بولدى.

IV ۇلتتىق قۇرىلتايدان كەيىن كوپتەگەن ناقتى ءىس-شارا جۇزەگە اسىرىلا باستادى. سول بۋرابايدا وتكەن قۇرىلتايدان كەيىن قابىلدانعان 53 تارماقتان تۇراتىن ارنايى جوسپار – وسى وزگەرىستىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇل – جاي ۇسىنىمدار جيىنتىعى ەمەس, ورىندالۋى مىندەتتى ساياسي باعدار. اتالعان جوسپار اياسىندا 10 زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ, بىرقاتار ستراتەگيالىق جانە كونتسەپتۋالدىق قۇجاتتاردى قابىلداۋ كوزدەلدى. سونىڭ ىشىندە ىشكى ساياساتتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن قۇندىلىقتارىن جۇيەلەيتىن تۇجىرىمدامالىق قۇجاتقا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. بۇعان قوسا الەۋمەتتىك, ينفراقۇرىلىمدىق جانە قۇقىقتىق باستامالار ازىرلەنىپ, ءتيىستى قۇزىرەتتى ورگان­دار­عا جولداندى.

وسىلايشا, قوعام مەن بيلىك اراسىن­­­­­داعى جاۋاپكەرشىلىك قاتىناسى نىعايىپ, قۇقىقتىق ءتارتىپ جۇيەسى جەتىلدىرىلە باس­تادى. جۇرتشىلىق پەن بيلىك اراسىنداعى التىن ارقاۋ ىسپەتتى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ تاعى ءبىر ميسسياسى – قوعام سۇرانىسىن مەملەكەتتىك ساياساتپەن ۇشتاستىرۋ. وسى ورايدا قۇرىلتاي قوعامدىق كوڭىل كۇيدى ايقىنداپ, رەفورمالاردىڭ مازمۇندىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا ۇدايى ارەكەت ەتىپ كەلەدى. كوپتەگەن كۇردەلى قا­دام­نىڭ لەگيتيمدىگىن ارتتىرۋدا, ياعني قو­عام ءۇشىن كۇرمەۋى قيىن شەشىمدەردى قابىل­داۋدا قوعامدىق وي-پىكىردىڭ ىقپا­­­لىن كۇشەيتۋدە بۇل الاڭنىڭ تيىمدى­­­لىگى ايقىن سەزىلەدى. بۇل رەتتە قۇرىلتايدان شىق­قان ءار ۇسىنىس رەسمي تۇردە رەزوليۋ­تسيا­عا ەنگىزىلىپ, كەيىن پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت پەن ءپروفيلدى ورگاندار ارقىلى ىسكە اسىرىلادى. دەگەنمەن بۇل ۇدەرىس ءالى دە تولىق اشىق ەمەس – قوعام ءۇشىن باستامالاردىڭ قاي جەردە, كىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە جانە قاشان جۇزەگە اساتىنى ءاردايىم كورىنىپ تۇرمايدى. بۇل – بولاشاقتا جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن م­اڭىزدى ماسەلە. اتالعان فۋنكتسيالار اسى­رەسە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتىن ىسكە اسىرۋدا ايرىقشا مانگە يە. كوپتەگەن ازامات ءۇشىن قۇرىلتاي – ەل تاعدىرىن ايقىندايتىن الاڭ بولسا, مەملەكەت ءۇشىن – ارەكەت ەتۋگە باعىت بەرەتىن باعدارشام.

بولاشاق – ءبىلىم مەن يننوۆاتسيادا

پرەزيدەنت «قازاقستان – جاس, ءبىلىمدى ازاماتتارى بار مەملەكەت. ماق­ساتىمىز – ولاردىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ, يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا قۇرۋ, ادى­لەتتى قوعام ورناتۋ», دەپ اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي ۇلتتىق قۇرىلتاي – جاس­تار­دى دا ءوز جۇمىسىنا تارتىپ, ولاردى مەم­­لەكەتتىك ساياساتتىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسۋى­نا قاتىستىرۋعا جول اشىپ وتىر. سون­دىقتان قۇرىلتايدا ءبىلىم ساپاسى مەن گۋما­نيتارلىق ساياسات, تاريحي جادى مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىك ماسەلەلەرى – ەرەكشە نازاردا. ەلدىڭ وتكەنىن ءبىلۋ – بولاشاققا باعدار, ال جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم بەرۋ – مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ كەپىلى.

IV ۇلتتىق قۇرىلتايدان كەيىن شىنايى ءىس-قيمىل كەزەڭى باستالدى دەۋگە نەگىز بار. قازاقستاننىڭ بولاشاعى – ءبىلىم, يننوۆاتسيا, ادىلەتتىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە تەڭ مۇمكىندىك ارقىلى جاسالاتىنى انىق. ال قۇرىلتاي وسى باعدارلاردىڭ بارلىعىندا قوعام تىنىسىن ءجىتى قاداعالاپ, جوعارى بيلىككە ءدال جەتكىزەتىن الاڭعا اينالىپ وتىر. ياعني قوعامنىڭ ءار تىنىسى, ءار تالابى مەملەكەتتىك شەشىمدەرگە اسەر ەتەتىن كەڭىستىك – ۇلتتىق قۇرىلتاي. العاشقى جىلدارى ول كەڭەس بەرۋشى, يدەيالاردى تالقىلايتىن ورىن بولسا, بۇگىندە كۇردەلى رەفورمالاردىڭ گەنەراتورى, ناقتى زاڭ جوبالارى مەن مەملەكەتتىك كونتسەپتسيالار تۋىندايتىن ورتالىققا اينالدى.

