ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ جۇمىس ساپارىمەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بولدى. كارىم قاجىمقان ۇلى الدىمەن تايىنشا اۋدانىنا اتباسىن تىرەپ, شارۋاشىلىقتار مەن كاسىپورىنداردى ارالادى, ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەزدەستى. “تايىنشا-استىق” جشس-ءنىڭ ءسۇت كەشەنىندە بولىپ, جۇمىس بارىسىمەن تانىستى.
اناتولي رافالسكي باسقاراتىن شارۋاشىلىق نەگىزىنەن ەگىنشىلىكپەن اينالىسادى. بيىل 37243 گەكتار القاپقا ءداندى داقىلدار ءوسىردى. مايلى داقىلدار كولەمى دە ۇلعايىپ, 11704 گەكتارعا جەتتى. استىق ءوندىرۋدىڭ وزىق تەحنولوگياسىن كەڭىنەن قولدانۋدىڭ ارقاسىندا گەكتار بەرەكەلىلىگى 20-24 تسەنتنەردەن تومەندەگەن ەمەس. اگروقۇرىلىم سوڭعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە 864 ميلليون تەڭگەنىڭ تەحنيكالارىن ساتىپ الدى. مال شارۋاشىلىعى دا وركەندەپ كەلەدى. مۇندا 3700-دەي ءمۇيىزدى ءىرى قارا, 600-گە جۋىق جىلقى وسىرىلەدى. ءسۇت كەشەنى ىسكە قوسىلعالى ءونىم ساپاسىنىڭ ارتا تۇسكەنى بايقالادى.
– وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس جاساپ جاتقاندارىڭىزدى كورىپ تۇرمىن. مۇنىڭ ءوزى ءونىمنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋمەن قاتار, باسەكەلەستىك قابىلەتتىگىن ارتتىرۋعا زور مۇمكىندىك بەرەرى ءسوزسىز. كەدەن وداعىنا كىرۋىمىز بارىمىزگە زور مىندەتتەر جۇكتەيدى. وسىنداي ەت, ءسۇت فەرمالارىن جەرگىلىكتى جەرلەردە كوبەيتسەك, ازىق-ت ۇلىكتەن تاپشىلىق كورمەيتىن بولامىز. ادامداردىڭ دا سۇرانىسى تولىق قاناعاتتاندىرىلادى, – دەي كەلىپ, كارىم قاجىمقان ۇلى ديقانداردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
الدا جاڭا ەگىن وراعى كەلە جاتىر. ەلەۆاتورلاردا جاتقان بىلتىرعى استىق وتكىزىلمەسە, جاعدايدىڭ قيىندايتىن ءتۇرى بار. وسى ماسەلەنى شەشىپ بەرۋىڭىزدى وتىنەمىز. سوسىن استىقتى دەلدالدارسىز – تىكەلەي ساتىپ الۋ جولدارىن ويلاستىرماي بولمايدى دەستى. ۇكىمەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆقا تاپسىرما بەرىپ, 400 مىڭ توننا استىقتى باتىس وڭىرلەرگە ورنالاستىرۋدى جۇكتەدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا وبلىستا بىرنەشە ەلەۆاتوردىڭ سالىناتىنىن, كۇزگى ريزىقتى كىدىرىسسىز قابىلداۋعا بارلىق جاعدايدىڭ جاسالاتىنىن مالىمدەدى. ءبىر سۇراق وڭىرگە رەسەيدىڭ گازىن تارتۋ جايىنا قاتىستى قويىلدى. ك.ءماسىموۆ ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرما بەرىلەتىنىن, ماسەلەنىڭ جان-جاقتى زەردەلەنەتىنىن جەتكىزدى. تايىنشالىقتار اتىنان ءسوز العان اناتولي راسالسكي اۋىل تۇرعىندارىنا جاساپ جاتقان ۇدايى قامقورلىعى ءۇشىن ەلباسىنا دەگەن اق تىلەگىن جولداپ, زور دەنساۋلىق, وتباسىلىق باقىت تىلەدى.
