- ءبىر ۋنيۆەرسيتەتكە تەڭ ون توعىز مەكتەپ
2025 جىلدىڭ ولشەمىمەن قاراساق, كوپتەگەن ماماندىق قاجەتسىز بولىپ قالدى. گازەتتىڭ اينالاسىندا وسىدان وتىز بەس جىلداي بۇرىن ماڭىزدى بولعان ونداعان قىزمەت ءتۇرى ەندى جوق. ءبارىن ءتىزىپ قايتەمىز, گۇلزەينەپ سادىرقىزىنا تيەسىلى ستەنوگرافيستكا دەگەن ماماندىق بولعانىمەن شەكتەلەيىك.
قازاق تاريحىنداعى تەڭدەسسىز ستەنوگرافيستكا دانابيكە بايقاداموۆا ەدى. كەزىندە مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولى» ەپوپەياسىنىڭ تاراۋلارىن اۋىزشا ايتىپ, بۇل كىسى سويلەم-سويلەمىمەن سول قالپى ماشەڭكەگە باسىپ ۇلگەرىپ وتىرعان. مىنە, وسى دانابيكە اپايدىڭ «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندەگى ورنىن گۇلزەينەپ سادىرقىزى جوقتاتپادى. قادىرمەندى اپايدى زەينەت دەمالىسىنا جىبەرە الماي قينالعان كەزدە رەداكتسيانىڭ باعىنا تۋرا بايقاداموۆانىڭ قازاقشا «ستەنوگرافيا» وقۋلىعىن وقىپ, ۋچيليششە بىتىرگەن گۇلزەينەپ ءابدىراحمانوۆا تاپ بولدى.
ءوزى ءارى قاراي بىردەن جۋرناليستيكانىڭ وبلىستارداعى 19 مەكتەبىمەن بايلانىس ورناتتى. ول كەزدە ستەنوگرافيستكا سۋىت ماتەريالداردى قابىلدايدى. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا ار جاقتا ءتىلشى تەلەفون ارقىلى ءماتىندى وقيدى, مىنا جاقتا گۇلزەينەپ سونى بىردەن ماشەڭكەگە باسىپ مەنشىكتى تىلىشىلەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسىنىڭ الدىنا اكەلەدى.
وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا «سق-نىڭ» تىلشىلەرى سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن جۋرناليستيكانىڭ جامپوزدارى ەدى. ورالدا – بورانعالي ىرزاباەۆ, شىمكەنتتە – التىنبەك جولداسبەكوۆ, جەزقازعاندا – وتەگەن جاپپارحانوۆ, تالدىقورعاندا – سەيداحمەت مۇحامەتشين, قوستانايدا – بايتۇرسىن ءىلياسوۆ, تاعى باسقالارى. وسى ىسىلعان تىلشىلەردىڭ ءتۇرلى جانرداعى سۋىت ماتەريالدارى گۇلزەينەپتىڭ ساۋساعى ارقىلى ماشەڭكەگە باسىلاتىن. ال ساناسىندا سىن ماقالا, رەپورتاج, پروبلەمالىق ماقالا, وچەرك, فەلەتون قالاي جازىلاتىنى ساقتالىپ قالا بەرىپتى.
بىرنەشە جىل بويى 19 مەنشىكتى ءتىلشىنىڭ مەكتەبىنەن ۇيرەنگەنى تۇتاس ۋنيۆەرسيتەتكە تاتيتىن بولدى. تۋرا وسى تۇستا قازاقستان دا ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان.
- ءبىر سالانى ساپىرعان ءۇش ماقالا
قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن الۋى مەن ونى ساقتاپ قالۋى جولىندا قازاقتىلدى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەرەسەن ەڭبەك ەتتى. ول ەڭبەك قانشالىقتى باعالاندى, قانشالىقتى زەرتتەلدى, ايتا المايمىز. بىلەتىنىمىز – باس رەداكتورىمىز شەرحان مۇرتازانىڭ قايراپ سالۋىمەن نەبىر ماسەلەنى قيىپ
تۇسىرەتىنبىز.
