كونفەرەنتسيادا اباي قۇنانباي ۇلى شىعارمالارىنىڭ تسيفرلى كورپۋسى مەن ۇلى اقىن شىعارمالارىنىڭ اكادەميالىق تولىق جيناعى تانىستىرىلدى.
«قازاق رۋحانياتى ءۇشىن ايرىقشا مانگە يە اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويىن قورىتىندىلاۋ ماقساتىندا ءوتىپ وتىرعان ءىس-شارا – ابايتانۋ عىلىمىنىڭ جاڭا كەزەڭىن ايقىندايتىن ماڭىزدى عىلىمي بەلەستىڭ باستاماسى, سونداي-اق ۇلتتىق ءماتىنتانۋ سالاسىنداعى سوڭعى جىلدارى جۇزەگە اسقان ءىرى جوبالاردى قامتيدى. وسى ورايدا ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ كوپ جىلدىق ەڭبەگىنىڭ ناتيجەلەرىن ارقاۋ ەتكەن اباي شىعارمالارىنىڭ ءۇش تومدىق اكادەميالىق تولىق جيناعى, اباي مۇرالارىن زاماناۋي عىلىمي اينالىمعا ەنگىزەتىن ەلەكتروندى پلاتفورماسى عىلىمي قاۋىمعا تانىستىرىلىپ وتىر. ءۇش تومدىق جيناققا قولجازبالارى مەن ىلكى باسىلىمدارعا جۇرگىزىلگەن تەكستولوگيالىق زەرتتەۋلەر نەگىزىندە قايتا سارالانىپ, مازمۇندىق, ماتىندىك, قۇرىلىمدىق تۇرعىدا تولىقتىرىپ, پۋنكتۋاتسياسى جاڭاشا جۇيەلەنىپ باسىلعان شىعارمالارى ەندى. بۇل ەڭبەكتەردە بۇرىنعى نۇسقالارداعى ماتىندىك الشاقتىقتار جۇيەلەنىپ, قولجازبالارداعى جانە باسپا نۇسقالارىنداعى ەرەكشەلىكتەر سالىستىرمالى تۇردە تۇسىندىرىلگەن. شىعارمالاردىڭ دەرەككوزدەرى, اۆتورلىق ناقتىلىق ماسەلەلەرى جاڭاشا قاراستىرىلىپ, ءار شىعارماعا بەرىلەتىن عىلىمي تۇسىنىكتەر كەڭەيتىلىپ, اناليتيكالىق تۇرعىدان قايتا نەگىزدەلدى» دەيدى ينستيتۋت ديرەكتورى, اكادەميك كەنجەحان ماتىجانوۆ.
جيىن بارىسىندا اباي قۇنانباي ۇلى شىعارمالارىنىڭ تسيفرلى كورپۋسىن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايازبي بەيسەنقۇلوۆ تانىستىردى. كورپۋستا ۇلى اقىننىڭ ولەڭدەرى, پوەمالارى, قارا سوزدەرى, مۋزىكالىق مۇراسى, قولجازبالارى مەن حاتتارى, 1909 جىلى جارىق كورگەن تۇڭعىش جيناعىنىڭ فاكسيميليەسى, فوتوسۋرەتتەر مەن قوسىمشا دەرەكتەر بەرىلگەن.
اكادەميالىق جيناقتىڭ ءى تومىنا اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن اۋدارمالارى, ءىى تومىنا پوەمالارى, قارا سوزدەرى مەن حاتتارى, مۋزىكالىق مۇراسى توپتاستىرىلسا, ءىىى تومىنا اقىن شىعارمالارىنىڭ 1909 جىلى پەتەربۋرگ قالاسىندا جارىق كورگەن تۇڭعىش جيناعىنىڭ ليتوگرافيالىق كوشىرمەسى مەن قازىرگى قازاق جازۋىندا تۇسىرىلگەن نۇسقاسى, ەلىمىزدىڭ قولجازبا قورلارىنا جيناقتالعان قولجازبالارىنىڭ عىلىمي سيپاتتاماسى بەرىلىپ وتىر.