بۇدان كەيىن پرەمەر-مينيستر يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا ىسكە قوسىلعان ەت كومبيناتىنا كەلدى. ونىڭ جوبالىق قۇنى – 5,4 ميلليارد تەڭگە. مال مەن قۇستى ونەركاسىپتىك بورداقىلاۋمەن 300-دەي ادام شۇعىلدانادى. قايتا وڭدەۋ جەلىلەرى كىرەتىن كەشەن ەۋرووداق ستاندارتتارىنا نەگىزدەلىپ, ەت ونىمدەرىن ساتىپ الۋدان وڭدەۋگە دەيىنگى وپەراتسيالار ءبىر مەزگىلدە اتقارىلادى. ۇكىمەت باسشىسى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ 2010 جىلعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن, الداعى مىندەتتەردى سۇراستىرىپ ءبىلدى.
ايماق باسشىسى سەرىك ءبىلالوۆ ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس اتقارىلىپ جاتقان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جايلى ايتىپ بەردى. باعدارلامانىڭ جالپى قۇنى 27 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 13 جوبانى قامتيدى. ونىڭ 4-ءى – اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىنا, 6-ى – ماشينە جاساۋ جانە قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىنە, 2-ءى – مەتاللۋرگياعا, 1-ءى حيميا ونەركاسىبىنە تيەسىلى. جوبالار قۇرىلىسى كەزىندە – 900, ىسكە قوسىلعاندا 1700 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلمەك. بۇل جوبالاردىڭ 9-ىن بيىل پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلسە, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 6-ى ىسكە قوسىلدى. قۋاتى 40 مىڭ تەكشە مەترلىك وبۋحوۆ كەن ورنىنىڭ سىناق-ونەركاسىپتىك ءوندىرىسى, قۇرعاق كوبىك-بەتون قوسپالار زاۋىتى, “باسكو” جشس ەت ءوندىرۋ كەشەنىنىڭ ەكىنشى كەزەگى, ايسارى كەن بايىتۋ فابريكاسى پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى جوبا “زيكستو” اق-تا جۇزەگە استى. استىق تاسىمالدايتىن جاڭا ءونىم – ۆاگون-حوپپەردىڭ تۇساۋى مەملەكەت باسشىسى قاتىسقان تەلەكوپىردە كەسىلدى. زاۋىت وتاندىق تاۋارلار وندىرۋگە بەيىمدەلۋ, ۇلەستىك سالماعىن ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرمالاردى ابىرويمەن ورىنداپ, ۆاگون قۇراستىرۋدىڭ ءتورت ءتۇرىن يگەردى. الدا جىلىنا ءبىر مىڭ جابىق ۆاگون شىعارۋ مىندەتى تۇر. 2015 جىلعا قاراي ءبىر جارىم مىڭعا جەتپەك. ولاردىڭ ساپاسى رەسەي, ۋكراينا ءونىمدەرىنەن ءبىر كەم ەمەس. وتە ماڭىزدى جوبانىڭ ومىرگە جولداما الۋىنا ديقاندار اسا قۋانۋلى. بىلتىر سولتۇستىكقازاقستاندىقتار بىتىك استىق وسىرگەنىمەن, تاسىمالداۋ اسا قيىنعا سوقتى. شەتتەن ساتىپ الۋ تىم قىمبات. ەندى, مىنە, قاي جاعىنان بولسىن اسا قولايلى حوپپەر-ۆاگونداردىڭ پەتروپاۆلدا جاسالا باستاۋى وتاندىق ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرارى ءسوزسىز.
– پرەزيدەنت ەلىمىزدى جاڭا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق مەملەكەتكە اينالدىرۋدىڭ تىڭ جولدارىن بەلگىلەپ بەردى. ەندىگى كۇش-جىگەردى وسى ماقساتقا جۇمىلدىرۋىمىز قاجەت. باعدارلامالار ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا, – دەدى ك.ءماسىموۆ.
“پەتروپاۆل قۇرىلىس ماتەريالدارى زاۋىتى” جشس پوليەتيلەن قۇبىرلارىن جانە قۇرىلىمدىق وقشاۋلاۋ پانەلدەرىن شىعارۋ بويىنشا ءۇش جەلىنى ىسكە قوستى. پرەزيدەنتتىڭ ەلىمىزدىڭ جەدەلدەتىلگەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جوسپارىنا ارنالعان بەينەكونفەرەنتسيا اياسىندا بۇل جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلگەن بولاتىن. سودان بەرى كاسىپورىننىڭ قۋاتى ارتىپ, ءونىم تۇرلەرى مولايا ءتۇستى.
