نۇرداۋلەت اقىشتى قازاق وقىرماندارىنا تانىستىرۋدىڭ قاجەتى شامالى. ادەبي ورتاعا تۇڭعىش تۋىندىسى «قياندا» اتتى اڭگىمەسىمەن تانىلعان تالانتتى قالامگەر بۇگىندە «قوڭىر وگىز», «جۇمباق ىزدەر», «كۇرمەۋى قاتتى تۇيىندەر», «ۇندەمەيتىن ۇل», «تاڭ الدىنداعى دابىل», «جاتاقحانا قىزدارى», «ناعىز اجە قايدا؟», «مۇڭدى جاناردىڭ ساۋلەسى», «دون-جۋاننىڭ قالىڭدىعى», «كونبىس بايبىشە», «راقىمسىز كوكتەم», «الاسا تاۋلار اياسىندا», «التىنسارين الاۋى» جانە باسقا دا كوپتەگەن اڭگىمە مەن پوۆەسى جارىق كورگەن تانىمال تۇلعا. اۆتوردىڭ «ەكى تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارى» (2011) وقىرمان قاۋىمنىڭ جۇرەگىنەن وزىندىك ورىن الدى. ادەبي ورتا جازۋشىنى «تاڭ الدىنداعى دابىل», «ساياق جاۋىنگەر» اتتى پوۆەستەرى ارقىلى بۇرىندارى كوپشىلىك بارا بەرمەيتىن اسكەري تاقىرىپقا باتىل قادام جاساعان قالامگەر رەتىندە دە قۇرمەت تۇتادى. ءومىر مەن ونەردىڭ كۇردەلى دە قات-قابات قىرتىستارىنا, قۇپيا سىرلارىنا قانىق قالامگەردىڭ اتالعان شىعارمالاردان وزىندىك ورنەگى, ستيلدىك ەرەكشەلىگى, كوركەمدىك الەمى مەن قايتالانباس قولتاڭباسى تانىلادى. تىنىمسىز ىزدەنەتىن قالامگەردىڭ جانكەشتىلىگى مەن ەسەپسىز ەڭبەكقورلىعى بۇگىنگى بەلەسىنەن دە بيىك جەتىستىكتەرگە جول اشارى انىق. ماسەلەن, نۇرداۋلەت اقىش كەنجەلەپ كەلە جاتقان بالالار ادەبيەتىندە, اسىرەسە پروزادا باسقالار قاۋزاماعان تاقىرىپتاردى قامتىپ, كەم ءتۇسىپ جاتقان كوركەمدىك الەمىن ارلەندىرۋگە, جەتكىنشەكتەردىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە ايانباي تەر توگىپ كەلەدى. ىبىراي التىنساريننەن باستالىپ, ب.سوقپاقباەۆ, م.گۋمەروۆ, س.باقبەرگەنوۆ, س.سارعاسقاەۆ سىندى اعا بۋىن قالامگەرلەر جالعاستىرعان بالالار ادەبيەتىنىڭ ءداستۇرىن نۇرداۋلەت جاس وقىرماندى ءا دەگەننەن جەتەكتەپ الا جونەلەتىن «جۇمباق ىزدەر», «كەبەجەدەن شىققان قىلىش», «تاۋ ىشىندەگى تاۋقىمەت», «كيەلى كولدىڭ قاراقشىلارى» ءتارىزدى تاربيەلىك ءمانى زور قىزىقتى حيكايالارىمەن جالعادى. ىبىراي التىنسارين تاعدىرىن تىرىلتكەن «التىنسارين الاۋى» رومانىن جازىپ, تۇلعاتانۋ تاقىرىبىنا تىڭ دۇنيە سىيلادى. ءاردايىم ۇيرەنۋمەن, ىزدەنۋمەن جۇرگەن قالامگەردىڭ بۇل دا ءبىر ۇلكەن تابىسى.
نۇرداۋلەت اقىشتى كوزىقاراقتى قازاق وقىرماندارى سىنشى, ادەبيەتشى عالىم رەتىندە دە جاقسى تانيدى. ول كىسىنىڭ ىلعي دا القالى جيىن, ءتۇرلى كونفەرەنتسيا, عىلىمي ديسكۋرس, ادەبي كەش, وقىرماندارمەن كەزدەسۋلەرگە قاتىسىپ جۇرگەنىن كورەسىز. بارعان جەرىندە ۇلتقا قاجەتتى قۇندى ويلارىن ورتاعا سالىپ, سانانى سىلكىپ, ويعا تۇرتكى سالىپ, ءۇن قوسادى. بۇگىنگى اعا بۋىن جازۋشى رەتىندە جاستارعا جاناشىرلىعىن, زامانداستارىنا جىلى لەبىزىن اياعان ەمەس. كوزدەن كەتسە دە, كوڭىلدەن كەتپەيتىن قيماس قالامگەر مەن ۇلاعاتتى ۇستازدار تۋرالى دا ۇرپاققا ۇلگى-ونەگەلى اڭگىمەسىن ايتۋدان ەش جالىقپايدى.