رەداكتسيا القاسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اباي شىعارمالارىنىڭ 1909, 1916, 1922 (قازان,تاشكەنت), 1933,1939-1940, 1945, 1954, 1957, 1961, 1977, 1995 جىلدارداعى باسىلىمدارىن سالىستىرا زەردەلەگەندە اقىن شىعارمالارىنىڭ جينالۋى مەن جاريالانۋىنىڭ كۇردەلى دە قيىن جولدان وتكەنىن كورەمىز. سولاردىڭ ىشىندەگى اكادەميالىق سيپاتقا يە باسىلىمداردى نەگىزىنەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى كەزىندە مۇحتار اۋەزوۆتىڭ باسشىلىعىمەن دايىندادى. دەگەنمەن, ءار باسىلىم سايىن تولىعىپ, تەكستولوگيالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ كەلە جاتقان اباي مۇراسىندا ءالى دە ءتۇپ-تياناعىن تاپپاعان ساۋالدار, زاماننىڭ ىرقىمەن قالتارىستا قالعان نەمەسە وزگەرىسكە تۇسكەن اقىن سوزدەرى, كوشىرمەلەردى تۇرلىشە وقۋدان كەتكەن جاڭساقتىقتار, جازباعا ءتۇسىرۋ, باسىپ شىعارۋ كەزىندە كەتكەن تەحنيكالىق قاتەلەر جوق ەمەس... ال قانشاما رۋحاني قىسپاقتان وتسە دە, ەل ىشىندە بەرتىنگە دەيىن قولجازبا كوشىرمەلەردىڭ تابىلىپ جاتقاندىعى, اقىن ولەڭدەرىن باستان-اياق جاتقا بىلەتىن ادامداردىڭ دا ءجيى كەزدەسەتىندىگى اباي مۇراسىنا دەگەن حالىق ىقىلاسىنىڭ وتە جوعارى بولعاندىعىنىڭ بەلگىسى. سونىڭ ناتيجەسىندە, قۇردىمعا كەتە جازداعان اسىل مۇرانىڭ ۇزىن-ىرعاسى جيناقتالىپ, ەل يگىلىگىنە اينالدى.
القالى جيىن بارىسىندا سونداي-اق «اباي جانە قازاق تەاترى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
كونفەرەنتسيادا م. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى ابايتانۋ ءبولىمىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قانيپاش مادىباەۆا «اباي شىعارمالارىنىڭ تولىق باسىلىمى: تاجىريبەسى مەن وزەكتىلىگى» تاقىرىبىندا بايانداما جاساسا, ينستيتۋتتىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى تۇرسىنجان شاپاي «اباي شىعارمالارىنداعى ماتىنتانۋلىق زەرتتەۋلەرگە» توقتالدى. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جانىنداعى يسلام عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءتورالى قىدىر «اباي شىعارمالارى كوشىرىلگەن قولجازبالاردىڭ ەرەكشەلىگى» تۋرالى ايتتى. ال «ابايدىڭ مۋزىكالىق مۇراسىنىڭ سوڭعى باسىلىمدارداعى رەداكتسيا ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا بايانداماسىندا قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى, مۋزىكا زەرتتەۋشىسى ەركىن شۇكىمان جاساپ, جيناقتى ازىرلەۋ بارىسىندا تۋىنداعان بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى.
جيىننىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا ءسوز سويلەگەن «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جاندوس اۋباكىر ابايدىڭ شىعارماشالىق مۇراسىن زەرتتەۋ, تانۋ, ناسيحاتتاۋ سالاسىنداعى زور جەتىستىكتەرگە توقتالدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ وقىتۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور انار سالقىنباي «ابايدىڭ «اقىل سوزىندەگى امبەباپ قالىپ پەن ولشەم» تاقىرىبىنا بايانداما جاسادى.
شاراعا رەسپۋبليكانىڭ وڭىرلەرىنەن عالىمدار, جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارى, جاس زەرتتەۋشىلەر, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.
الماتى