تاقىرىپ كوپ زامان ەدى. تاقىرىپ كوپتىكتەن, كەيدە ءتىلشى جەتىسپەي قالادى. ەگەمەندىكتىڭ جالاۋى جەلبىرەپ, ول تاۋەلسىزدىك تۋىنا اينالعان شاقتا شەرحان مۇرتازانىڭ قالامىنان «جات جۇرتتان ىزدەمەيىك پايعامباردى» دەگەن ماقالا تۋعان. «سوتسياليستىك قازاقستاننان» «ەگەمەندى قازاقستانعا» اينالعان گازەتىمىزدىڭ ءبىرىنشى بەتىنە جاريالانعان.
حوش, پايعامباردى جات جۇرتتان ىزدەمەيدى ەكەنبىز, ەندەشە نەگە ءجۋرناليستى جات جۇرتتان ىزدەۋىمىز كەرەك؟ تۋرا وسىلاي قويىلعان سۇراق ارقىلى ستەنوگرافيستكا گۇلزەينەپ ءابدىراحمانوۆا تىلشىگە اينالىپ شىعا كەلگەن. ءارى, شەرحان مۇرتازا رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى سويىنىڭ سوڭىنداعى «وۆ» پەن «وۆا» جالعاۋلارىن قۇرتقان سوڭ سادىرقىزى دەپ اكەسىنىڭ اتىن تاڭداعان.
– تاپسىرما بەر انا قىزعا, – دەدى ءبىر كۇنى شەر-اعاڭ كۇندەي كۇركىرەپ. ءبىز وندا اقپارات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەدىك.
«انا قىزدى» شاقىردىق.
– ال نە جازاسىڭ؟
– پەرزەنتحانا پروبلەماسىن جازايىن.
شەر-اعانىڭ «انا قىزى» الدە ەكىنشى, الدە ءۇشىنشى بالاسىنا بوسانىپ, دەكرەتتتىك دەمالىستان جۇمىسقا ورالعان كەزى ەكەن. سوندىقتان جۋرناليست ەركەكتەر ىشكى جاعىن مۇلدە بىلمەيتىن, ءتىپتى كورمەگەن مەديتسينالدىق مەكەمەدەگى احۋالدى باستان وتكەرىپ كەلگەن.
جازدى. ۇزاق ەكەن. «ۇشكە ءبولىپ بەرەيىك» دەدىك. كەلىستى. بەس جىل ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ كەلگەن جۋرناليستەردىڭ تالايى ماقالاسىنا تاقىرىپ قويۋعا كەلگەندە شورقاقتاپ قالادى.
جالپى, جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە «تاقىرىپ قويۋ» دەگەن ءپان بولعان ەمەس. ءبىزدىڭ كەزىمىزدە دە, قازىر دە. نەگىزى بۇل – اسا كەرەك ءپان. وسى ءپاندى وقىتپاساق تا, پراكتيكالىق ساباق بەرۋگە بىلىكتىلىگىمىز جەتەر ەدى. باسقا ارناعا ءتۇسىپ بارامىز با, ءسوزدى سادىرقىزىنا بۇرالىق.
ماقالاسىنا تاقىرىپ تاۋىپ بەردىك. ۇمىتپاساق «پەرزەنتحانا پەردەسى تالاي سىردى بۇگىپ تۇر» بولۋى كەرەك. پەرزەنتحانا پەردەسى باس ارىپتەرمەن تەرىلەدى. بۇل – باستى تاقىرىپ, ارعى جاعى – جالعاسىپ كەتەتەتىن تاقىرىپشا. ءبىزدىڭ – نوۋ-حاۋ. باسقاعا كوپ ۇسىنا بەرمەيتىن ەدىك, سادىرقىزىنىڭ العاشقى ماقالاسىنىڭ بايعازىسىنا بايلاعانبىز.