سونداي-اق نۇرداۋلەت اقىش – جانكەشتى زەرتتەۋشى, بەلسەندى كۇرەسكەر, ىركىلمەي ىزدەنۋدى ماقسات تۇتقان قالامگەر. قازاق ءسوز ونەرىنىڭ سىنىن جوعالتپاي, بار مازمۇنىمەن تانىلۋى جولىندا, ياعني ادەبي-كوركەم سىن جانرىندا ۇزاق جىلدار بويى سارىلىپ ىزدەندى, جەمىستى ەڭبەك ەتتى. ماسەلەن, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە ەڭبەك ەتكەن جىلدارى سىن ءبولىمىنىڭ جۇمىسى جانداندى. ءتۇرلى داۋلى پىكىرتالاسقا, ديسكۋسسيالارعا تولى گازەتتە ءجۇرىپ جاڭا تۋىندىلاردى نازاردان تىس قالدىرماي, ءبارىن ىزدەپ تاۋىپ, وقىپ, تالداپ, تارازىلاپ, وقىرمانعا سىني ماقالالار ۇسىندى. تەگىندە كوركەم سىني ويى قالىپتاسپاعان, ەستەتيكالىق تالعامى تومەن ادەبيەتتىڭ كوكجيەگى كەڭىمەيتىنى ءمالىم. سىن جانرىندا ۇزاق جىلدار جانكەشتىلىكپەن ەڭبەك ەتۋ نۇرداۋلەت اقىشتىڭ ادەبيەتتەگى قالامگەرلىك قولتاڭباسىن تابۋعا تۇرتكى بولدى. كوركەم ويدىڭ تارازىسى بولعان سىن اۆتورعا ينتەللەكتۋالدىق ورە, تىڭ تەوريالىق پايىمداۋلار جاساۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى.
تالانتتى زەرتتەۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قارىمدى قالامگەر نۇرداۋلەت اقىش اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى ادەبيەتى جانە كوركەم پۋبليتسيستيكا» بولىمىندە اكادەميك سەرىك قيراباەۆپەن بىرگە قىزمەت ەتە ءجۇرىپ, مينيسترلىك جاريالايتىن عىلىمي جوبالار نەگىزىندە ۇلتتىق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ كۇردەلى دە تىڭ تاقىرىپتارىن زەرتتەدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2006–2009 جىلدارى اكادەميك سەرىك قيراباەۆتىڭ «قازىرگى قازاق رومانى: وتكەنى مەن بۇگىنى» اتتى عىلىمي جوباسى اياسىندا جارىق كورگەن كىتاپتىڭ ەڭ كۇردەلى, كولەمدى تاراۋلارىنىڭ اۆتورى بولدى. قازاق پروزاسىنىڭ العاشقى ۇلگىلەرىنەن باستاپ, تاۋەلسىزدىك كەزەڭگە دەيىنگى گەنەزيسىن, قالىپتاسۋ جولدارىن, دامۋ ۇردىستەرىن, ۇلتتىق ءسوز ونەرىنە قاتىستى كوركەمدىك-ەستەتيكالىق ىزدەنىستەرىن ءار كەزەڭدە جارىق كورگەن قازاق قالامگەرلەرىنىڭ شىعارمالارى مىسالىندا مۇقيات زەرتتەپ, زەردەلەپ جازدى. مىسالى, نۇرداۋلەت اقىشتىڭ ادەبيەتتانۋشى عالىم رەتىندە جازعان «زۇلمات جىلدارى قازاق پروزاسىندا» (2005), «قازاق مەمۋارلىق رومانى» (2011), «زامانا رۋحى» (2014) جانە «قازاق بالالار ادەبيەتى تاريحىنىڭ» ەكى تومدىعى (2023) اتتى عىلىمي زەرتتەۋ كىتاپتارى ىزدەنۋشىلەر مەن ادەبيەت سالاسىنىڭ ماماندارىنىڭ كومەكشى قۇرالىنا اينالىپ وتىر.
