سالىستىرمالى ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەر مەملەكەتىمىز حالىق دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىگىنشە كوڭىل ءبولىپ كەلە جاتقاندىعىن ايعاقتايدى. ءارتۇرلى سەبەپپەن مۇگەدەكتىككە ۇشىراعان ادامداردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ, ولارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسى – ۇدايى نازاردا. ەلىمىز 2015 جىلى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاعان. جىل سايىن قازان ايىنىڭ ەكىنشى جەكسەنبىسىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار كۇنى اتاپ وتىلەدى.
بارلىق وڭىردە كەمباعال جاندارعا قولجەتىمدى ورتا قۇرۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ, تەحنيكالىق كومەكشى قۇرالدارمەن, ارناۋلى ءجۇرىپ-تۇرۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇگىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ اراسىندا بەلگىلى سۋرەتشىلەر, تابىستى كاسىپكەرلەر, قوعام قايراتكەرلەرى دە بار. ولار ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ ءجۇر. الدىڭعى جىلى پاريج قالاسىندا وتكەن پاراليمپيادا ويىندارىندا مۇگەدەكتىگى بار سپورتشىلارىمىز 2 التىن, 3 كۇمىس, 4 قولا مەدالعا يە بولدى. ولارعا قازىنادان تولەنەتىن سىياقى مولشەرى وليمپيادا جەڭىمپازدارىمەن, جۇلدەگەرلەرىمەن تەڭەستىرىلگەن.
دەگەنمەن مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدە ويلانارلىق ماسەلەلەر ءالى دە از ەمەس. مىسالى, «Med365» كومپانياسى جۇرگىزگەن تالداۋ كورسەتكەندەي, ەلىمىزدە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدار سانى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 2,39%-عا كوبەيىپ بارا جاتقانى الاڭداتپاي قويمايدى. وسىعان وراي ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرلان اۋەسباەۆ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆاعا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى وتانداستارىمىزدىڭ سانى كوبەيۋىنە حالىقتىڭ تۇرمىستىق جاعدايى مەن ەكولوگيالىق احۋالدىڭ تەرىس اسەرى ءتيىپ تۇر. بۇعان قوسا ادامداردىڭ مۇگەدەكتىگىن ءادىل انىقتاۋدا دا تۇيتكىلدەر تۋىنداپ جاتادى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ اتىنا كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمدار كەيبىر جەڭىل-جەلپى سىرقاتى بار ادامدار جالعان مۇگەدەكتىكتى راسىمدەپ الىپ جۇرگەنىن, ال كەيدە شىن مانىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ادىلەتتىلىككە جەتە الماي, ارىزدانۋعا ءماجبۇر ەكەنىن كورسەتكەن.
قولدانىستاعى زاڭنامادا مۇگەدەكتىكتى انىقتاۋعا قاتىستى كەمشىلىك تە بار. ماسەلەن, قولى نەمەسە اياعى جوق ادام مەن قولىنىڭ ءبىر ساۋساعى نە اياعىنىڭ ءبىر باشپايى جوق ادام تەڭەستىرىلىپ, ەكەۋى دە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءۇشىنشى توبىنا جاتقىزىلادى. قولى نەمەسە اياعى مۇلدە جوق, ءتىپتى تۋعانىنان اقىل-ەسى كەم ادامدار مۇگەدەكتىگىن راستاۋ جولىندا تولىپ جاتقان تەكسەرىستەن وتۋگە ءماجبۇر. مۇنداي ءمۇساپىر جانداردىڭ كەيبىرەۋلەرى اياق استىنان مۇگەدەكتىگى بار ادام مارتەبەسىنەن ايرىلىپ, نە جۇمىسقا ورنالاسىپ, ناپاقا تابا الماي, نە مەملەكەتتىك جاردەماقىنى الا الماي, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان. مىسالى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىنى جەتكىزگەن جاقسىلىق ۇلى ءتۋابىتتى مۇگەدەكتىگى بارلىعى رەسمي تۇردە دالەلدەنگەن تۋىسىن ءۇشىنشى توپتان ءبىرىنشى توپقا اۋىستىرۋ ماقساتىندا تالاي تابالدىرىقتى توزدىرسا دا, ەش ناتيجە شىعارا الماپتى. ول اۋىلدان قالاعا كەلىپ, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما تالاپ ەتكەن انىقتامالاردى جيناۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپايتىنىن ايتقان. سەبەبى اقىل-ەسىندە كەمشىلىك بار قارىنداسى ءتىپتى قاراپايىم فوتوسۋرەتكە دە دۇرىس تۇسە المايدى ەكەن. ءسابي كەزىنەن تاعدىر تاۋقىمەتىنە ۇشىراعان جاندارعا مۇگەدەكتىك توبى جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن بەرىلۋى كەرەك دەپ سانايدى حالىق قالاۋلىسى.