وسى ماقالادان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى الاساپىران بولدى. ايەلدەر بوساناتىن ۇيلەر نازارعا الىنىپ, ۇلتىمىزدىڭ سانىن كوبەيتەمىن دەگەن انالارعا ول جەردە قامقورلىق جاسالدى. رەداكتسياعا كەلسەك, سەريالى ءۇش ماقالا ارقىلى گۇلزەينەپ سادىرقىزى جۋرناليست بولىپ شىعا كەلدى. ون جىل, جيىرما جىل ماقالا جازىپ جۇرگەندەردى ىعىستىرىپ, الدىڭعى قاتارعا ءبىر-اق شىقتى. قادىر مىرزا ءالىنىڭ ولەڭىندە «اتىلماعان جانارتاۋلار قاۋىپتى» دەيتىن جول بار ەدى. تۋرا سولاي بولدى.
- ءبىر ستەنوگرافيسكە ءۇش تاپسىرما بەرىلمەيدى
«شەر-اعا شاقىرادى». قۇلاعىمىز ابدەن ۇيرەنگەن ءسوز ەدى. كۇنىگە ءۇش-ءتورت رەت ەستيمىز. ءيا, تاعى شاقىردى.
– انا قىز پەرزەنتحانانىڭ پەردەسىن سىپىرىپ بەردى. ال ەندى شوپاننىڭ ايەلىنىڭ جاعدايىن جازسىن.
ءيا, شارۋاشىلىق اتاۋلىنىڭ قوجىراعان ۋاقىتى. ءتىپتى, سەمەي وبلىسى اباي اۋدانىنان «سۋعا كەتتىك, تال قايدا؟» دەپ جانۇشىرعان حات تا جاريالانعان.
سادىرقىزىنا ايتتىق. الىسقا بارۋدىڭ قاجەتى جوق, ءوزى دە – مالدى اۋىلدىڭ قىزى. جاعدايدى جاقسى بىلەدى. جازدى. رەداكتسيالادىق. تاقىرىبىن قويىپ بەردىك. قازاقتىڭ ماقالىنان عانا ەمەس, جۇمباعىنىڭ وزىنەن تاماشا تاقىرىپ شىعارۋعا بولادى. «ايدالادا اق وتاۋ».
نە جوسپارلى ەكونوميكانىڭ شىدەرىن ۇزە الماي, نە نارىققا تولىق وتە الماي دەل-سال بولعان ۋاقىتتا مالشى اتاۋلىنىڭ ايدالادا قالعانى انىق. سونى مەڭزەگەنىمىز. انىعىندا – گۇلزەينەپتىڭ سونى مەڭزەگەنىن ايقىنداپ بەرگەنىمىز.
ماقالا وسى تاقىرىپپەن جارياعا جەتتى. ماسەلەنى قوستاعان حاتتار جاۋدى. ول زاماندا رەداكتسياعا وقىرمانداردان حات كەلەتىن. جاڭا جانارتاۋدىڭ ەكىنشى رەت اتقىلاعانى سانسىز پىكىر تۋدىردى.
ءارى قاراي تاعى «شەر-اعا شاقىرادى».
– ءلاپپاي!
– انا قىز ەندى نەگە جازباي جاتىر؟ جاقسى باستاپ ەدى. ءۇشىنشى تاپسىرما بەرەيىك تە.
– شەر-اعا, ارى قاراي تاپسىرما بەرە المايمىز.
– نەگە؟ – دەگەن شەرحان مۇرتازانىڭ مۇرتى دا, قاسى دا قايشىلانىپ كەتتى.
– شەر-اعا, ول قىزىڭىز شتاتتا ءالى ستەنوگرافيستكا. وعان بۇدان بىلاي ماقالا جازۋعا تاپسىرما بەرۋ ءۇشىن ءتىلشى ەتىپ تاعايىنداۋ كەرەك.
– سولاي ما؟ – دەدى شەر-اعاڭ.
سول كۇنى مە, ەرتەسىندە مە گۇلزەينەپ سادىرقىزىن ستەنوگرافيستكا قىزمەتىنەن ءتىلشى قىزمەتىنە اۋىستىرۋ تۋرالى بۇيرىق شىققان.