ۇلتتىق ادەبيەتتانۋ عىلىمىندا بۇرىندارى قاۋزالماعان, تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى عانا تۇساۋى شەشىلىپ, جازۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن اقتاڭداق بەتتەردى اشىپ, كەڭەستىك كەزەڭدەگى توتاليتاريزم, قولدان جاسالعان قياناتتاردىڭ سالدارىنان اشتان قىرىلعان جانداردىڭ قاسىرەتتى تاريحىن قاعازعا ءتۇسىردى. الايدا جازىقسىز جاپا شەككەندەردىڭ, قۇربان بولعانداردىڭ تاريحى مەن تاعدىرى ءالى دە تۇگەلدەنىپ بولعان جوق, ياعني بۇل تاقىرىپتا ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان قالامگەردىڭ جازارى ءالى دە الدا دەگەن ءسوز.
ءوزى ونەگەسىن كورىپ, وسيەتىن ەستىگەن, الدىنان اقىل-كەڭەسىن تىڭداعان ۇلاعاتتى ۇستازدارى مەن اعالارى تۋرالى ايتارى وتە مول قالامگەر. قالامداس اعالارى مەن ىنىلەرىنە كورسەتىپ كەلە جاتقان قۇرمەتى نازار اۋدارتپاي قويمايدى. ماسەلەن, نۇرداۋلەت اقىش اعامىز كورنەكتى عالىم, ابايتانۋشى, مۇحتارتانۋشى, ءوزىنىڭ ەرەكشە قۇرمەت تۇتاتىن ۇستازى مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلىن سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋ ءۇشىن شالعايداعى تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىنا جەدەل جەتىپ, بۇكىل شاراعا قاتىسقانىنا كۋا بولدىق. ايلا تاۋىپ, ءتۇرلى سىلتاۋ ايتىپ, قازاعا كەلمەي قويۋىنا بولار ەدى. ال نۇرداۋلەت اقىش اعامىز بۇكىل شارۋاسىن جيىپ تاستاپ, ازاماتتىعىن, ۇستازىنا ادال شاكىرت ەكەنىن دالەلدەدى. جانە اياقاستى جوسپارلانباعان جول بولعاندىقتان, قايتار كەزدە ءتۇرلى كولىك كەدەرگىسىنە كەزدەسسە دە, ۇستاز الدىنداعى شاكىرتتىك پارىزىن ابىرويمەن اتقارعانىنا ريزا بولدىق.
ۇستازى, اكادەميك سەرىك قيراباەۆ ومىردەن وتكەن ۋاقىتتا دا ناق وسىنداي شۇعىل شەشىم قابىلداپ, توپىراق سالىسۋ ءۇشىن اسىعىس استاناعا اتتانعانىنا دا ۇجىم مۇشەلەرى كۋا. ۇستازدى ۇلىقتاۋدان ەش ۇرپاق ۇتىلمايتىنىن اعامىز وسىنداي ءۇنسىز قيمىلىمەن دە كورسەتە ءبىلدى.
اقيقاتىندا اسىل مەن جاسىقتى اجىراتا ءبىلۋدى, اقىل مەن ازاپتىڭ ايقاسىن ءتۇسىنۋدى ۇيرەتىپ, تابيعاتىڭدى تۇگەلدەي وزگەرتىپ, تال بويىڭا عۇمىرلىق عيبرات سىڭىرەتىن ۇستازداردىڭ بولعانى قانداي باقىت! وزگەنىڭ قۇنىن وسىنداي ۇلى ۇستازداردان ونەگە العان قاسيەتتى جان عانا سەزىنە السا كەرەك. «ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستانىمى جاقسى» دەگەن وسى بولار. ياعني نۇرداۋلەت اعامىزدىڭ ۇلكەندى سىيلاۋ ۇلگىسى جاستارعا ونەگە بولۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىن.
نۇرداۋلەت اقىش – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ, حالىقارالىق جامبىل, ماحامبەت, «الاش» ادەبي سىيلىقتارىنىڭ, تارباعاتاي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
قالاي بولعاندا دا, قارىمدى قالامگەر, زەرتتەۋشى ءوز دەڭگەيىندە جانكەشتىلىكپەن ەڭبەك ەتىپ, وزىنە ءتان كۇرەسكەرلىك, قايراتكەرلىك, قالامگەرلىك قابىلەتىن كوپكە تانىتا ءبىلدى. قايدا جۇرسە دە, جۇرتتىڭ كوز الدىندا بولىپ, ايتار ويىن ىركىپ قالمايتىن ارىپتەسىمىز, تالانتتى جازۋشى, بەلگىلى عالىم نۇرداۋلەت اقىش «ازدىڭ ازانشىسى بولعانشا, كوپتىڭ قازانشىسى بول» دەگەن دانالىقتىڭ دالەلىندەي كورىنەدى دە تۇرادى.
گۇلزيا ءپىرالى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
