فوتو: اشىق دەرەككوز
Euronews جازعانداي, كۋالا-لۋمپۋردىڭ جوعارعى سوتى ەكس-پرەمەردى اقشانى جىلىستاتۋ, قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانۋ جانە مەملەكەتتىك قاراجاتتى زاڭسىز يەمدەنۋ باپتارى بويىنشا ايىپتى دەپ تاپتى. سوت ۇكىمىنە سايكەس, ول سونداي-اق 2,8 ميلليارد ەۋرو كولەمىندە ايىپپۇل تولەۋگە مىندەتتەلدى.
اتالعان ءىس نادجيب رازاكقا قاتىستى 1MDB قورى بويىنشا شىعارىلعان ەكىنشى ءىرى سوت ۇكىمى. بۇعان دەيىن ول وسى قورعا بايلانىستى وزگە ءبىر قىلمىستىق ءىس اياسىندا سوتتالىپ, قازىر جازاسىن وتەپ جاتىر.
تەرگەۋ ماتەريالدارىنا سايكەس, جۇزدەگەن ميلليون ەۋرو ەكس-پرەمەردىڭ جەكە بانكتىك شوتتارىنا تۇسكەن. ال ونىڭ قورعاۋ تاراپى بۇل قاراجات ساۋد ارابياسىنان كەلگەن «ساياسي قايىرىمدىلىق» ەكەنىن العا تارتىپ, رازاكتىڭ قارجىلىق وپەراتسيالاردان بەيحابار بولعانىن مالىمدەگەن.
الايدا سوت بۇل ۋاجدەردى قابىلدامادى. كۋالا-لۋمپۋر جوعارعى سوتى نادجيب رازاكتىڭ بارلىق قارجىلىق ترانساكتسيالاردان تولىق حاباردار بولعانىن دالەلدەيتىن ايقىن ءارى ناقتى ايعاقتار بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سۋديا كوللين لوۋرەنس سەكەراح ساۋد ارابياسىنان كەلدى دەلىنگەن ءتورت حاتتىڭ جالعان ەكەنىن ايتىپ, قاراجاتتىڭ ناقتى كوزى 1MDB قورى بولعانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكس-پرەمەر بۇل قاراجاتتىڭ شىعۋ تەگىن تەكسەرمەي, كەرىسىنشە, ونى جەكە مۇددەسىنە پايدالانعان.
سوتتا ۇسىنىلعان كۋاگەرلەردىڭ ايعاقتارى نادجيب رازاك پەن لوۋ تحەك چجو اراسىنداعى تىعىز بايلانىستى كورسەتتى. سۋديانىڭ سوزىنشە, لوۋ ەكس-پرەمەر ءۇشىن «سەنىمدى تۇلعا, دەلدال جانە قارجىلىق وپەراتسيالاردى ۇيىمداستىرۋشى» ءرولىن اتقارعان. قازىرگى ۋاقىتتا لوۋ تحەك چجو بوستاندىقتا ءجۇر.
سونىمەن قاتار, نادجيب رازاك تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتقان كەزەڭدە باس پروكۋروردى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ورگاننىڭ باسشىسىن قىزمەتتەن بوساتىپ, ءوز ىقپالىن ساقتاپ قالۋعا تىرىسقانى انىقتالعان.
نادجيب رازاك مالايزيا پرەمەر-ءمينيسترى قىزمەتىن 2009-2018 جىلدارى اتقاردى. ول 1MDB قورىن بيلىككە كەلگەننەن كەيىن كوپ ۇزاماي قۇرعان.
اقش ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, 2009–2014 جىلدار ارالىعىندا قوردان 4,1 ميلليارد ەۋرودان استام قاراجات زاڭسىز شىعارىلىپ, اقش, سينگاپۋر جانە شۆەيتساريا ارقىلى جىلىستاتىلعان.
1MDB جانجالى قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋدىرىپ, 2018 جىلعى سايلاۋدا نادجيب رازاك باسقاراتىن پارتيانىڭ جەڭىلىسىنە اكەلدى. بۇل پارتيا مالايزيانى 1957 جىلدان بەرى, ياعني تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتتان باستاپ باسقارعان بولاتىن.
ايتا كەتەيىك, 2020 جىلى ەكس-پرەمەر SRC International ءىسى بويىنشا 12 جىلعا سوتتالىپ, جازاسىن 2022 جىلدىڭ تامىزىنان باستاپ وتەي باستادى. 2024 جىلى مالايزيانىڭ كەشىرىم جاساۋ جونىندەگى كەڭەسى ونىڭ جازا مەرزىمىن قىسقارتقان ەدى. الايدا جاڭا ۇكىم ونىڭ تۇرمەدە وتىرۋ مەرزىمىن ۇزارتۋى مۇمكىن.
سونداي-اق نادجيب رازاكتىڭ جۇبايى روزماح مانسور 2022 جىلى بولەك ءبىر پاراقورلىق ءىسى بويىنشا 10 جىلعا سوتتالىپ, قازىرگى ۋاقىتتا اپەللياتسيا قارالعانعا دەيىن كەپىلمەن بوستاندىقتا ءجۇر.