- ءبىر بولىمگە ەكى قىز ارتىق بولادى
جيىرماسىنشى عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ ورتاسىنا دەيىن جۋرناليستيكادا گەندەرلىك ساياسات تەپە-تەڭ بولا قويمايتىن. ويتكەنى ءتىلشى بولعان سوڭ ارا-تۇرا وبلىسقا ىسساپارعا شىعۋىڭ كەرەك. توپ ەمەس, جەكە باراسىڭ. ايەل ادامعا ونشا قولايلى بولا قويمايدى. ءارى گازەتكە كەزەكشىلىككە بارعاندا تاڭعا دەيىن باسپاحانادا جۇرەسىڭ. ول دا وتباسىندا ىڭعايسىزدىق تۋدىرادى. قازىر تەحنولوگيا باسقا, ءبارىن ۇيىندە وتىرىپ ىستەي بەرەدى عوي.
سونىمەن سادىرقىزى ءتىلشى بولدى. ءبىز باسقاراتىن اقپارات بولىمىنە ەمەس, رىسبەك سارسەنباي ۇلى اعامىز باسقاراتىن الەۋمەت بولىمىنە جىبەرىلدى. ءوزىمىز باس تارتقان ەدىك.
ماسەلە جەلىمدەي جابىسىپ الىپ, «ەكىنشى ۇستازىم» ء(بىرىنشى ۇستازى – شەرحان مۇرتازا) دەيتىن سادىرقىزىنان قۇتىلۋدا ەمەس, ءبىزدىڭ بولىمدە ونسىز دا جۋرناليست قىز جۇمىس ىستەيتىن. باستاپقىدا قاراشاش توقسانبايدى شەر-اعاڭ ء«وزىڭ تاربيەلەيسىڭ, ۇيرەتەسىڭ» دەپ قوسىپ بەرگەن. قاراشاش توسەلىپ, باسقا بولىمگە اعا ءتىلشى بولىپ اۋىسىپ كەتتى. ودان اقپارات ءبولىمىن بۇرىنعىدان ۇلكەيتكەندە قاسىم ءازىمحان, ماعاۋيا سەمباي, ەرمۇرات باپي اعالارىمەن قاتار گۇلسىم باقىتقىزى كەلدى. ول دا جاقسى جۋرناليست بولدى. كەيىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە اۋىسقانمەن, قالامىن قولىنان تاستاعان ەمەس.
سونىمەن سادىرقىزى سارسەنباي ۇلى باسقاراتىن بولىمدە الەۋمەتتىك تاقىرىپتى قوپارىپ جازاتىن تىلشىگە اينالدى. بىراق ءبىز ودان باسى ءبۇتىن قۇتىلمادىق.
- ءبىر كورگەن جەرگە بەس كەلەتىن بولدى
سادىرقىزى جازۋىن جازادى, تاقىرىپ قويۋعا كەلگەندە قينالسا, باياعى ءبىزدى ىزدەپ تابادى. دەنساۋلىق سالاسىنداعى پاراقورلىقتى اشكەرەلەگەن ماقالا جازىپتى. تاقىرىبى تابىلماعان سوڭ, ءبىزدىڭ تابالدىرىقتى اتتاعان. «سوقتاسى سولقىلداعان سىزداۋىق» دەپ قويىپ بەردىك. ىلعي «س» ارپىنەن تۇراتىن دىبىس ۇندەستىگى بار, ءارى تىركەستىڭ ءوزى اڭگىمە مەديتسينا جايىندا ەكەنىن اڭعارتىپ تۇرادى. تاقىرىپتىڭ استىنا تاقىرىپشا تۇرىندە «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جايلاعان نەمكەتتىلىكتىڭ, بىلىكسىزدىكتىڭ, پاراقورلىقتىڭ اسقىنعان تۇرىنە وسىنداي «دياگنوز» قويعان ءجون بولار» دەپ جازىلدى.
