رەەستر – ءتارتىپ پە, توسقاۋىل ما؟
وتاندىق ءونىمدى قولداۋدىڭ جاڭا تەتىگى رەتىندە ۇسىنىلعان رەەستر جۇيەسى بۇگىندە بيزنەس قاۋىمداستىق اراسىندا ۇلكەن پىكىرتالاس تۋدىرىپ وتىر. وسى باعىتتاعى ولقىلىقتار مەن تەحنيكالىق كەدەرگىلەردى «اتامەكەن» ۇقپ پرەزيديۋمىنىڭ وڭدەۋشى ونەركاسىپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, جيھاز جانە اعاش وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى قانات سۇلتان ۇلى يبراەۆ جان-جاقتى تالداپ بەردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, باستامانىڭ ماقساتى ايقىن بولعانىمەن, ونى ىسكە اسىرۋ تەتىگى كاسىپكەرلەردى تىعىرىققا تىرەۋى مۇمكىن.
«بيزنەس رەەستردىڭ ەنگىزىلۋىنە تۇبەگەيلى قارسى ەمەس. الايدا ول جەتكىلىكتى دايىندىقسىز ىسكە قوسىلىپ جاتقانى بايقالادى. وڭدەۋ دەڭگەيى بويىنشا ناقتى كاتەگوريزاتسيا جوق, كاسىپورىندارعا بەيىمدەلۋگە ۋاقىت بەرىلمەدى. بەينەباقىلاۋعا قويىلاتىن تالاپتار تۇسىنىكسىز, ال كوممەرتسيالىق اقپاراتتىڭ سىرتقا شىعىپ كەتۋ قاۋپى بار», دەدى قانات يبراەۆ.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, ەڭ وزەكتى ماسەلە – ىشكى قوسىلعان قۇننىڭ دۇرىس ەسەپتەلمەۋ قاۋپى. بۇل رەتتەلەتىن ساتىپ الۋلاردا جەڭىمپازدى تاڭداۋدا شەشۋشى فاكتور بولعاندىقتان, قاتەلىك ءادىل باسەكەگە تىكەلەي اسەر ەتەدى. وسىعان بايلانىستى كاسىپكەرلەر ست-KZ جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتاردىڭ مەرزىمىن 2026 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن ۇزارتۋدى جانە رەەستر ەرەجەلەرىندەگى ارتىق تالاپتاردى الىپ تاستاۋدى ۇسىندى.
سالىقتاعى تىيىم جانە B2B بايلانىس
شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءىرى سەرىكتەستەرمەن جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگىنە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدەگى جاڭا وزگەرىستەر كەدەرگى بولۋى مۇمكىن. بۇل جايتقا «اتامەكەن» ۇكپ پرەزيديۋمىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ساكەن ابۋحان ۇلى قارين ەرەكشە نازار اۋدارتىپ, B2B بايلانىسىنىڭ ءۇزىلۋ قاۋپىن العا تارتتى.
«ەگەر ءىرى كومپانيالار شاعىن بيزنەستەن ساتىپ العان تاۋار نەمەسە قىزمەت ءۇشىن شىعىندى شەگەرە الماسا, ولار مۇنداي ارىپتەستىكتەن باس تارتادى. بۇل شاعىن بيزنەستىڭ كەلىسىمشارتتارعا قول جەتكىزۋىن شەكتەيدى», دەدى ساكەن قارين.
مينيسترلىك دەرەگىنە سايكەس, بۇل نورما 300 مىڭعا جۋىق كاسىپكەرگە اسەر ەتۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى بيزنەس قاۋىمداستىعى تىيىم سالۋدىڭ ورنىنا B2B مامىلەلەر بويىنشا 6-8% تومەندەتىلگەن ققس ەنگىزۋدى جانە ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىنا اداپتاتسيا كەزەڭىندە ايىپپۇل قولدانباۋ تۋرالى شەشىمدى رەسمي حاتتامادا بەكىتۋدى سۇرادى.
ققس-تىڭ مەديتسينا سالاسىنا اسەرى قانداي؟
مەديتسينالىق ونىمدەردى ءوندىرۋ مەن تاراتۋداعى سالىقتىق جۇكتەمەنىڭ بىركەلكى بولماۋى ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە سوقپاق بولىپ وتىر. «فارمەديندۋستريا» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى رۋسلان سەرىك ۇلى سۇلتانوۆ سالانىڭ ىشكى «اسحاناسىنداعى» سالىقتىق قايشىلىقتاردى تىزبەلەپ بەردى.