پرەمەر-مينيستر وسىندا بولعاندا پوليەتيلەن قۇبىرلار شىعاراتىن اۋماعى اتشاپتىرىم تسەحتى اسىقپاي ارالاپ كوردى. ءۇي قۇرىلىسىنا ارنالعان سەندۆيچ پانەلدەردىڭ, مەتالل جاپقىشتاردىڭ بەرىكتىگى مەن توزىمدىلىگىنە نازار اۋداردى. “بىلتىرعىعا قاراعاندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن 1,3 ەسە ارتتىرىپ, قوسىمشا 20 ادامعا جۇمىس تاۋىپ بەردىك. التى ايدا 2016 توننا 700-1000 ميلليمەترلىك پوليەتيلەن قۇبىرلار ءجونەلتتىك. سۇرانىس مول”, دەدى كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى الەكساندر كوندراتوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىن “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە ورىندالۋ جايى دا بەيجاي قالدىرعان جوق. بۇل جونىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باستىعى اسقار ساقىپكەرەەۆ بايانداپ بەردى. بىلتىر بۇل باعىت بويىنشا 182 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 4,4 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان. 11206 ادام جۇمىسقا ورنالاسقان.
5000 ادام قايتا دايارلىقتان, كاسىپتىك ءبىلىم جەتىلدىرۋدەن وتكەن. بيىل بۇل ماقساتتار ءۇشىن 5,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جۇيەسىن قايتا جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋعا 2 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, 1625 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردى ءجوندەۋگە 645 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان. الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى مەن “جاستار تاجىريبەسىن” ۇيىمداستىرۋ ەكى مىڭ جۇمىس ورىندارىن تابۋعا كومەكتەسەدى.
كارىم قاجىمقان ۇلى جولاي “اقبوتا” بوبەكجايىنا سوعىپ, بۇلدىرشىندەردىڭ بال ءتىلىن قىزىقتادى. ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى تەمىرعالي ءابىلماجىنوۆ “بالاپان” باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن رەسپۋبليكالىق قازىنادان 710 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعانىن, مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى 6000-داي ورىن اشۋ كوزدەلگەنىن, وسىناۋ يگى ىسكە جەكە مەنشىك سەرىكتەستىكتەردى تارتۋ جايى قاراستىرىلعانىن بايانداپ بەردى.
بۇدان سوڭ ك.ءماسىموۆ وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىققا اتباسىن تىرەپ, “ۇرپاق قورى” باعدارلاماسىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىستى. ءتورت جانە ودان دا كوپ بالاسى بار وتباسىلاردى ماتەريالدىق قولداۋ تۋراسىنداعى قاناتقاقتى جوبا ونىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
قىزىلجار وڭىرىندەگى پروبلەمالى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى — كارىز جۇيەلەرىنىڭ جايى. اسىرەسە, پەتروپاۆل قالاسىنىڭ سولتۇستىك بەتكەيىندەگى سۋ تورابى 40 جىلدان بەرى جوندەۋ كورمەگەن. جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرسە, ەكولوگيالىق قاۋىپتىڭ تۋىندارى انىق. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەگى جۇزەگە اسقانىمەن, قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى ءارى قاراي جالعاسىن تاپپاي قالعان. ۇكىمەت باسشىسى جاعدايمەن جان-جاقتى تانىسىپ شىعىپ, قارجىلاي كومەكتەسۋگە ۋادە بەردى.
ك.ءماسىموۆ وبلىستاعى جۇمىس ساپارىنان كەيىن باق وكىلدەرىمەن بريفينگ وتكىزدى. “ساپار ماقساتى – ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە قالاي اتقارىلىپ جاتقانىن كورۋ. ولاردىڭ ىشىنەن اسا ماڭىزدى ءتورت جوبانى: “جول كارتاسى”, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنا قاتىستى باعدارلامالاردى ءبولىپ ايتار ەدىم. قىزىلجار وڭىرىندە جاسالىپ جاتقان جۇمىستار سان-سالالى, كوڭىل كونشىتەدى. وعان كوزىم انىق جەتتى. الداعى تۇرعان مىندەتتەر ودان دا زور. نەندەي ءىستى قولعا الساق تا تۇپكى ناتيجەسىن حالىق سەزىنەتىن بولسىن”, دەي كەلىپ, پرەمەر-مينيستر جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارىنىڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەردى.
ۇكىمەت باسشىسى سول كۇنى قوستاناي وبلىسىنا اتتانىپ كەتتى.
ءومىر ەسقالي, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن شۇكىر شاحاي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