بۇل ماقالانى گۇلزەينەپ جالقىدان جالپىعا كوشۋ فورماسىندا جازعانى ەستە. ءسوز الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانىنىڭ سارجاز اۋىلىنا قاراستى اقبەيىت بولىمشەسىندە تۇراتىن وتباسىنىڭ 21 جاستاعى قىزى دارىگەرلەردىڭ جاۋاپسىزدىعىنان قايتىس بولعانىنان باستالاتىن. سوڭى رەسپۋبليكا بويىنشا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز كاسىبي مىندەتىن دۇرىس اتقارماۋىنا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 114-بابىمەن 20 قىلمىستىق ءىس تىركەلىپ وتىرعانىمەن اياقتالاتىن.
ءارى قاراي مانشۇك مامەتوۆا تۋرالى, كوشى-قون ساياساتى جايىندا جازعان ماقالالارىنا تاقىرىپتى ءوزى قويسا كەرەك. ءبىز «ۋھ» دەگەن سياقتى ەدىك. اتتەڭ, جانە تاعى دا كەلىپ تۇر.
ماقالا سۇمدىق. سۇراپىل. جامبىل اتاسى جايىندا. ناقتىلاي تۇسسەك, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى كوشەدەن جامبىل اتىن الىپ تاستاۋ جايىندا شۋ كوتەرگەندەردى توقتاتۋ كەرەكتىگىن جازعان. بۇعان قازاقستان قوعامى ارالاسىپ, كوشەگە جامبىل اتىن ساقتاپ قالۋ قاجەتتىگىن قوزعاعان ەكەن.
– ءبارى كەرەمەت, – دەيمىز ءبىز.
– وسىعان كەرەمەت تاقىرىپ قويىلسا, ەكىنشى ۇستاز, – دەيدى گۇلزەينەپ.
ءوتىنىشتى جەردە قالدىرۋعا بولمادى. جاقسى ماقالا ءوتۋى ءۇشىن شىنىندا, جاقسى تاقىرىپ كەرەك ەدى. قويىپ بەردىك. «تۋ ەتۋ مەن تۇل ەتۋ» دەپ باستالىپ ءارى قاراي تاقىرىپشاسى جالعاسادى. جالپى, كونتراستى تاقىرىپتار جۋرناليستيكانىڭ اجارىن اشادى. ول جونىندە دە ءدارىس وقۋعا بولار ەدى...
سونىمەن سادىرقىزىنان مۇلدە قۇتىلعان سياقتى بولعانبىز. ويتكەنى اقپاراتتىڭ ەلەكتروندى سالاسىنا اۋىسىپ كەتكەنبىز. گۇلزەينەپ «ەگەمەندە» قالا بەرگەن. گازەت رەداكتسياسى استاناعا كوشكەندە الماتىداعى بولىمشەسىندە قىزمەت ىستەپ جاتقان.
اقىر اياعىندا, 2025 جىلى كوكتەمدە ءبىز الگى بولىمشەنى بىرنەشە جىل باسقارعان كۋرستاسىمىز مەيرامبەك تولەپبەرگەن تۋرالى ەستەلىك كىتاپ قۇراستىرۋعا كىرىسكەنبىز. ارادا اي وتپەي گۇلزەينەپتەن ماقالا كەلدى. بولىمشەدە مەيرامبەكپەن قىزمەتتەس بولعان ۋاقىتتىڭ ەرەكشە ەستەلىگى ەكەن. جازۋىندا ءمىن جوق. تەك اياعىندا «تاقىرىبىن ءوزىڭ قاتىرىپ قوياسىڭ عوي» دەگەن قولقاسى بار. سول باياعى گۇلزەينەپ!
جۋرناليستىك ءومىرىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە باسقانىڭ ايتقانىن ستەنوگرافياعا تۇسىرۋمەن اينالىسىپ, كەيىنگى قىرىق جىلىندا سول ەسەنى قايتارىپ جاتقان سادىرقىزى! تاسقا جازۋ الەمىنىڭ تاسجارعانى!
قاينار ولجاي