ونوماستيكا, تاريحي جاد, ءتىل ساياساتى, ءبىلىم جانە تاربيە ماسەلەلەرى – بارلىعى وسى الاڭنان باستاۋ الىپ, مەملەكەتتىك ءىس-قيمىلعا جول تاپتى. ۇلتتىق قۇرىلتاي – قوعام مەن مەملەكەتتى ءوزارا ۇنقاتىسۋعا باستايتىن بەرىك ارقاۋ. مۇندا مەملەكەت شەشىم قابىلداماس بۇرىن تىڭداۋدى ۇي­رەنسە, قوعام تالاپ قويۋمەن قاتار دالەل كەل­­تىرۋگە, جاۋاپكەرشىلىك الۋعا بەيىمدەلە باس­تايدى.

بۇل ءۇردىس باياۋ ءجۇرۋى مۇمكىن, بىراق با­لا­ماسى جوق. قۇرىلتاي قازىردىڭ وزىندە قو­عام­نىڭ ءۇنىن ەستىپ, الەۋمەتتىك سيگنالداردى زاڭنامالىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق شەشىم­دەرگە اينالدىرا الاتىنىن دالەل­دەپ كەلەدى.

ەلدىڭ بولاشاعى – ءبىلىم, مادەنيەت, ادىلەتتىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە تەڭ مۇمكىندىك ار­قى­لى قۇرىلادى. ال ۇلتتىق قۇرىلتاي – وسى ۇدەرىستىڭ جۇرەگى, قوعامدىق سۇرانىستى ناقتى ءىس-قيمىلعا اينالدىراتىن كۇش. سوز­دەن ىسكە ءوتۋ, يدەيادان شەشىمگە جەتۋ – ءدال وسى قۇرىلتايدىڭ ميسسياسى.

ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگى

قورىتا ايتقاندا, قازىرگى ۇلتتىق قۇ­رىلتاي – جاڭا ينستيتۋت قانا ەمەس, مەم­لە­كەت­تىڭ قوعاممەن سويلەسۋ ءتاسىلىنىڭ تۇ­بە­گەيلى وزگەرگەنىن بىلدىرەتىن فورما. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل الاڭنىڭ ءمانىن ايقىن اتاپ ءوتتى: «ۇلت­تىق قۇرىلتاي – ديسكۋسسيا ءۇشىن جينا­لاتىن كلۋب ەمەس. بۇل – قوعامدىق ويدىڭ مەم­لە­كەت­تىك شەشىمدەرگە ىقپال ەتەتىن تەتىگى». بۇل ءسوزدىڭ استارىندا ۇلكەن جاۋاپ­كەر­شىلىك جاتىر. سەبەبى ءسوز – ايتىلعان جەردە قالماۋى كەرەك, ول ءىس ارقىلى دالەلدەنۋگە ءتيىس.

ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ كۇشى – ونىڭ ءتىرى ورگانيزم سەكىلدى وزگەرىپ, دامىپ وتىرۋىندا. ونى شامادان تىس رەگلامەنتتەۋ ونىڭ تابيعي ديالوگتىك سيپاتىن السى­رەتۋى مۇمكىن. دەگەنمەن ءبىر ماسەلە انىق: ۇسى­نىستاردىڭ ورىندالۋ بارىسى قوعامعا تۇسىنىكتى ءارى اشىق بولۋعا ءتيىس.

قۇرىلتاي – بيلىكتەن تالاپ ەتۋ الاڭى عانا ەمەس. بۇل – قوعامنىڭ وزىنە قويى­لا­تىن سۇراقتاردىڭ مىنبەرى. ءبىز نە تالاپ ەتەمىز؟ ءبىز سوعان دايىنبىز با؟ ءبىز جاۋاپكەرشىلىكتى بولىسۋگە ءازىرمىز بە؟

پرەزيدەنتتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «كۇشتى مەملەكەت تەك بيلىكتىڭ كۇشىمەن ەمەس, جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ ساناسىمەن قالىپتاسادى». قازاقستان بۇگىن تاڭداۋدىڭ الدىندا تۇر. ءسوز ايتىلدى. باعىت ايقىندالدى. زاڭ قا­بىل­داندى. ەندى ەڭ كۇردەلى كەزەڭ باستالادى – ىسكە اسىرۋ كەزەڭى. ۇلتتىق قۇرىلتاي وسى جولدا قوعام مەن مەملەكەتتىڭ اراسىنداعى ءۇنسىز كەلىسىمدى بەكىتەتىن الاڭعا اينالۋعا ءتيىس. ايعايسىز, بىراق تەرەڭ. داڭعازاسىز, بىراق ناقتى. ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگى ناقتى ناتيجەگە جەتكىزەرى انىق.

بيبىگۇل جەكسەنباي,

پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, سەنات دەپۋتاتى