«2026 جىلدان باستاپ جۇيە وتە كۇردەلى بولادى: شيكىزاتقا 16%, ال دايىن دارىلەرگە 5-10% ققس سالىنادى. بۇل مودەل اكىمشىلىك شىعىنداردى ارتتىرىپ, وتاندىق پرەپاراتتاردىڭ باعاسىن كوتەرەدى. ءبىز شيكىزاتتان باستاپ دايىن ونىمگە دەيىنگى بۇكىل تىزبەك بويىنشا بىرىڭعاي ققس مولشەرلەمەسىن ەنگىزۋدى ۇسىنامىز. بۇل باعانىڭ ءوسۋىن تەجەپ, تەڭ باسەكەلەستىك تۋدىرادى», دەدى رۋسلان سۇلتانوۆ.
باعانى رەتتەۋ دۇكەندەردى تىعىرىققا تىرەي مە؟
الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن باقىلاۋ حالىق ءۇشىن ءتيىمدى بولعانىمەن, شاعىن ساۋدا سۋبەكتىلەرىنىڭ ەكونوميكاسىنا ۇلكەن سالماق سالىپ وتىر. «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر زەيىل ۇلى جاركەنوۆ ء«ۇي ىرگەسىندەگى دۇكەندەردىڭ» بۇگىنگى جاي-كۇيىن اشىق باياندادى.
«الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا قويىلاتىن 15% ۇستەمەاقى شەگى شاعىن دۇكەندەردى شىعىنعا باتىرۋدا. ءبىز ۇزاق ساقتالاتىن تاۋارلارعا كەمى 20%, ال تەز بۇزىلاتىن ونىمدەرگە كەمى 30% ديففەرەنتسياتسيالانعان ۇستەمەاقى ەنگىزۋدى ۇسىنامىز. الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى تەك بيزنەستىڭ موينىنا ىلمەي, ولاردى دا ستابفوندتار مەن لگوتالىق لوگيستيكاعا قوسۋ قاجەت», دەدى تيمۋر جاركەنوۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وندىرىستىك تسيكل مەن قارجىلاندىرۋ مەرزىمدەرىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىق فەرمەرلەردى تىعىرىققا تىرەپ وتىر. «قازاقستان ەت وداعى» بىرلەستىگىنىڭ باسقارما توراعاسى ماقسۇت باقتىباەۆ سالانىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن قاجەتتى ستراتەگيالىق قادامداردى اتاپ ءوتتى.
«بۇل سالاعا 10-15 جىلعا ەسەپتەلگەن ستراتەگيالىق باعدارلاما قاجەت. ونىڭ بازالىق كورسەتكىشتەرى مينيستر اۋىسقان سايىن وزگەرمەۋى ءۇشىن زاڭمەن بەكىتىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, اكك-لەردىڭ ءرولىن ساقتاپ, ەكسپورتتىق شەكتەۋلەردى ۇزاق مەرزىمدى وففتەيك-كەلىسىمشارتتارمەن الماستىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز. فينانستىق ينستيتۋتتار وسىنداي ۇزاق تسيكلدى ەسكەرۋگە دايىن با؟», دەدى ماقسۇت باقتىباەۆ.
تاريف ساياساتى جانە ءوندىرىس باسەكەسى
وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىرعان تاعى ءبىر فاكتور – ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلاردىڭ تاريفتەرى. قايتالاما شيكىزاتتى وڭدەۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى باتىربەك اۋباكىروۆ گاز باعاسىنىڭ شارىقتاۋى كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قالاي تومەندەتىپ جاتقانىن تسيفرلارمەن نەگىزدەدى.
«گاز باعاسىنىڭ ءار جارتى جىل سايىن 20% ءوسۋى ءونىم قۇنىن 2025 جىلعا قاراي 15,92%-عا دەيىن كوتەرەدى. ءبىز وڭدەۋ ونەركاسىبى ءۇشىن ورتاشالانعان تومەن تاريف ەنگىزۋدى جانە ۇزدىكسىز تەحنولوگيالىق پروتسەسى بار كاسىپورىنداردى گاز ءتاريفى بويىنشا قولايلى ساناتقا اۋىستىرۋدى سۇرايمىز», دەدى باتىربەك اۋباكىروۆ.
سەرىك جۇمانعارين اتاپ وتكەندەي, الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەت پەن بيزنەس توقسان سايىن كەزدەسىپ, «ساعاتتارىن تەڭەستىرىپ» وتىرماق. ەندىگى كەزەكتە اتقارۋشى بيلىك كاسىپكەرلەردىڭ بۇل وتكىر ۋاجدەرىنە قانشالىقتى قۇلاق اسادى؟ رەفورمالار بيزنەستىڭ قاناتىن كەڭگە جايۋىنا سەبەپ بولادى ما, الدە بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردىڭ كەزەكتى شەڭبەرى بولىپ قالا بەرە مە؟