قازىردە ءۇشىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامنىڭ جاردەماقىسى – 55 474 تەڭگە. وسىنداي ماردىمسىز قارجىعا كۇن كورۋ وڭاي ەمەس. ويتكەنى ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك باعاسى اسپانعا شارىقتاپ, ينفلياتسيا دەڭگەيى 12,9%-عا جەتتى. سوندىقتان دەپۋتات ن.اۋەسباەۆ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جاردەماقىسىن ەڭ تومەنگى جالاقى دەڭگەيىنە دەيىن كوبەيتۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. سونىمەن قاتار ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاننان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما بولىمدەرى مەن دارىگەرلىك-كونسۋلتاتسيالىق كوميسسيالاردىڭ قىزمەتىن تەكسەرىپ, جالعان مۇگەدەكتىك بەرۋ ماسەلەسىن قولعا الۋدى, مۇگەدەكتىكتى انىقتاۋ كەزىندە ءتۇرلى انىقتامالار جيناۋ ءتارتىبىن بارىنشا وڭتايلاندىرۋدى, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىن باسقا ازاماتتارمەن تەڭ دارەجەدە قامتاماسىز ەتۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردى ەسەپتەۋدىڭ جاڭا ءادىسناماسىن ازىرلەۋدى ۇسىندى.
الايدا دەپۋتاتتىق ساۋالعا مينيستر قول قويعان رەسمي جاۋاپتا ءماجىلىس دەپۋتاتى كەلتىرگەن ناقتى فاكتىلەر تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز جوق بولىپ شىقتى. سونداي-اق وندا قويىلعان تالاپتاردىڭ ەشقايسىسى قاناعاتتاندىرىلماعان. دەپۋتات قولدانىستاعى زاڭنامادان بەيحابارداي, وعان مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ 2023 جىلعى 29 ماۋسىمداعى №260 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن «مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما جۇرگىزۋ قاعيدالارى» نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىنى, ونى وڭايلاتۋ ماقساتىندا 2022 جىلدان باستاپ سىرتتاي پرواكتيۆتى فورمات ەنگىزىلگەنى, سونداي-اق مۇگەدەكتىگى بار ادامدار جاردەماقىلارىنىڭ مولشەرى مۇگەدەكتىك توبىنا, ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە بايلانىستى ايقىندالىپ, جىل سايىنعى ينفلياتسيا دەڭگەيىنە سايكەس وسىرىلۋىنە كەپىلدىك بەرىلەتىندىگى ءتۇسىندىرىلىپتى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى 6,5%-عا ارتتىرىلعاندىعى, الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردى ەسەپتەۋدىڭ جاڭا ءادىسناماسىن ازىرلەۋ جوسپارلانباعاندىعى مالىمدەلىپتى. بىراق بۇرناعى جىلعى ينفلياتسيا دەڭگەيى 8,6% بولعاندىعى نەگە ەسكەرىلمەگەندىگى
ايتىلماپتى.
شىنتۋايتىندا, مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ اتالعان قاعيدالارعا, پرواكتيۆتى فورماتقا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتسا دا, بۇل سالادا تەمىردەي ءتارتىپ ورنادى دەۋ قيىن. 2023 جىلى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ كوميتەتىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ №4 مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ءبولىمىنىڭ باسشىسى مۇگەدەكتىك مەرزىمىن بەلگىلەۋ جانە ۇزارتۋ ءۇشىن مۇگەدەكتىگى بار ادامداردان جالپى سوماسى 1,2 ملن تەڭگە پارا العانىن اشكەرەلەگەن ەدى. ال وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا انتيكور ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى كوميتەتىنىڭ شىمكەنت قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتى ءبولىمىنىڭ باسشىسى مىندەتىن اتقارۋشىعا مۇگەدەكتىك توپتارىن كەلىسكەنى ءۇشىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ اتا-انالارىنان جالپى سوماسى 850 مىڭ تەڭگە پارا الدى دەگەن ايىپ تاعىپ, ءىسىن سوتقا بەرگەن. بۇل فاكتىلەر شەنەۋنىكتەر تاراپىنان جارىمجان كىسىلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ورنىنا, ولاردى قورلاۋ ارەكەتى ءالى تىيىلماعانىن اڭعارتادى.
وسى ورايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كەيىنگى جولداۋىندا وڭىرلەردەگى الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توپتاعى ازاماتتارعا بولىنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردى بىرىزدەندىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالا كەلىپ: «مەملەكەتتىڭ كوز الدىنداعىدان باسقانى كورمەي, بارىنە كونە بەرەتىن الەۋمەتتىك ساياساتى جۇزدەن استام ءتۇرلى جەڭىلدىكتىڭ پايدا بولۋىنا اكەپ سوقتىردى. وسى جەڭىلدىكتەردى اپەرەمىن دەپ «كومەك قولىن» سوزاتىن جىلپوستار دا كوبەيدى», دەگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىنىنان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ءتيىستى قورىتىندى شىعارۋعا مىندەتتى.
